Ramayana · Sarga 7.12

Sarga 12

सर्गः 12

Ravana gives his sister Shurpanakha to the Danava Vidyujjihva

Full sarga summary

Ravana gives his sister Shurpanakha to the Danava Vidyujjihva -- while hunting he meets Maya, who gladly weds his daughter Mandodari (born of the apsara Hema) to him and bestows the infallible spear that later strikes Lakshmana -- Ravana marries Kumbhakarna to Vajrajvala and Vibhishana to Sarama -- Mandodari bears a son whose thunderous birth-cry earns him the name Meghanada, later known as Indrajit.

Summary: IIT Kanpur, Valmiki Ramayanam, via the Valmiki Ramayan Dataset (MIT).

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
12.1VR-7-12-1

राक्षसेन्द्रो ऽभिषिक्तस्तु भ्रातृभ्यां सहितस्तदा । ततः प्रदानं राक्षस्या भगिन्याः समचिन्तयत् ।। ७.१२. ॥

rākṣasendro 'bhiṣiktastu bhrātṛbhyāṃ sahitastadā | tataḥ pradānaṃ rākṣasyā bhaginyāḥ samacintayat || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राक्षसेन्द्रःthe lord of Rakshasasअभिषिक्तःhaving been crownedतुbutभ्रातृभ्याम्with his two brothersसहितःaccompaniedतदाthenततःthereafterप्रदानम्the givingराक्षस्याःof the Rakshasiभगिन्याःof his sisterसमचिन्तयत्thought about.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe lord of Rakshasas, Ravana, having been crowned and accompanied by his two brothers, then thought about giving his Rakshasi sister in marriage.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)भाइयों सहित अभिषिक्त हुए राक्षसेन्द्र ने तब अपनी राक्षसी बहन के विवाह के विषय में विचार किया

Hinglish
12.2VR-7-12-2

स्वसारं कालकेयाय दानवेन्द्राय राक्षसीम् । ददौ शूर्पणखां नाम विद्युज्जिह्वाय नामतः ।। ७.१२. ॥

svasāraṃ kālakeyāya dānavendrāya rākṣasīm | dadau śūrpaṇakhāṃ nāma vidyujjihvāya nāmataḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
स्वसारम्his sisterकालकेयायto Kalakeyaदानवेन्द्रायto the lord of Danavasराक्षसीम्the Rakshasiददौhe gaveशूर्पणखाम्Surpanakhaनामnamedविद्युज्जिह्वायto Vidyujjihvaनामतःby name.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe gave his Rakshasi sister, named Surpanakha, to Vidyujjihva, who was a lord among the Danavas of the Kalakeya clan.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसने अपनी राक्षसी बहन शूर्पणखा को कालकेय वंश के दानवेन्द्र विद्युज्जिह्व को विवाह में दे दिया

Hinglish
12.3VR-7-12-3

अथ दत्त्वा स्वयं रक्षो मृगयामटते स्म तत् । तत्रापश्यत्ततो राम मयं नाम दितेः सुतम् ।। ७.१२. ॥

atha dattvā svayaṃ rakṣo mṛgayāmaṭate sma tat | tatrāpaśyattato rāma mayaṃ nāma diteḥ sutam || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अथthenस्वयंhimselfरक्षोthe demon (Ravana)दत्त्वाhaving givenतत्thereमृगयाम्for huntingअटते स्मwanderedततःthenरामO Ramaतत्रthereदितेःof Ditiनामnamedमयम्Mayaसुतम्sonअपश्यत्he saw.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen, Ravana himself, having given (leave to others), wandered for hunting, and there, O Rama, he saw Maya, the son of Diti.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राम! उसे विवाह में देकर वह राक्षस स्वयं मृगया के लिये विचरण करने लगा; वहीं उसने दिति के पुत्र मय को देखा

Hinglish
12.4VR-7-12-4

कन्यासहायं तं दृष्ट्वा दशग्रीवो निशाचरः । अपृच्छत्को भवानेको निर्मनुष्यमृगे वने । अनया मृगशावाक्ष्या किमर्थं सह तिष्ठसि ।। ७.१२. ॥

kanyāsahāyaṃ taṃ dṛṣṭvā daśagrīvo niśācaraḥ | apṛcchatko bhavāneko nirmanuṣyamṛge vane | anayā mṛgaśāvākṣyā kimarthaṃ saha tiṣṭhasi || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कन्यासहायम्accompanied by a maidenतम्himदृष्ट्वाhaving seenदशग्रीवःDashagrivaनिशाचरःthe night-wandererअपृच्छत्askedकःwhoभवान्youएकःaloneनिर्मनुष्यमृगेdevoid of humans and animalsवनेin the forestअनयाwith thisमृगशावाक्ष्याfawn-eyed maidenकिमर्थम्for what purposeसहwithतिष्ठसिyou stay.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSeeing him accompanied by a maiden, Ravana, the night-wanderer, asked, "Who are you, alone in this forest devoid of humans and animals, and for what purpose do you stay with this fawn-eyed maiden?"

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस मृगनयनी के साथ किस कारण रह रहे हैं?

Hinglish
12.5VR-7-12-5

मयस्तथाब्रवीद्राम पृच्छन्तं तं निशाचरम् । श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये यथावृत्तमिदं मम ।। ७.१२. ॥

mayastathābravīdrāma pṛcchantaṃ taṃ niśācaram | śrūyatāṃ sarvamākhyāsye yathāvṛttamidaṃ mama || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मयःMayaतथाthusअब्रवीत्spokeरामO Ramaपृच्छन्तम्to the one askingतम्himनिशाचरम्the night-wandererश्रूयताम्let it be heardसर्वम्allइदम्thisममmyयथावृत्तम्as it happenedआख्यास्येI shall narrate.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, Maya thus spoke to the inquiring night-wanderer, "Listen, I shall narrate all that has happened concerning me."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राम! इस प्रकार पूछे जाने पर मय ने उस निशाचर से कहा —

Hinglish
12.6VR-7-12-6

हेमा नामाप्सरास्तात श्रुतपूर्वा यदि त्वया । दैवतैर्मम सा दत्ता पौलोमीव शतक्रतोः ।। ७.१२. ॥

hemā nāmāpsarāstāta śrutapūrvā yadi tvayā | daivatairmama sā dattā paulomīva śatakratoḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तातO dear oneहेमाHemaनामnamedअप्सराःan Apsaraयदिifत्वयाby youश्रुतपूर्वाheard beforeसाsheदैवतैःby the godsममto meदत्ताwas givenशतक्रतोःto Shakra (Indra)पौलोमीPaulomiइवlike.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO dear one, if you have heard of an Apsara named Hema before, she was given to me by the gods, just as Paulomi was given to Indra.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे तात! यदि आपने पहले हेमा नामक अप्सरा के विषय में सुना हो —

Hinglish
12.7VR-7-12-7

तस्यां सक्तमनास्तात पञ्चवर्षशतान्यहम् । सा च दैवतकार्येण त्रयोदश समा गताः ।। ७.१२. ॥

tasyāṃ saktamanāstāta pañcavarṣaśatānyaham | sā ca daivatakāryeṇa trayodaśa samā gatāḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तातO dear oneअहम्Iतस्याम्in herसक्तमनाःwith mind attachedपञ्चवर्षशतानिfive hundred years (spent)चandसाsheदैवतकार्येणfor a divine purposeत्रयोदशthirteenसमाःyearsगताःhas gone.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO dear one, I was devoted to her for five hundred years, and she has now been gone for thirteen years for a divine purpose.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे तात! उसमें आसक्तमन होकर मैं पाँच सौ वर्षों तक —

Hinglish
12.8VR-7-12-8

वर्षं चतुर्दशं चैव ततो हेममयं पुरम् । वज्रवैडूर्यचित्रं च मायया निर्मितं मया ।। ७.१२. ॥

varṣaṃ caturdaśaṃ caiva tato hemamayaṃ puram | vajravaiḍūryacitraṃ ca māyayā nirmitaṃ mayā || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वर्षंyearचतुर्दशंfourteenthचैवand indeedततोthenहेममयंgoldenपुरम्cityवज्रवैडूर्यचित्रंadorned with diamonds and lapis lazuliचandमाययाby illusionनिर्मितंcreatedमयाby me
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen, for the fourteenth year, a golden city, adorned with diamonds and lapis lazuli, was created by me through illusion.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वज्रवैडूर्यचित्रं च मायया निर्मितं मया

Hinglish
12.9VR-7-12-9

तत्राहमवसं दीनस्तया हीनः सुदुःखितः । । ७.१२. ॥

tatrāhamavasaṃ dīnastayā hīnaḥ suduḥkhitaḥ | | 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत्रthereअहम्Iअवसंresidedदीनःmiserableतयाby herहीनःdeprivedसुदुःखितःvery sorrowful
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThere I resided, miserable, deprived of her, and exceedingly sorrowful.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वहाँ उससे विहीन होकर मैं दीन और अत्यन्त दुःखी होकर रहता था

Hinglish
12.10VR-7-12-10

तस्मात्पुराद्दुहितरं गृहीत्वा वनमागतः । इयं ममात्मजा राजंस्तस्याः कुक्षौ विवर्धिता ।। ७.१२. ॥

tasmātpurādduhitaraṃ gṛhītvā vanamāgataḥ | iyaṃ mamātmajā rājaṃstasyāḥ kukṣau vivardhitā || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्मात्पुरात्from that cityदुहितरंdaughterगृहीत्वाhaving takenवनम्to the forestआगतःcameइयम्thisममmyआत्मजाdaughterराजन्O Kingतस्याःherकुक्षौin the wombविवर्धिताgrew
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving taken my daughter from that city, I came to the forest; this is my daughter, O King, who grew in her womb.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसी नगर से अपनी पुत्री को लेकर मैं इस वन में आया हूँ। हे राजन्! यह मेरी पुत्री है, जो उसी की कोख में बढ़ी है

Hinglish
12.11VR-7-12-11

भर्तारमनया सार्धमस्याः प्राप्तो ऽस्मि मार्गितुम् । कन्यापितृत्वं दुःखं हि सर्वेषां मानकाङ्क्षिणाम् ।। ७.१२. ॥

bhartāramanayā sārdhamasyāḥ prāpto 'smi mārgitum | kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi sarveṣāṃ mānakāṅkṣiṇām || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
भर्तारम्husbandअनयाwith herसार्धम्togetherअस्याःfor herप्राप्तः अस्मिI have comeमार्गितुम्to seekकन्यापितृत्वंfatherhood of a daughterदुःखंsorrowहिindeedसर्वेषांfor allमानकाङ्क्षिणाम्those desiring honor
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI have come with her to seek a husband for her, for indeed, the fatherhood of a daughter is a sorrow for all who desire honor.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इसके साथ इसके लिये कोई वर ढूँढ़ने आया हूँ; क्योंकि मान चाहनेवाले सभी के लिये कन्या का पिता होना दुःखदायी है

Hinglish
12.12VR-7-12-12

कन्या हि द्वे कुले नित्यं संशये स्थाप्य तिष्ठति । पुत्रद्वयं ममाप्यस्यां भार्यायां सम्बभूव ह ।। ७.१२. ॥

kanyā hi dve kule nityaṃ saṃśaye sthāpya tiṣṭhati | putradvayaṃ mamāpyasyāṃ bhāryāyāṃ sambabhūva ha || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कन्याa daughterहिindeedद्वेtwoकुलेfamiliesनित्यंalwaysसंशयेin doubtस्थाप्यhaving placedतिष्ठतिremainsपुत्रद्वयंtwo sonsममmyअपिalsoअस्यांin thisभार्यायांwifeसम्बभूवwere bornहindeed
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIndeed, a daughter always keeps two families in a state of uncertainty; also, two sons were born to me from this wife.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)कन्या सदा दो कुलों को संशय में डाले रहती है। इसी पत्नी से मुझे दो पुत्र भी हुए —

Hinglish
12.13VR-7-12-13

मायावी प्रथमस्तात दुन्दुभिस्तदनन्तरः । एवं ते सर्वमाख्यातं याथातथ्येन पृच्छतः ।। ७.१२. ॥

māyāvī prathamastāta dundubhistadanantaraḥ | evaṃ te sarvamākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मायावीMayaviप्रथमःthe firstतातO dear oneदुन्दुभिःDundubhiतदनन्तरःthereafter. एवम् thusतेto youसर्वम्allआख्यातम्has been toldयाथातथ्येनtruthfullyपृच्छतःto one who asks.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO dear one, Mayavi was the first, and Dundubhi came after him; thus, everything has been truthfully told to you who asked.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे तात! पहला मायावी और उसके बाद दुन्दुभि। इस प्रकार पूछने पर मैंने आपको यह सब यथार्थ रूप से बताया

Hinglish
12.14VR-7-12-14

त्वामिदानीं कथं तात जानीयां को भवानिति । एवमुक्तस्तु तद्रक्षो विनीतमिदमब्रवीत् ।। ७.१२. ॥

tvāmidānīṃ kathaṃ tāta jānīyāṃ ko bhavāniti | evamuktastu tadrakṣo vinītamidamabravīt || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
त्वाम्youइदानीम्nowकथम्howतातdear oneजानीयाम्shall I knowकःwhoभवान्youइतिthusएवम्thusउक्तःspokenतुbutतत्thatरक्षःdemonविनीतम्humblyइदम्thisअब्रवीत्spoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"How shall I know you now, dear one, who are you?" When thus spoken to, that demon humbly replied this.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)त्वामिदानीं कथं तात जानीयां को भवानिति । एवमुक्तस्तु तद्रक्षो विनीतमिदमब्रवीत्

Hinglish
12.15VR-7-12-15

अहं पौलस्त्यतनयो दशग्रीवश्च नामतः । मुनेर्विश्रवसो यस्तु तृतीयो ब्रह्मणो ऽभवत् ।। ७.१२. ॥

ahaṃ paulastyatanayo daśagrīvaśca nāmataḥ | munerviśravaso yastu tṛtīyo brahmaṇo 'bhavat || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अहम्Iपौलस्त्यतनयःthe son of Pulastyaदशग्रीवःDashagrivaचandनामतःby name. मुनेः of the sageविश्रवसःVishravaयःwhoतुindeedतृतीयःthe thirdब्रह्मणःfrom Brahmaअभवत्was born.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"I am the son of Pulastya, named Dashagriva, and I am the son of Sage Vishrava, who was the third (generation) from Brahma."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)मैं पौलस्त्यनन्दन हूँ, नाम से दशग्रीव, जो मुनि विश्रवा का तीसरा (पुत्र), ब्रह्मा से उत्पन्न वंश में हूँ

Hinglish
12.16VR-7-12-16

एवमुक्तस्तदा राम राक्षसेन्द्रेण दानवः । महर्षेस्तनयं ज्ञात्वा मयो हर्षमुपागतः । दातुं दुहितरं तस्मै रोचयामास यत्र वै ।। ७.१२. ॥

evamuktastadā rāma rākṣasendreṇa dānavaḥ | maharṣestanayaṃ jñātvā mayo harṣamupāgataḥ | dātuṃ duhitaraṃ tasmai rocayāmāsa yatra vai || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एवम्thusउक्तःspokenतदाthenरामO Ramaराक्षसेन्द्रेणby the king of demonsदानवःthe Danava (Maya)महर्षेःof the great sageतनयम्the sonज्ञात्वाhaving knownमयःMayaहर्षम्joyउपागतःattained. दातुम् to giveदुहितरम्his daughterतस्मैto himरोचयामासdesiredयत्र वैindeed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, when the king of demons spoke thus, Maya, the Danava, felt joy upon knowing him to be the son of the great sage, and indeed desired to give his daughter to him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)और उसे अपनी पुत्री देने की इच्छा करने लगा

Hinglish
12.17VR-7-12-17

करेण तु करं तस्या ग्राहयित्वा मयस्तदा । प्रहसन्प्राह दैत्येन्द्रो राक्षसेन्द्रमिदं वचः ।। ७.१२. ॥

kareṇa tu karaṃ tasyā grāhayitvā mayastadā | prahasanprāha daityendro rākṣasendramidaṃ vacaḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
करेणwith his handतुandकरम्the handतस्याःof her (daughter)ग्राहयित्वाhaving caused to graspमयःMayaतदाthenप्रहसन्laughingप्राहsaidदैत्येन्द्रःthe king of Daityasराक्षसेन्द्रम्to the king of Rakshasasइदम्thisवचःword.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen, Maya, the king of Daityas, having made the king of Rakshasas grasp his daughter's hand with his own, laughed and spoke these words to him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तब मय ने उसका हाथ (रावण के) हाथ में देकर —

Hinglish
12.18VR-7-12-18

इयं ममात्मजा राजन्हेमया ऽप्सरसा धृता । कन्या मन्दोदरी नाम पत्न्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ।। ७.१२. ॥

iyaṃ mamātmajā rājanhemayā 'psarasā dhṛtā | kanyā mandodarī nāma patnyarthaṃ pratigṛhyatām || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
इयम्thisममmyआत्मजाdaughterराजन्O Kingहेमयाby Hemaअप्सरसाApsaraधृताborneकन्याmaidenमन्दोदरीMandodariनामnamedपत्नीwifeअर्थम्for the purpose ofप्रतिगृह्यताम्let her be accepted.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO King, this is my daughter, born of the Apsara Hema, named Mandodari; let her be accepted as your wife.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राजन्! यह मेरी पुत्री है, अप्सरा हेमा से उत्पन्न, —

Hinglish
12.19VR-7-12-19

बाढमित्येव तं राम दशग्रीवो ऽभ्यभाषत । प्रज्चाल्य तत्र चैवाग्निमकरोत्पाणिसङ्ग्रहम् ।। ७.१२. ॥

bāḍhamityeva taṃ rāma daśagrīvo 'bhyabhāṣata | prajcālya tatra caivāgnimakarotpāṇisaṅgraham || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
बाढम्certainlyइतिthusएवindeedतम्himरामO Ramaदशग्रीवःDashagrivaअभ्यभाषतspoke toप्रज्चाल्यhaving kindledतत्रthereचandएवindeedअग्निम्fireअकरोत्he performedपाणिसङ्ग्रहम्the taking of the hand.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, Dashagriva indeed said "Agreed" to him, and having kindled a fire there, he performed the marriage ceremony.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)प्रज्चाल्य तत्र चैवाग्निमकरोत्पाणिसङ्ग्रहम्

Hinglish
12.20VR-7-12-20

स हि तस्य मयो राम शापाभिज्ञस्तपोधनात् । विदित्वा तेन सा दत्ता तस्य पैतामहं कुलम् ।। ७.१२. ॥

sa hi tasya mayo rāma śāpābhijñastapodhanāt | viditvā tena sā dattā tasya paitāmahaṃ kulam || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सःheहिindeedतस्यhisमयःMayaरामO Ramaशापcurseअभिज्ञःknowingतपोधनात्from the asceticविदित्वाhaving knownतेनby himसाsheदत्ताgivenतस्यhisपैतामहम्paternal grandfather'sकुलम्lineage.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, Maya, indeed knowing of the curse from the ascetic regarding Ravana's paternal grandfather's lineage, gave his daughter to him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राम! तपोधनों के शाप को जाननेवाले उस मय ने —

Hinglish
12.21VR-7-12-21

अमोघां तस्य शक्तिं च प्रददौ परमाद्भुताम् । परेण तपसा लब्धां जघ्निवाँल्लक्ष्मणं यया ।। ७.१२. ॥

amoghāṃ tasya śaktiṃ ca pradadau paramādbhutām | pareṇa tapasā labdhāṃ jaghnivām̐llakṣmaṇaṃ yayā || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अमोघाम्unfailingतस्यto himशक्तिम्spearचandप्रददौhe gaveपरमsupremelyअद्भुताम्wonderfulपरेणby greatतपसाpenanceलब्धाम्obtainedजघ्निवाँल्one who struckलक्ष्मणम्Lakshmanaययाby which.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAnd he also gave him the supremely wonderful and unfailing spear, obtained through great penance, by which Lakshmana was struck.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उसने उसे एक अमोघ, परम अद्भुत शक्ति भी प्रदान की —

Hinglish
12.22VR-7-12-22

एवं सीकृतदारो वै लङ्काया ईश्वरः प्रभुः । गत्वा तु नगरीं भार्ये भ्रातृभ्यां समुपाहरत् ।। ७.१२. ॥

evaṃ sīkṛtadāro vai laṅkāyā īśvaraḥ prabhuḥ | gatvā tu nagarīṃ bhārye bhrātṛbhyāṃ samupāharat || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एवंthusसीकृतदारोhaving taken wivesवैindeedलङ्कायाःof Lankaईश्वरःthe lordप्रभुःthe mighty oneगत्वाhaving goneतुandनगरींto the cityभार्येtwo wivesभ्रातृभ्यांfor his brothersसमुपाहरत्he presented.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThus, the mighty lord of Lanka, Ravana, having taken wives for himself, went to the city and presented two wives to his brothers.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार विवाहित होकर लङ्का के स्वामी प्रभु रावण —

Hinglish
12.23VR-7-12-23

वैरोचनस्य दौहित्रीं वज्रज्वालेति नामतः । तां भार्यां कुम्भकर्णस्य रावणः समकल्पयत् ।। ७.१२. ॥

vairocanasya dauhitrīṃ vajrajvāleti nāmataḥ | tāṃ bhāryāṃ kumbhakarṇasya rāvaṇaḥ samakalpayat || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वैरोचनस्यof Virochanaदौहित्रींthe granddaughterवज्रज्वालेतिnamed Vajrajvalaनामतःby nameतांherभार्यांas wifeकुम्भकर्णस्यof KumbhakarnaरावणःRavanaसमकल्पयत्arranged.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRavana arranged for Vajrajvala, the granddaughter of Virochana, to be Kumbhakarna's wife.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वैरोचन (बलि) की दौहित्री वज्रज्वाला नामक कन्या —

Hinglish
12.24VR-7-12-24

गन्धर्वराजस्य सुतां शैलूषस्य महात्मनः । सरमां नाम धर्मज्ञां लेभे भार्यां विभीषणः ।। ७.१२. ॥

gandharvarājasya sutāṃ śailūṣasya mahātmanaḥ | saramāṃ nāma dharmajñāṃ lebhe bhāryāṃ vibhīṣaṇaḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
गन्धर्वराजस्यof the king of Gandharvasसुतांthe daughterशैलूषस्यof Shailushaमहात्मनःthe great-souledसरमांSaramaनामnamedधर्मज्ञांknowing dharmaलेभेobtainedभार्यांas wifeविभीषणःVibhishana.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetVibhishana obtained as his wife Sarama, the righteous daughter of the great-souled Gandharva king Shailusha.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महात्मा गन्धर्वराज शैलूष की पुत्री —

Hinglish
12.25VR-7-12-25

तीरे तु सरसो वै तु सञ्जज्ञे मानसस्य हि । सरस्तदा मानसं तु ववृधे जलदागमे ।। ७.१२. ॥

tīre tu saraso vai tu sañjajñe mānasasya hi | sarastadā mānasaṃ tu vavṛdhe jaladāgame || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तीरेon the bankतुindeedसरसःof the lakeवैtrulyतुandसञ्जज्ञेshe was bornमानसस्यof Manasaहिindeed; सरः the lakeतदाthenमानसंManasaतुbutववृधेgrewजलदागमेat the arrival of clouds.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetShe was born on the bank of Lake Manasa, and at that time, during the rainy season, Lake Manasa was overflowing.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वह मानस सरोवर के तट पर उत्पन्न हुई थी —

Hinglish
12.26VR-7-12-26

मात्रा तु तस्याः कन्यायाः स्नेहेनाक्रन्दितं वचः । सरो मा वर्धयस्वेति ततः सा सरमा ऽभवत् ।। ७.१२. ॥

mātrā tu tasyāḥ kanyāyāḥ snehenākranditaṃ vacaḥ | saro mā vardhayasveti tataḥ sā saramā 'bhavat || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मात्राby the motherतुandतस्याःof thatकन्यायाःgirlस्नेहेनwith affectionआक्रन्दितंcried outवचःwordsसरःO lakeमाdo notवर्धयस्वgrowइतिthus; ततः from thatसाsheसरमाSaramaअभवत्became.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAnd with affection, the mother of that girl cried out, "O lake, do not grow!", and from that incident, she became known as Sarama.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तो उस कन्या की माता ने स्नेहवश यह वचन पुकार कर कहा —

Hinglish
12.27VR-7-12-27

एवं ते कृतदारा वै रेमिरे तत्र राक्षसाः । स्वां स्वां भार्यामुपागम्य गन्धर्वा इव नन्दने ।। ७.१२. ॥

evaṃ te kṛtadārā vai remire tatra rākṣasāḥ | svāṃ svāṃ bhāryāmupāgamya gandharvā iva nandane || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एवंthusतेtheyकृतदाराःhaving taken wivesवैindeedरेमिरेenjoyedतत्रthereराक्षसाःthe Rakshasasस्वां स्वांtheir respectiveभार्याम्wifeउपागम्यhaving approachedगन्धर्वाःGandharvasइवlikeनन्दनेin Nandana.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThus, having taken wives, those Rakshasas indeed enjoyed themselves there, approaching their respective wives, just like Gandharvas in the Nandana garden.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार विवाहित होकर वे राक्षस वहाँ —

Hinglish
12.28VR-7-12-28

ततो मन्दोदरी पुत्रं मेघनादमजीजनत् । स एष इन्द्रजिन्नाम युष्माभिरभिधीयते ।। ७.१२. ॥

tato mandodarī putraṃ meghanādamajījanat | sa eṣa indrajinnāma yuṣmābhirabhidhīyate || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततोthenमन्दोदरीMandodariपुत्रंa sonमेघनादम्Meghanadaअजीजनत्gave birth to; सः heएषःthisइन्द्रजित्नामnamed Indrajitयुष्माभिःby you allअभिधीयतेis called.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMandodari then gave birth to a son named Meghanada, who is known to you all as Indrajit.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तत्पश्चात् मन्दोदरी ने मेघनाद नामक पुत्र को जन्म दिया —

Hinglish
12.29VR-7-12-29

जातमात्रेण हि पुरा तेन रावणसूनुना । रुदता सुमहान्मुक्तो नादो जलधरोपमः ।। ७.१२. ॥

jātamātreṇa hi purā tena rāvaṇasūnunā | rudatā sumahānmukto nādo jaladharopamaḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जातमात्रेणimmediately after birthहिindeedपुराformerlyतेनby himरावणसूनुनाby Ravana's sonरुदताwhile cryingसुमहान्a very greatमुक्तःwas emittedनादःsound/roarजलधरोपमःlike a thundercloud.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIndeed, immediately after his birth, Ravana's son, while crying, emitted a tremendous roar resembling a thundercloud.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)रुदता सुमहान्मुक्तो नादो जलधरोपमः

Hinglish
12.30VR-7-12-30

जडीकृता च सा लङ्का तस्य नादेन राघव । पिता तस्याकरोन्नाम मेघनाद इति स्वयम् ।। ७.१२. ॥

jaḍīkṛtā ca sā laṅkā tasya nādena rāghava | pitā tasyākaronnāma meghanāda iti svayam || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जडीकृताwas stunnedचandसाthatलङ्काLankaतस्यhisनादेनby the sound/roarराघवO Raghava; पिता fatherतस्यhisअकरोत्made/gaveनामnameमेघनादMeghanadaइतिthusस्वयम्himself.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Raghava, that Lanka was stunned by his roar, and his father himself named him Meghanada.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)और हे राघव! उसके उस नाद से सारी लङ्का जड़वत् स्तब्ध हो गई थी —

Hinglish
12.31VR-7-12-31

सो ऽवर्धत तदा राम रावणान्तःपुरे शुभे । रक्ष्यमाणो वरस्त्रीभिश्छन्नः काष्ठैरिवानलः ।। ७.१२. ॥

so 'vardhata tadā rāma rāvaṇāntaḥpure śubhe | rakṣyamāṇo varastrībhiśchannaḥ kāṣṭhairivānalaḥ || 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सःheअवर्धतgrew upतदाthenरामO Ramaरावणान्तःपुरेin Ravana's inner palaceशुभेauspicious/beautifulरक्ष्यमाणःbeing protectedवरस्त्रीभिःby excellent womenछन्नःcovered/hiddenकाष्ठैःby woodइवlikeअनलःfire.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Rama, he then grew up in Ravana's beautiful inner palace, protected by excellent women, like a fire hidden by wood.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)हे राम! वह उस शुभ रावण-अन्तःपुर में बढ़ने लगा —

Hinglish
12.32VR-7-12-32

मातापित्रोर्महाहर्षं जनयन्रावणात्मजः । । ७.१२. ॥

mātāpitrormahāharṣaṃ janayanrāvaṇātmajaḥ | | 7.12. ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मातापित्रोःof his mother and fatherमहाहर्षंgreat joyजनयन्causing/generatingरावणात्मजःRavana's son.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRavana's son was causing great joy to his mother and father. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे द्वादशः सर्गः ।। 12 ।। Thus ends the twelfth sarga of Uttara Kanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वह रावणपुत्र अपने माता-पिता को महान् हर्ष देता हुआ बढ़ता रहा

Hinglish