Sarga 1

प्राप्तराज्यस्य रामस्य राक्षसानां वधे कृते । आजग्मुर्ऋषयः सर्वे राघवं प्रतिनन्दितुम् ।। ७.१. ॥

prāptarājyasya rāmasya rākṣasānāṃ vadhe kṛte | ājagmurṛṣayaḥ sarve rāghavaṃ pratinanditum || 7.1. ||

कौशिको ऽथ यवक्रीतो गार्ग्यो गालव एव च । कण्वो मेधातिथेः पुत्रः पूर्वस्यां दिशि ये श्रिताः ।। ७.१. ॥

kauśiko 'tha yavakrīto gārgyo gālava eva ca | kaṇvo medhātitheḥ putraḥ pūrvasyāṃ diśi ye śritāḥ || 7.1. ||

स्वस्त्यात्रेयो ऽथ भगवान्नमुचिः प्रमुचिस्तथा । आजग्मुस्ते सहागस्त्या ये श्रिता दक्षिणां दिशम् ।। ७.१. ॥

svastyātreyo 'tha bhagavānnamuciḥ pramucistathā | ājagmuste sahāgastyā ye śritā dakṣiṇāṃ diśam || 7.1. ||

नृषद्गुः कवषो धौम्यो रौद्रेयश्च महानृषिः । ते ऽप्याजग्मुः सशिष्या वै ये श्रिताः पश्चिमां दिशम् ।। ७.१. ॥

nṛṣadguḥ kavaṣo dhaumyo raudreyaśca mahānṛṣiḥ | te 'pyājagmuḥ saśiṣyā vai ye śritāḥ paścimāṃ diśam || 7.1. ||

वसिष्ठः कश्यपो ऽथात्रिर्विश्वामित्रः सगौतमः । जमदग्निर्भरद्वाजस्ते ऽपि सप्तर्षयस्तथा ।। ७.१. ॥

vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'thātrirviśvāmitraḥ sagautamaḥ | jamadagnirbharadvājaste 'pi saptarṣayastathā || 7.1. ||

उदीच्यां दिशि सप्तैते नित्यमेव निवासिनः । । ७.१. ॥

udīcyāṃ diśi saptaite nityameva nivāsinaḥ | | 7.1. ||

सम्प्राप्य ते महात्मानो राघवस्य निवेशनम् । विष्टिताः प्रतिहारार्थं हुताशनसमप्रभाः । वेदवेदाङ्गविदुषो नानाशास्त्रविशारदाः ।। ७.१. ॥

samprāpya te mahātmāno rāghavasya niveśanam | viṣṭitāḥ pratihārārthaṃ hutāśanasamaprabhāḥ | vedavedāṅgaviduṣo nānāśāstraviśāradāḥ || 7.1. ||

द्वाःस्थं प्रोवाच धर्मात्मा अगस्त्यो मुनिसत्तमः । निवेद्यतां दाशरथेर्ऋषीनस्मान्समागतान् ।। ७.१. ॥

dvāḥsthaṃ provāca dharmātmā agastyo munisattamaḥ | nivedyatāṃ dāśaratherṛṣīnasmānsamāgatān || 7.1. ||

प्रतीहारस्ततस्तूर्णमगस्त्यवचनाद्द्रुतम् । समीपं राघवस्याशु प्रविवेश महात्मनः ।। ७.१. ॥

pratīhārastatastūrṇamagastyavacanāddrutam | samīpaṃ rāghavasyāśu praviveśa mahātmanaḥ || 7.1. ||

नयेङ्गितज्ञः सद्वृत्तो दक्षो धैर्यसमन्वितः । स रामं दृश्य सहसा पूर्णचन्द्रसमप्रभम् ।। ७.१. ॥

nayeṅgitajñaḥ sadvṛtto dakṣo dhairyasamanvitaḥ | sa rāmaṃ dṛśya sahasā pūrṇacandrasamaprabham || 7.1. ||

अगस्त्यं कथयामास सम्प्राप्तमृषिभिः सह । । ७.१. ॥

agastyaṃ kathayāmāsa samprāptamṛṣibhiḥ saha | | 7.1. ||

श्रुत्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु बालसूर्यसमप्रभान् । प्रत्युवाच ततो द्वास्स्थं प्रवेशय यथासुखम् ।। ७.१. ॥

śrutvā prāptānmunīṃstāṃstu bālasūryasamaprabhān | pratyuvāca tato dvāssthaṃ praveśaya yathāsukham || 7.1. ||

तान् सम्प्राप्तान् मुनीन् दृष्ट्वा प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । पाद्यार्घ्यादिभिरानर्च गां निवेद्य च सादरम् ।। ७.१. ॥

tān samprāptān munīn dṛṣṭvā pratyutthāya kṛtāñjaliḥ | pādyārghyādibhirānarca gāṃ nivedya ca sādaram || 7.1. ||

रामो ऽभिवाद्य प्रयत आसनान्यादिदेश ह । तेषु काञ्चनचित्रेषु महत्सु च वरेषु च ।। ७.१. ॥

rāmo 'bhivādya prayata āsanānyādideśa ha | teṣu kāñcanacitreṣu mahatsu ca vareṣu ca || 7.1. ||

कुशान्तर्धानदत्तेषु मृगचर्मयुतेषु च । यथार्हमुपविष्टास्ते आसनेष्वृषिपुङ्गवाः ।। ७.१. ॥

kuśāntardhānadatteṣu mṛgacarmayuteṣu ca | yathārhamupaviṣṭāste āsaneṣvṛṣipuṅgavāḥ || 7.1. ||

रामेण कुशलं पृष्टाः सशिष्याः सपुरोगमाः । महर्षयो वेदविदो रामं वचनमब्रुवन् ।। ७.१. ॥

rāmeṇa kuśalaṃ pṛṣṭāḥ saśiṣyāḥ sapurogamāḥ | maharṣayo vedavido rāmaṃ vacanamabruvan || 7.1. ||

कुशलं नो महाबाहो सर्वत्र रघुनन्दन । त्वां तु दिष्ट्या कुशलिनं पश्यामो हतशात्रवम् ।। ७.१. ॥

kuśalaṃ no mahābāho sarvatra raghunandana | tvāṃ tu diṣṭyā kuśalinaṃ paśyāmo hataśātravam || 7.1. ||

दिष्ट्या त्वया हतो राजन्रावणो लोकरावणः । न हि भारः स ते राम रावणः पुत्रपौत्रवान् ।। ७.१. ॥

diṣṭyā tvayā hato rājanrāvaṇo lokarāvaṇaḥ | na hi bhāraḥ sa te rāma rāvaṇaḥ putrapautravān || 7.1. ||

सधनुस्त्वं हि लोकांस्त्रीन्विजयेथा न संशयः । दिष्ट्या त्वया हतो राम रावणो राक्षसेश्वरः ।। ७.१. ॥

sadhanustvaṃ hi lokāṃstrīnvijayethā na saṃśayaḥ | diṣṭyā tvayā hato rāma rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 7.1. ||

दिष्ट्या विजयिनं त्वाद्य पश्यामः सह सीतया । लक्ष्मणेन च धर्मात्मन्भ्रात्रा त्वद्धितकारिणा ।। ७.१. ॥

diṣṭyā vijayinaṃ tvādya paśyāmaḥ saha sītayā | lakṣmaṇena ca dharmātmanbhrātrā tvaddhitakāriṇā || 7.1. ||

मातृभिर्भ्रातृसहितं पश्यामो ऽद्य वयं नृप । दिष्ट्या प्रहस्तो विकटो विरूपाक्षो महोदरः । अकम्पनश्च दुर्धर्षो निहतास्ते निशाचराः ।। ७.१. ॥

mātṛbhirbhrātṛsahitaṃ paśyāmo 'dya vayaṃ nṛpa | diṣṭyā prahasto vikaṭo virūpākṣo mahodaraḥ | akampanaśca durdharṣo nihatāste niśācarāḥ || 7.1. ||

यस्य प्रमाणाद्विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते । दिष्ट्या ते समरे राम कुम्भकर्णो निपातितः ।। ७.१. ॥

yasya pramāṇādvipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate | diṣṭyā te samare rāma kumbhakarṇo nipātitaḥ || 7.1. ||

त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । दिष्ट्या ते निहता राम महावीर्या निशाचराः ।। ७.१. ॥

triśirāścātikāyaśca devāntakanarāntakau | diṣṭyā te nihatā rāma mahāvīryā niśācarāḥ || 7.1. ||

कुम्भश्चैव निकुम्भश्च राक्षसौ भीमदर्शनौ । दिष्ट्या तौ निहतौ राम कुम्भकर्णसुतौ मृधे ।। ७.१. ॥

kumbhaścaiva nikumbhaśca rākṣasau bhīmadarśanau | diṣṭyā tau nihatau rāma kumbhakarṇasutau mṛdhe || 7.1. ||

युद्धोन्मत्तश्च मत्तश्च कालान्तकयमोपमौ । यज्ञकोपश्च बलवान्धूम्राक्षो नाम राक्षसः ।। ७.१. ॥

yuddhonmattaśca mattaśca kālāntakayamopamau | yajñakopaśca balavāndhūmrākṣo nāma rākṣasaḥ || 7.1. ||

कुर्वन्तः कदनं घोरमेते शस्त्रास्त्रपारगाः । अन्तकप्रतिमैर्बाणैर्दिष्ट्या विनिहतास्त्वया ।। ७.१. ॥

kurvantaḥ kadanaṃ ghoramete śastrāstrapāragāḥ | antakapratimairbāṇairdiṣṭyā vinihatāstvayā || 7.1. ||

दिष्ट्या त्वं राक्षसेन्द्रेण द्वन्द्वयुद्धमुपागतः । देवतानामवध्येन विजयं प्राप्तवानसि ।। ७.१. ॥

diṣṭyā tvaṃ rākṣasendreṇa dvandvayuddhamupāgataḥ | devatānāmavadhyena vijayaṃ prāptavānasi || 7.1. ||

सङ्ख्ये तस्य न किञ्चित्तु रावणस्य पराभवः । द्वन्द्वयुद्धमनुप्राप्तो दिष्ट्या ते रावणिर्हतः ।। ७.१. ॥

saṅkhye tasya na kiñcittu rāvaṇasya parābhavaḥ | dvandvayuddhamanuprāpto diṣṭyā te rāvaṇirhataḥ || 7.1. ||

दिष्ट्या तस्य महाबाहो कालस्येवाभिधावतः । मुक्तः सुररिपोर्वीर प्राप्तश्च विजयस्त्वया ।। ७.१. ॥

diṣṭyā tasya mahābāho kālasyevābhidhāvataḥ | muktaḥ surariporvīra prāptaśca vijayastvayā || 7.1. ||

अभिनन्दाम ते सर्वे संश्रुत्येन्द्रजितो वधम् । सो ऽवध्यः सर्वभूतानां महामायाधरो युधि ।। ७.१. ॥

abhinandāma te sarve saṃśrutyendrajito vadham | so 'vadhyaḥ sarvabhūtānāṃ mahāmāyādharo yudhi || 7.1. ||

विस्मयस्त्वेष चास्माकं तच्छ्रुत्वेन्द्रजितं हतम् । । ७.१. ॥

vismayastveṣa cāsmākaṃ tacchrutvendrajitaṃ hatam | | 7.1. ||

एते चान्ये च बहवो राक्षसाः कामरूपिणः । दिष्ट्या त्वया हता वीरा रघूणां कुलवर्द्धन ।। ७.१. ॥

ete cānye ca bahavo rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ | diṣṭyā tvayā hatā vīrā raghūṇāṃ kulavarddhana || 7.1. ||

दत्त्वा पुण्यामिमां वीर सौम्यामभयदक्षिणाम् ॥

dattvā puṇyāmimāṃ vīra saumyāmabhayadakṣiṇām ||

दिष्ट्या वर्धसि काकुत्स्थ जयेनामित्रकर्शन । । ७.१. ॥

diṣṭyā vardhasi kākutstha jayenāmitrakarśana | | 7.1. ||

श्रुत्वा तु तेषां वचनमृषीणां भावितात्मनाम् । विस्मयं परमं गत्वा रामः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।। ७.१. ॥

śrutvā tu teṣāṃ vacanamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām | vismayaṃ paramaṃ gatvā rāmaḥ prāñjalirabravīt || 7.1. ||

भगवन्तः कुम्भकर्णं रावणं च निशाचरम् । अतिक्रम्य महावीर्यौ किं प्रशंसथ रावणिम् ।। ७.१. ॥

bhagavantaḥ kumbhakarṇaṃ rāvaṇaṃ ca niśācaram | atikramya mahāvīryau kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim || 7.1. ||

महोदरं प्रहस्तं च विरूपाक्षं च राक्षसम् । मत्तोन्मत्तौ च दुर्धर्षौ देवान्तकनरान्तकौ ॥

mahodaraṃ prahastaṃ ca virūpākṣaṃ ca rākṣasam | mattonmattau ca durdharṣau devāntakanarāntakau ||

अतिक्रम्य महावीर्यान् किं प्रशंसथ रावणिम् । । ७.१. ॥

atikramya mahāvīryān kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim | | 7.1. ||

अतिकायं त्रिशिरसं धूम्राक्षं च निशाचरम् । अतिक्रम्य महावीर्यान्किं प्रशंसथ रावणिम् ।। ७.१. ॥

atikāyaṃ triśirasaṃ dhūmrākṣaṃ ca niśācaram | atikramya mahāvīryānkiṃ praśaṃsatha rāvaṇim || 7.1. ||

कीदृशो वै प्रभावो ऽस्य किं बलं कः पराक्रमः । केन वा कारणेनैष रावणादतिरिच्यते ।। ७.१. ॥

kīdṛśo vai prabhāvo 'sya kiṃ balaṃ kaḥ parākramaḥ | kena vā kāraṇenaiṣa rāvaṇādatiricyate || 7.1. ||

शक्यं यदि मया श्रोतुं न खल्वाज्ञापयामि वः । यदि गुह्यं न चेद्वक्तुं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ।। ७.१. ॥

śakyaṃ yadi mayā śrotuṃ na khalvājñāpayāmi vaḥ | yadi guhyaṃ na cedvaktuṃ śrotumicchāmi kathyatām || 7.1. ||

शक्रो ऽपि विजितस्तेन कथं लब्धवरश्च सः । कथं च बलवानन्पुत्रो न पिता तस्य रावणः ।। ७.१. ॥

śakro 'pi vijitastena kathaṃ labdhavaraśca saḥ | kathaṃ ca balavānanputro na pitā tasya rāvaṇaḥ || 7.1. ||

कथं पितुश्चाभ्यधिको महाहवे शक्रस्य जेता हि कथं स राक्षसः । वराश्च लब्धाः कथयस्व मे ऽद्य तत्पृच्छतश्चास्य मुनीन्द्र सर्वम् ।। ७.१. ॥

kathaṃ pituścābhyadhiko mahāhave śakrasya jetā hi kathaṃ sa rākṣasaḥ | varāśca labdhāḥ kathayasva me 'dya tatpṛcchataścāsya munīndra sarvam || 7.1. ||