Sarga 67

एवमुक्तस्तु हनुमान् राघवेण महात्मना । सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे ।। ५.६७. ॥

evamuktastu hanumān rāghaveṇa mahātmanā | sītāyā bhāṣitaṃ sarvaṃ nyavedayata rāghave || 5.67. ||

इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ । पूर्ववृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम् ।। ५.६७. ॥

idamuktavatī devī jānakī puruṣarṣabha | pūrvavṛttamabhijñānaṃ citrakūṭe yathātatham || 5.67. ||

सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता । वायसः सहसोत्पत्य विरराद स्तनान्तरे ।। ५.६७. ॥

sukhasuptā tvayā sārdhaṃ jānakī pūrvamutthitā | vāyasaḥ sahasotpatya virarāda stanāntare || 5.67. ||

पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज । पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथाम् ।। ५.६७. ॥

paryāyeṇa ca suptastvaṃ devyaṅke bharatāgraja | punaśca kila pakṣī sa devyā janayati vyathām || 5.67. ||

पुनः पुनरुपागम्य विरराद भृशं किल । ततस्त्वं बोधितस्तस्याः शोणितेन समुक्षितः ।। ५.६७. ॥

punaḥ punarupāgamya virarāda bhṛśaṃ kila | tatastvaṃ bodhitastasyāḥ śoṇitena samukṣitaḥ || 5.67. ||

वायसेन च तेनैव सततं बाध्यमानया । बोधितः किल देव्या त्वं सुखसुप्तः परन्तप ।। ५.६७. ॥

vāyasena ca tenaiva satataṃ bādhyamānayā | bodhitaḥ kila devyā tvaṃ sukhasuptaḥ parantapa || 5.67. ||

तां तु दृष्ट्वा महाबाहो दारितां च स्तनान्तरे । आशीविष इव क्रुद्धो निःश्वसन्नभ्यभाषथाः ।। ५.६७. ॥

tāṃ tu dṛṣṭvā mahābāho dāritāṃ ca stanāntare | āśīviṣa iva kruddho niḥśvasannabhyabhāṣathāḥ || 5.67. ||

नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं तु स्तनान्तरम् । कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ।। ५.६७. ॥

nakhāgraiḥ kena te bhīru dāritaṃ tu stanāntaram | kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā || 5.67. ||

निरीक्षमाणः सहसा वायसं समवैक्षथाः । नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैस्तामेवाभिमुखं स्थितम् ।। ५.६७. ॥

nirīkṣamāṇaḥ sahasā vāyasaṃ samavaikṣathāḥ | nakhaiḥ sarudhiraistīkṣṇaistāmevābhimukhaṃ sthitam || 5.67. ||

सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः । धरान्तरचरः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ।। ५.६७. ॥

sutaḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ | dharāntaracaraḥ śīghraṃ pavanasya gatau samaḥ || 5.67. ||

ततस्तस्मिन् महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः । वायसे त्वं कृथाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर ।। ५.६७. ॥

tatastasmin mahābāho kopasaṃvartitekṣaṇaḥ | vāyase tvaṃ kṛthāḥ krūrāṃ matiṃ matimatāṃ vara || 5.67. ||

स दर्भं संस्तराद् गृह्य ब्रह्मास्त्रेण ह्ययोजयः । स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखः खगम् ।। ५.६७. ॥

sa darbhaṃ saṃstarād gṛhya brahmāstreṇa hyayojayaḥ | sa dīpta iva kālāgnirjajvālābhimukhaḥ khagam || 5.67. ||

क्षिप्तवांस्त्वं प्रदीप्तं हि दर्भं तं वायसं प्रति । ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भो ऽनुजगाम ह ।। ५.६७. ॥

kṣiptavāṃstvaṃ pradīptaṃ hi darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati | tatastu vāyasaṃ dīptaḥ sa darbho 'nujagāma ha || 5.67. ||

स पित्रा च परित्यक्तः सुरैश्च समहर्षिभिः । त्रिल्लोकान् संपरिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति ।। ५.६७. ॥

sa pitrā ca parityaktaḥ suraiśca samaharṣibhiḥ | trillokān saṃparikramya trātāraṃ nādhigacchati || 5.67. ||

पुनरेवागतस्त्रस्तस्त्वकाशमरिन्दम । स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम् ।। ५.६७. ॥

punarevāgatastrastastvakāśamarindama | sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam || 5.67. ||

वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः । । ५.६७. ॥

vadhārhamapi kākutstha kṛpayā paryapālayaḥ | | 5.67. ||

मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव । भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम् ।। ५.६७. ॥

moghamastraṃ na śakyaṃ tu kartumityeva rāghava | bhavāṃstasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam || 5.67. ||

राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च । विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे स्वमालयम् ।। ५.६७. ॥

rāma tvāṃ sa namaskṛtya rājñe daśarathāya ca | visṛṣṭastu tadā kākaḥ pratipede svamālayam || 5.67. ||

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववाञ्छीलवानपि । किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयति राघवः ।। ५.६७. ॥

evamastravidāṃ śreṣṭhaḥ sattvavāñchīlavānapi | kimarthamastraṃ rakṣassu na yojayati rāghavaḥ || 5.67. ||

न नागा नापि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः । न च सर्वे रणे शक्ता रामं प्रतिसमासितुम् ।। ५.६७. ॥

na nāgā nāpi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ | na ca sarve raṇe śaktā rāmaṃ pratisamāsitum || 5.67. ||

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः । क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः ।। ५.६७. ॥

tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ | kṣipraṃ suniśitairbāṇairhanyatāṃ yudhi rāvaṇaḥ || 5.67. ||

भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परन्तपः । स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः ।। ५.६७. ॥

bhrāturādeśamājñāya lakṣmaṇo vā parantapaḥ | sa kimarthaṃ naravaro na māṃ rakṣati rāghavaḥ || 5.67. ||

शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ । सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः ।। ५.६७. ॥

śaktau tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau | surāṇāmapi durdharṣau kimarthaṃ māmupekṣataḥ || 5.67. ||

ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः । समर्थो सहितौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ ।। ५.६७. ॥

mamaiva duṣkṛtaṃ kiṃcinmahadasti na saṃśayaḥ | samartho sahitau yanmāṃ nāvekṣete parantapau || 5.67. ||

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम् । पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम् ।। ५.६७. ॥

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam | punarapyahamāryāṃ tāmidaṃ vacanamabruvam || 5.67. ||

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे । रामे दुःखाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते ।। ५.६७. ॥

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape | rāme duḥkhābhibhūte tu lakṣmaṇaḥ paritapyate || 5.67. ||

कथंचिद्भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम् । इम मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि ।। ५.६७. ॥

kathaṃcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ pariśocitum | ima muhūrtaṃ duḥkhānāmantaṃ drakṣyasi bhāmini || 5.67. ||

तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रावनिन्दितौ । त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ।। ५.६७. ॥

tāvubhau naraśārdūlau rājaputrāvaninditau | tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ || 5.67. ||

हत्वा च समरे रौद्र रावण सहबान्धवम् । राघवस्त्वां वरारोहे स्वां पुरीं नयते ध्रुवम् ।। ५.६७. ॥

hatvā ca samare raudra rāvaṇa sahabāndhavam | rāghavastvāṃ varārohe svāṃ purīṃ nayate dhruvam || 5.67. ||

यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते । प्रीतिसञ्जननं तस्य प्रदातुं त्वमिहार्हसि ।। ५.६७. ॥

yattu rāmo vijānīyādabhijñānamanindite | prītisañjananaṃ tasya pradātuṃ tvamihārhasi || 5.67. ||

सा ऽभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनमुत्तमम् । मुक्त्वा वस्त्राद्ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल ।। ५.६७. ॥

sā 'bhivīkṣya diśaḥ sarvā veṇyudgrathanamuttamam | muktvā vastrāddadau mahyaṃ maṇimetaṃ mahābala || 5.67. ||

प्रतिगृह्य मणिं दिव्यं तव हेतो रघूद्वह । शिरसा तां प्रणम्यार्यामहमागमने त्वरे ।। ५.६७. ॥

pratigṛhya maṇiṃ divyaṃ tava heto raghūdvaha | śirasā tāṃ praṇamyāryāmahamāgamane tvare || 5.67. ||

गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी । विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा ।। ५.६७. ॥

gamane ca kṛtotsāhamavekṣya varavarṇinī | vivardhamānaṃ ca hi māmuvāca janakātmajā || 5.67. ||

अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पसन्दिग्धभाषिणी । ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता ।। ५.६७. ॥

aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpasandigdhabhāṣiṇī | mamotpatanasambhrāntā śokavegasamāhatā || 5.67. ||

हनुमन् सिंहसङ्काशावुभौ तौ रामलक्ष्मणौ । सुग्रीवं च सहामात्य सर्वान् ब्रूया ह्यनामयम् ।। ५.६७. ॥

hanuman siṃhasaṅkāśāvubhau tau rāmalakṣmaṇau | sugrīvaṃ ca sahāmātya sarvān brūyā hyanāmayam || 5.67. ||

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः । असमाद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ।। ५.६७. ॥

yathā ca sa mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ | asamādduḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 5.67. ||

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च । ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं शिवश्च ते ऽध्वा ऽस्तु हरिप्रवीर ।। ५.६७. ॥

imaṃ ca tīvraṃ mama śokavegaṃ rakṣobhirebhiḥ paribhartsanaṃ ca | brūyāstu rāmasya gataḥ samīpaṃ śivaśca te 'dhvā 'stu haripravīra || 5.67. ||

एतत्तवार्या नृपराजसिंह सीता वचः प्राह विषादपूर्वम् । एतच्च बुद्ध्वा गदितं मया त्वं श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम् ।। ५.६७. ॥

etattavāryā nṛparājasiṃha sītā vacaḥ prāha viṣādapūrvam | etacca buddhvā gaditaṃ mayā tvaṃ śraddhatsva sītāṃ kuśalāṃ samagrām || 5.67. ||