Sarga 62

तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनुमान् वानरर्षभः । अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः । अहमावारयिष्यामि युष्माकं परिपन्थिनः ।। ५.६२. ॥

tānuvāca hariśreṣṭho hanumān vānararṣabhaḥ | avyagramanaso yūyaṃ madhu sevata vānarāḥ | ahamāvārayiṣyāmi yuṣmākaṃ paripanthinaḥ || 5.62. ||

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरो ऽङ्गदः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु ।। ५.६२. ॥

śrutvā hanumato vākyaṃ harīṇāṃ pravaro 'ṅgadaḥ | pratyuvāca prasannātmā pibantu harayo madhu || 5.62. ||

अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया । अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्ग पुनरीदृशम् ।। ५.६२. ॥

avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumato mayā | akāryamapi kartavyaṃ kimaṅga punarīdṛśam || 5.62. ||

अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः । साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन् ।। ५.६२. ॥

aṅgadasya mukhācchrutvā vacanaṃ vānararṣabhāḥ | sādhu sādhviti saṃhṛṣṭā vānarāḥ pratyapūjayan || 5.62. ||

पूजयित्वा ऽङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् । जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेगा इव द्रुतम् ।। ५.६२. ॥

pūjayitvā 'ṅgadaṃ sarve vānarā vānararṣabham | jagmurmadhuvanaṃ yatra nadīvegā iva drutam || 5.62. ||

ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य वीर्यतः । । ५.६२. ॥

te praviṣṭā madhuvanaṃ pālānākramya vīryataḥ | | 5.62. ||

अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम् । पपुः सर्वे मधु तदा रसवत् फलमाददुः ।। ५.६२. ॥

atisargācca paṭavo dṛṣṭvā śrutvā ca maithilīm | papuḥ sarve madhu tadā rasavat phalamādaduḥ || 5.62. ||

उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागतान् । ताडयन्ति स्म शतशः सक्तान् मधुवने तदा ।। ५.६२. ॥

utpatya ca tataḥ sarve vanapālān samāgatān | tāḍayanti sma śataśaḥ saktān madhuvane tadā || 5.62. ||

मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते । पिबन्ति सहिताः सर्वे निघ्नन्ति स्म तथा ऽपरे ।। ५.६२. ॥

madhūni droṇamātrāṇi bāhubhiḥ parigṛhya te | pibanti sahitāḥ sarve nighnanti sma tathā 'pare || 5.62. ||

केचित्पीत्वा ऽपविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः । मधूच्छिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः ।। ५.६२. ॥

kecitpītvā 'pavidhyanti madhūni madhupiṅgalāḥ | madhūcchiṣṭena kecicca jaghnuranyonyamutkaṭāḥ || 5.62. ||

अपरे वृक्षमूले तु शाखां गृह्य व्यवस्थिताः । अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते ।। ५.६२. ॥

apare vṛkṣamūle tu śākhāṃ gṛhya vyavasthitāḥ | atyarthaṃ ca madaglānāḥ parṇānyāstīrya śerate || 5.62. ||

उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् । क्षिपन्ति च तदा ऽन्योन्यं स्खलन्ति च तथा ऽपरे ।। ५.६२. ॥

unmattabhūtāḥ plavagā madhumattāśca hṛṣṭavat | kṣipanti ca tadā 'nyonyaṃ skhalanti ca tathā 'pare || 5.62. ||

केचित् क्ष्वेलां प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत् । हरयो मधुना मत्ताः केचित् सुप्ता महीतले ।। ५.६२. ॥

kecit kṣvelāṃ prakurvanti kecit kūjanti hṛṣṭavat | harayo madhunā mattāḥ kecit suptā mahītale || 5.62. ||

कृत्वा केचिद्धसन्त्यन्ये केचित् कुर्वन्ति चेतरत् । कृत्वा केचिद्वदन्त्यन्ये केचिद्बुद्ध्यन्ति चेतरत् ।। ५.६२. ॥

kṛtvā keciddhasantyanye kecit kurvanti cetarat | kṛtvā kecidvadantyanye kecidbuddhyanti cetarat || 5.62. ||

ये ऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु । ते ऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः ।। ५.६२. ॥

ye 'pyatra madhupālāḥ syuḥ preṣyā dadhimukhasya tu | te 'pi tairvānarairbhīmaiḥ pratiṣiddhā diśo gatāḥ || 5.62. ||

जानुभिस्तु प्रकृष्टाश्च देवमार्गं प्रदर्शिताः । अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः ।। ५.६२. ॥

jānubhistu prakṛṣṭāśca devamārgaṃ pradarśitāḥ | abruvan paramodvignā gatvā dadhimukhaṃ vacaḥ || 5.62. ||

हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात् । वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः ।। ५.६२. ॥

hanūmatā dattavarairhataṃ madhuvanaṃ balāt | vayaṃ ca jānubhiḥ kṛṣṭā devamārgaṃ ca darśitāḥ || 5.62. ||

ततो दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः । हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान् हरीन् ।। ५.६२. ॥

tato dadhimukhaḥ kruddho vanapastatra vānaraḥ | hataṃ madhuvanaṃ śrutvā sāntvayāmāsa tān harīn || 5.62. ||

इहागच्छत गच्छामो वानरान् बलदर्पितान् । बलेन वारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम् ।। ५.६२. ॥

ihāgacchata gacchāmo vānarān baladarpitān | balena vārayiṣyāmo madhu bhakṣayato vayam || 5.62. ||

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः । पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहसा ययुः ।। ५.६२. ॥

śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ vānararṣabhāḥ | punarvīrā madhuvanaṃ tenaiva sahasā yayuḥ || 5.62. ||

मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य तरसा तरुम् । समभ्यधावद्वेगेन ते च सर्वे प्लवङ्गमाः ।। ५.६२. ॥

madhye caiṣāṃ dadhimukhaḥ pragṛhya tarasā tarum | samabhyadhāvadvegena te ca sarve plavaṅgamāḥ || 5.62. ||

ते शिलाः पादपांश्चापि पर्वतांश्चापि वानराः । गृहीत्वा ऽभ्यगमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः ।। ५.६२. ॥

te śilāḥ pādapāṃścāpi parvatāṃścāpi vānarāḥ | gṛhītvā 'bhyagaman kruddhā yatra te kapikuñjarāḥ || 5.62. ||

ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत् । त्वरया ह्यभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः ।। ५.६२. ॥

te svāmivacanaṃ vīrā hṛdayeṣvavasajya tat | tvarayā hyabhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ || 5.62. ||

वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान् बलदर्पितान् । अभ्यक्रामंस्ततो वीराः पालास्तत्र सहस्रशः ।। ५.६२. ॥

vṛkṣasthāṃśca talasthāṃśca vānarān baladarpitān | abhyakrāmaṃstato vīrāḥ pālāstatra sahasraśaḥ || 5.62. ||

अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुङ्गवाः । अभ्यधावन्त वेगेन हनुमत्प्रमुखास्तदा ।। ५.६२. ॥

atha dṛṣṭvā dadhimukhaṃ kruddhaṃ vānarapuṅgavāḥ | abhyadhāvanta vegena hanumatpramukhāstadā || 5.62. ||

तं सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम् । आर्यकं प्राहरत्तत्र बाहुभ्यां कुपितो ऽङ्गदः ।। ५.६२. ॥

taṃ savṛkṣaṃ mahābāhumāpatantaṃ mahābalam | āryakaṃ prāharattatra bāhubhyāṃ kupito 'ṅgadaḥ || 5.62. ||

मदान्धश्च न वेदैनमार्यको ऽयं ममेति सः । अथैनं निष्पिपेषाशु वेगवद्वसुधातले ।। ५.६२. ॥

madāndhaśca na vedainamāryako 'yaṃ mameti saḥ | athainaṃ niṣpipeṣāśu vegavadvasudhātale || 5.62. ||

स भग्नबाहूरुभुजो विह्वलः शोणितोक्षितः । मुमोह सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।। ५.६२. ॥

sa bhagnabāhūrubhujo vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ | mumoha sahasā vīro muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ || 5.62. ||

स समाश्वस्य सहसा संक्रुद्धो राजमातुलः । वानरान् वारयामास दण्डेन मधुमोहितान् ।। ५.६२. ॥

sa samāśvasya sahasā saṃkruddho rājamātulaḥ | vānarān vārayāmāsa daṇḍena madhumohitān || 5.62. ||

स कथंचिद्विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः । उवाचैकान्तमाश्रित्य भृत्यान् स्वान् समुपागतान् ।। ५.६२. ॥

sa kathaṃcidvimuktastairvānarairvānararṣabhaḥ | uvācaikāntamāśritya bhṛtyān svān samupāgatān || 5.62. ||

एते तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः । सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति ।। ५.६२. ॥

ete tiṣṭhantu gacchāmo bhartā no yatra vānaraḥ | sugrīvo vipulagrīvaḥ saha rāmeṇa tiṣṭhati || 5.62. ||

सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिवे । अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान् ।। ५.६२. ॥

sarvaṃ caivāṅgade doṣaṃ śrāvayiṣyāmi pārthive | amarṣī vacanaṃ śrutvā ghātayiṣyati vānarān || 5.62. ||

इष्टं मधुवनं ह्येतत् सुग्रीवस्य महात्मनः । पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम् ।। ५.६२. ॥

iṣṭaṃ madhuvanaṃ hyetat sugrīvasya mahātmanaḥ | pitṛpaitāmahaṃ divyaṃ devairapi durāsadam || 5.62. ||

स वानरानिमान् सर्वान् मधुलुब्धान् गतायुषः । घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान् ।। ५.६२. ॥

sa vānarānimān sarvān madhulubdhān gatāyuṣaḥ | ghātayiṣyati daṇḍena sugrīvaḥ sasuhṛjjanān || 5.62. ||

वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञापरिभाविनः । अमर्षप्रभवो रोषः सफलो नो भविष्यति ।। ५.६२. ॥

vadhyā hyete durātmāno nṛpājñāparibhāvinaḥ | amarṣaprabhavo roṣaḥ saphalo no bhaviṣyati || 5.62. ||

एवमुक्त्वा दधिमुखो वनपालान् महाबलः । जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः ।। ५.६२. ॥

evamuktvā dadhimukho vanapālān mahābalaḥ | jagāma sahasotpatya vanapālaiḥ samanvitaḥ || 5.62. ||

निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः । सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः ।। ५.६२. ॥

nimeṣāntaramātreṇa sa hi prāpto vanālayaḥ | sahasrāṃśusuto dhīmān sugrīvo yatra vānaraḥ || 5.62. ||

रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च । समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह ।। ५.६२. ॥

rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā sugrīvameva ca | samapratiṣṭhāṃ jagatīmākāśānnipapāta ha || 5.62. ||

सन्निपत्य महावीर्यः सर्वैस्तैः परिवारितः । हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः ।। ५.६२. ॥

sannipatya mahāvīryaḥ sarvaistaiḥ parivāritaḥ | harirdadhimukhaḥ pālaiḥ pālānāṃ parameśvaraḥ || 5.62. ||

स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् । सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत् ।। ५.६२. ॥

sa dīnavadano bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim | sugrīvasya śubhau mūrdhnā caraṇau pratyapīḍayat || 5.62. ||