Sarga 50

तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरतः स्थितम् । कोपेन महता ऽ ऽविष्टो रावणो लोकरावणः ।। ५.५०. ॥

tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purataḥ sthitam | kopena mahatā ' 'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || 5.50. ||

शङ्काहतात्मा दध्यौ स कपान्द्रं तेजसावृतम् । किमेष भगवान्नन्दी भवेत् साक्षादिहागतः ।। ५.५०. ॥

śaṅkāhatātmā dadhyau sa kapāndraṃ tejasāvṛtam | kimeṣa bhagavānnandī bhavet sākṣādihāgataḥ || 5.50. ||

येन शप्तो ऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा । सो ऽयं वानरमूर्तिः स्यात् किंस्विद्बाणोपि वा ऽसुरः ।। ५.५०. ॥

yena śapto 'smi kailāse mayā sañcālite purā | so 'yaṃ vānaramūrtiḥ syāt kiṃsvidbāṇopi vā 'suraḥ || 5.50. ||

स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम् । कालयुक्तमुवाजेदं वचो विपुलमर्थवत् ।। ५.५०. ॥

sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam | kālayuktamuvājedaṃ vaco vipulamarthavat || 5.50. ||

दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वा ऽस्य कारणम् । वनभङ्गे च को ऽस्यार्थो राक्षसीनां च तर्जने ।। ५.५०. ॥

durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vā 'sya kāraṇam | vanabhaṅge ca ko 'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane || 5.50. ||

मत्पुरीमप्रधृष्यां वा ऽ ऽगमने किं प्रयोजनम् । आयोधने वा किं कार्यं त्वया कपे ।। ५.५०. ॥

matpurīmapradhṛṣyāṃ vā ' 'gamane kiṃ prayojanam | āyodhane vā kiṃ kāryaṃ tvayā kape || 5.50. ||

रावणस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत् । समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे ।। ५.५०. ॥

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā prahasto vākyamabravīt | samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape || 5.50. ||

यदि तावत्त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम् । तत्त्वमाख्याहि मा भूत्ते भयं वानर मोक्ष्यसे ।। ५.५०. ॥

yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam | tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase || 5.50. ||

यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च । चाररूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम् । विष्णुना प्रेषितो वापि दूतो विजयकाङ्क्षिणा ।। ५.५०. ॥

yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca | cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām | viṣṇunā preṣito vāpi dūto vijayakāṅkṣiṇā || 5.50. ||

न हि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम् । । ५.५०. ॥

na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram | | 5.50. ||

तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे । अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम् । अथवा यन्निमित्तं ते प्रवेशो रावणालये ।। ५.५०. ॥

tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase | anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam | athavā yannimittaṃ te praveśo rāvaṇālaye || 5.50. ||

एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम् । । ५.५०. ॥

evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram | | 5.50. ||

अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा । धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः ।। ५.५०. ॥

abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā | dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ || 5.50. ||

जातिरेव मम त्वेषा वानरो ऽहमिहागतः । दर्शने राक्षसेन्द्रस्य दुर्लभे तदिदं मया ।। ५.५०. ॥

jātireva mama tveṣā vānaro 'hamihāgataḥ | darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā || 5.50. ||

वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थे विनाशितम् । ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः ।। ५.५०. ॥

vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam | tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ || 5.50. ||

रक्षणार्थं तु देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे । अस्त्रपाशैर्न शक्यो ऽहं बद्धुं देवासुरैरपि ।। ५.५०. ॥

rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe | astrapāśairna śakyo 'haṃ baddhuṃ devāsurairapi || 5.50. ||

पितामहादेव वरो ममाप्येषो ऽभ्युपागतः । राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम् ।। ५.५०. ॥

pitāmahādeva varo mamāpyeṣo 'bhyupāgataḥ | rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam || 5.50. ||

विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः । केनचिद्राजकार्येण संप्राप्तो ऽस्मि तवान्तिकम् ।। ५.५०. ॥

vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ | kenacidrājakāryeṇa saṃprāpto 'smi tavāntikam || 5.50. ||

दूतो ऽहमिति विज्ञेयो राघवस्यामितौजसः । श्रूयतां चापि वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो ।। ५.५०. ॥

dūto 'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ | śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho || 5.50. ||