Sarga 42

ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च । बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः ।। ५.४२. ॥

tataḥ pakṣininādena vṛkṣabhaṅgasvanena ca | babhūvustrāsasaṃbhrāntāḥ sarve laṅkānivāsinaḥ || 5.42. ||

विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः । रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ।। ५.४२. ॥

vidrutāśca bhayatrastā vinedurmṛgapakṣiṇaḥ | rakṣasāṃ ca nimittāni krūrāṇi pratipedire || 5.42. ||

ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः । तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ।। ५.४२. ॥

tato gatāyāṃ nidrāyāṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ | tadvanaṃ dadṛśurbhagnaṃ taṃ ca vīraṃ mahākapim || 5.42. ||

स ता दृष्ट्वा महाबाहूर्महासत्त्वो महाबलः । चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ।। ५.४२. ॥

sa tā dṛṣṭvā mahābāhūrmahāsattvo mahābalaḥ | cakāra sumahadrūpaṃ rākṣasīnāṃ bhayāvaham || 5.42. ||

ततस्तं गिरिसङ्काशमतिकायं महाबलम् । राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ।। ५.४२. ॥

tatastaṃ girisaṅkāśamatikāyaṃ mahābalam | rākṣasyo vānaraṃ dṛṣṭvā papracchurjanakātmajām || 5.42. ||

को ऽयं कस्य कुतो वा ऽयं किंनिमित्तमिहागतः । कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ।। ५.४२. ॥

ko 'yaṃ kasya kuto vā 'yaṃ kiṃnimittamihāgataḥ | kathaṃ tvayā sahānena saṃvādaḥ kṛta ityuta || 5.42. ||

आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम् । संवादमसितापाङ्गे त्वया किं कृतवानयम् ।। ५.४२. ॥

ācakṣva no viśālākṣi mā bhūtte subhage bhayam | saṃvādamasitāpāṅge tvayā kiṃ kṛtavānayam || 5.42. ||

अथाब्रवीत्तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गसुन्दरी । रक्षसां भीमरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः ।। ५.४२. ॥

athābravīttadā sādhvī sītā sarvāṅgasundarī | rakṣasāṃ bhīmarūpāṇāṃ vijñāne mama kā gatiḥ || 5.42. ||

यूयमेवाभिजानीत यो ऽयं यद्वा करिष्यति । अहिरेव ह्यहेः पादान् विजानाति न संशयः ।। ५.४२. ॥

yūyamevābhijānīta yo 'yaṃ yadvā kariṣyati | ahireva hyaheḥ pādān vijānāti na saṃśayaḥ || 5.42. ||

अहमप्यस्य भीता ऽस्मि नैनं जानामि कोन्वयम् । वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ।। ५.४२. ॥

ahamapyasya bhītā 'smi nainaṃ jānāmi konvayam | vedmi rākṣasamevainaṃ kāmarūpiṇamāgatam || 5.42. ||

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता दिशः । स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद्रावणाय निवेदितुम् ।। ५.४२. ॥

vaidehyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyo vidrutā diśaḥ | sthitāḥ kāścidgatāḥ kāścidrāvaṇāya niveditum || 5.42. ||

रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः । विरूपं वानरं भीममाख्यातुमुपचक्रमुः ।। ५.४२. ॥

rāvaṇasya samīpe tu rākṣasyo vikṛtānanāḥ | virūpaṃ vānaraṃ bhīmamākhyātumupacakramuḥ || 5.42. ||

अशोकवनिकामध्ये राजन् भीमवपुः कपिः । सीतया कृतसंवादस्तदिष्ठत्यमितविक्रमः ।। ५.४२. ॥

aśokavanikāmadhye rājan bhīmavapuḥ kapiḥ | sītayā kṛtasaṃvādastadiṣṭhatyamitavikramaḥ || 5.42. ||

न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना । अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छिति ।। ५.४२. ॥

na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇalocanā | asmābhirbahudhā pṛṣṭā nivedayitumicchiti || 5.42. ||

वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा । प्रेषितो वा ऽपि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ।। ५.४२. ॥

vāsavasya bhaveddūto dūto vaiśravaṇasya vā | preṣito vā 'pi rāmeṇa sītānveṣaṇakāṅkṣayā || 5.42. ||

तेन त्वद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् । नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ।। ५.४२. ॥

tena tvadbhutarūpeṇa yattattava manoharam | nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ pramṛṣṭaṃ pramadāvanam || 5.42. ||

न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः । यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः ।। ५.४२. ॥

na tatra kaściduddeśo yastena na vināśitaḥ | yatra sā jānakī sītā sa tena na vināśitaḥ || 5.42. ||

जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते । अथवा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ।। ५.४२. ॥

jānakīrakṣaṇārthaṃ vā śramādvā nopalabhyate | athavā kaḥ śramastasya saiva tenābhirakṣitā || 5.42. ||

चारुपल्लवपुष्पाढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता । प्रवृद्धः शिंशुपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः ।। ५.४२. ॥

cārupallavapuṣpāḍhyaṃ yaṃ sītā svayamāsthitā | pravṛddhaḥ śiṃśupāvṛkṣaḥ sa ca tenābhirakṣitaḥ || 5.42. ||

तस्योग्ररूपस्योग्र त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि । सीता संभाषिता येन तद्वनं च विनाशितम् ।। ५.४२. ॥

tasyograrūpasyogra tvaṃ daṇḍamājñātumarhasi | sītā saṃbhāṣitā yena tadvanaṃ ca vināśitam || 5.42. ||

मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर । कः सीतामभिभाषेत यो न स्यात्त्यक्तजीवितः ।। ५.४२. ॥

manaḥparigṛhītāṃ tāṃ tava rakṣogaṇeśvara | kaḥ sītāmabhibhāṣeta yo na syāttyaktajīvitaḥ || 5.42. ||

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः । हुताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ।। ५.४२. ॥

rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ | hutāgniriva jajvāla kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 5.42. ||

तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नास्रबिन्दवः । दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ।। ५.४२. ॥

tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatannāsrabindavaḥ | dīptābhyāmiva dīpābhyāṃ sārciṣaḥ snehabindavaḥ || 5.42. ||

आत्मनः सदृशाञ्छूरान् किङ्करान्नाम राक्षसान् । व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ।। ५.४२. ॥

ātmanaḥ sadṛśāñchūrān kiṅkarānnāma rākṣasān | vyādideśa mahātejā nigrahārthaṃ hanūmataḥ || 5.42. ||

तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम् । । ५.४२. ॥

teṣāmaśītisāhasraṃ kiṅkarāṇāṃ tarasvinām | | 5.42. ||

निर्ययुर्भवनात् तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः । महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः । युद्धाभिमनसः सर्वे हनुमद्ग्रहणोन्मुखाः ।। ५.४२. ॥

niryayurbhavanāt tasmātkūṭamudgarapāṇayaḥ | mahodarā mahādaṃṣṭrā ghorarūpā mahābalāḥ | yuddhābhimanasaḥ sarve hanumadgrahaṇonmukhāḥ || 5.42. ||

ते कपीन्द्रं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् । अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् ।। ५.४२. ॥

te kapīndraṃ samāsādya toraṇasthamavasthitam | abhipeturmahāvegāḥ pataṅgā iva pāvakam || 5.42. ||

ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः । आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं शरैश्चादित्यसन्निभैः ।। ५.४२. ॥

te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ | ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ śaraiścādityasannibhaiḥ || 5.42. ||

मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः प्रासतोमरशक्तिभिः । परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः ।। ५.४२. ॥

mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ prāsatomaraśaktibhiḥ | parivārya hanūmantaṃ sahasā tasthuragrataḥ || 5.42. ||

हनुमानपि तेजस्वी श्रीमान् पर्वतसन्निभिः । क्षितावाविध्य लांगूलं ननाद च महास्वनम् ।। ५.४२. ॥

hanumānapi tejasvī śrīmān parvatasannibhiḥ | kṣitāvāvidhya lāṃgūlaṃ nanāda ca mahāsvanam || 5.42. ||

स भूत्वा सुमहाकायो हनुमान् मारुतात्मजः । धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ।। ५.४२. ॥

sa bhūtvā sumahākāyo hanumān mārutātmajaḥ | dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan || 5.42. ||

तस्यास्फोटितशब्देन महता सानुनादिना । पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् ।। ५.४२. ॥

tasyāsphoṭitaśabdena mahatā sānunādinā | peturvihaṅgā gaganāduccaiścedamaghoṣayat || 5.42. ||

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः । राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ।। ५.४२. ॥

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ | rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 5.42. ||

दासो ऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः । हनुमान् शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ।। ५.४२. ॥

dāso 'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ | hanumān śatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ || 5.42. ||

न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् । शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ।। ५.४२. ॥

na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet | śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ || 5.42. ||

अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् । समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ।। ५.४२. ॥

ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm | samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām || 5.42. ||

तस्य सन्नादशब्देन ते ऽभवन् भयशङ्किताः । ददृशुश्च हनूमन्तं सन्ध्यामेघमिवोन्नतम् ।। ५.४२. ॥

tasya sannādaśabdena te 'bhavan bhayaśaṅkitāḥ | dadṛśuśca hanūmantaṃ sandhyāmeghamivonnatam || 5.42. ||

स्वामिसन्देशनिश्शङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् । चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ।। ५.४२. ॥

svāmisandeśaniśśaṅkāstataste rākṣasāḥ kapim | citraiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ || 5.42. ||

स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः । आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम्। स तं परिघमादय जघान रजनीचरान् ।। ५.४२. ॥

sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ sarvataḥ sa mahābalaḥ | āsasādāyasaṃ bhīmaṃ parighaṃ toraṇāśritam| sa taṃ parighamādaya jaghāna rajanīcarān || 5.42. ||

स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः । विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ।। ५.४२. ॥

sa pannagamivādāya sphurantaṃ vinatāsutaḥ | vicacārāmbare vīraḥ parigṛhya ca mārutiḥ || 5.42. ||

स हत्वा राक्षसान् वीरान् किङ्करान् मारुतात्मजः । युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपाश्रितः ।। ५.४२. ॥

sa hatvā rākṣasān vīrān kiṅkarān mārutātmajaḥ | yuddhākāṅkṣī punarvīrastoraṇaṃ samupāśritaḥ || 5.42. ||

ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः । निहतान् किङ्करान् सर्वान् रावणाय न्यवेदयन् ।। ५.४२. ॥

tatastasmādbhayānmuktāḥ katicittatra rākṣasāḥ | nihatān kiṅkarān sarvān rāvaṇāya nyavedayan || 5.42. ||

स राक्षसानां निहतं महद्बलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः । समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्त पुत्रं समरे सुदुर्जयम् ।। ५.४२. ॥

sa rākṣasānāṃ nihataṃ mahadbalaṃ niśamya rājā parivṛttalocanaḥ | samādideśāpratimaṃ parākrame prahasta putraṃ samare sudurjayam || 5.42. ||