Sarga 39

मणिं दत्त्वा ततः सीता हनुमन्तमथाब्रवीति । अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्य तत्त्वतः ।। ५.३९. ॥

maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanumantamathābravīti | abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 5.39. ||

मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति । वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ।। ५.३९. ॥

maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati | vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 5.39. ||

स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम । अस्मिन् कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ।। ५.३९. ॥

sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama | asmin kāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 5.39. ||

त्वमस्मिन् कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम । हनुमन् यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव । तस्य चिन्तयतो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ।। ५.३९. ॥

tvamasmin kāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama | hanuman yatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava | tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet || 5.39. ||

स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः । शिरसा ऽ ऽवन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे ।। ५.३९. ॥

sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ | śirasā ' 'vandya vaidehīṃ gamanāyopacakrame || 5.39. ||

ज्ञत्वा संप्रस्थितं देवी वानरं मारुतात्मजम् । बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत् ।। ५.३९. ॥

jñatvā saṃprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam | bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt || 5.39. ||

कुशलं हनुमन् ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ । । ५.३९. ॥

kuśalaṃ hanuman brūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau | | 5.39. ||

सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान् सर्वांश्च वाररान् । ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम् ।। ५.३९. ॥

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vārarān | brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 5.39. ||

यथा स च महाबाहुर्मां तारयति राघवः । अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ।। ५.३९. ॥

yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ | asmādduḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 5.39. ||

जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान् । तत्तथा हनुमन् वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि ।। ५.३९. ॥

jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān | tattathā hanuman vācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 5.39. ||

नित्यमुत्साहयुक्ताश्च वाचः श्रुत्वा त्वयेरिताः । वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये ।। ५.३९. ॥

nityamutsāhayuktāśca vācaḥ śrutvā tvayeritāḥ | vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 5.39. ||

मत्सन्देशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः । पराक्रमविधिं वीरो विधिवत् संविधास्यति ।। ५.३९. ॥

matsandeśayutā vācastvattaḥ śrutvaiva rāghavaḥ | parākramavidhiṃ vīro vidhivat saṃvidhāsyati || 5.39. ||

सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः । शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरब्रवीत् ।। ५.३९. ॥

sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumān mārutātmajaḥ | śirasyañjalimādhāya vākyamuttarabravīt || 5.39. ||

क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः । यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति ।। ५.३९. ॥

kṣiprameṣyati kākutstho haryṛkṣapravarairvṛtaḥ | yaste yudhi vijityārīn śokaṃ vyapanayiṣyati || 5.39. ||

नहि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा । यस्तस्य क्षिपतो बाणान् स्थातुमुत्सहतो ऽग्रतः ।। ५.३९. ॥

nahi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā | yastasya kṣipato bāṇān sthātumutsahato 'grataḥ || 5.39. ||

अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम् । सहि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः ।। ५.३९. ॥

apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam | sahi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 5.39. ||

स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुमीहते । त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि ।। ५.३९. ॥

sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhate | tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 5.39. ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम् । जानकी बहुमेने ऽथ वचनं चेदमब्रवीत् ।। ५.३९. ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā samyak satyaṃ subhāṣitam | jānakī bahumene 'tha vacanaṃ cedamabravīt || 5.39. ||

ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः । भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत् ।। ५.३९. ॥

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ | bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 5.39. ||

यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम । कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ।। ५.३९. ॥

yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama | kasmiṃścit saṃvṛte deśe viśrāntaḥ śvo gamiṣyasi || 5.39. ||

मम चेदल्पभाग्यायाः सान्निध्यात्तव वानर । अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ।। ५.३९. ॥

mama cedalpabhāgyāyāḥ sānnidhyāttava vānara | asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 5.39. ||

गते हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु । प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः ।। ५.३९. ॥

gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu | prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 5.39. ||

तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् । दुःखाद्दुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर ।। ५.३९. ॥

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet | duḥkhādduḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 5.39. ||

अयं च वीर सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः । सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर ।। ५.३९. ॥

ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ | sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara || 5.39. ||

कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् । तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ।। ५.३९. ॥

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim | tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 5.39. ||

त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने । शक्तिः स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ।। ५.३९. ॥

trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane | śaktiḥ syādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 5.39. ||

तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे । किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः ।। ५.३९. ॥

tadasmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame | kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 5.39. ||

काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने । पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः ।। ५.३९. ॥

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane | paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 5.39. ||

बलैः समग्रैर्यदि मां रावणं जित्यसंयुगे । विजयी स्वपुरीं यायात् तत्तु मे स्याद्यशस्करम् ।। ५.३९. ॥

balaiḥ samagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jityasaṃyuge | vijayī svapurīṃ yāyāt tattu me syādyaśaskaram || 5.39. ||

शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः । मां येद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत् ।। ५.३९. ॥

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ | māṃ yedyadi kākutsthastattasya sadṛśaṃ bhavet || 5.39. ||

तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः । भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ।। ५.३९. ॥

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ | bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 5.39. ||

तदर्थोपहितं वाक्यं सहितं हेतुसंहितम् । निशम्य हनुमान् शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ।। ५.३९. ॥

tadarthopahitaṃ vākyaṃ sahitaṃ hetusaṃhitam | niśamya hanumān śeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 5.39. ||

देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः । सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ।। ५.३९. ॥

devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ | sugrīvaḥ sattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 5.39. ||

स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः । क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ।। ५.३९. ॥

sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ | kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 5.39. ||

तस्य विक्रमसम्पन्नास्सत्त्ववन्तो महाबलाः । मनस्सङ्कल्पसंपाता निदेशे हरयः स्थिताः ।। ५.३९. ॥

tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ | manassaṅkalpasaṃpātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 5.39. ||

येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः । न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ।। ५.३९. ॥

yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryak sajjate gatiḥ | na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 5.39. ||

असकृत् तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा । प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ।। ५.३९. ॥

asakṛt tairmahotsāhaiḥ sasāgaradharādharā | pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 5.39. ||

मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः । मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसन्निधौ ।। ५.३९. ॥

madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ | mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 5.39. ||

अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः । नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ।। ५.३९. ॥

ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ | nahi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 5.39. ||

तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते । एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ।। ५.३९. ॥

tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te | ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 5.39. ||

मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ । त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः ।। ५.३९. ॥

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau | tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 5.39. ||

तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ । आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ।। ५.३९. ॥

tau hi vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau | āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 5.39. ||

सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः । त्वामादाय वरारोहे स्वपुरं प्रतियास्यति ।। ५.३९. ॥

sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hatvā rāghavo raghunandanaḥ | tvāmādāya varārohe svapuraṃ pratiyāsyati || 5.39. ||

तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी । नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तिमिवानलम् ।। ५.३९. ॥

tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī | nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantimivānalam || 5.39. ||

निहते राक्षसेन्द्रे ऽस्मिन् सपुत्रामात्यबान्धवे । त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ।। ५.३९. ॥

nihate rākṣasendre 'smin saputrāmātyabāndhave | tvaṃ sameṣyasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 5.39. ||

क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि । रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसे ऽचिरात् ।। ५.३९. ॥

kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili | rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase 'cirāt || 5.39. ||

एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमान् मारुतात्मजः । गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत् ।। ५.३९. ॥

evamāśvāsya vaidehīṃ hanumān mārutātmajaḥ | gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 5.39. ||

तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् । लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपस्थितम्* ।। ५.३९. ॥

tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam | lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupasthitam* || 5.39. ||

नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान् । वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्र द्रक्ष्यसि सङ्गतान् ।। ५.३९. ॥

nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān | vānarān vāraṇendrābhān kṣipra drakṣyasi saṅgatān || 5.39. ||

शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु । नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः ।। ५.३९. ॥

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu | nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūthānyanekaśaḥ || 5.39. ||

स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा । न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ।। ५.३९. ॥

sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā | na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ || 5.39. ||

मा रुदो देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो ऽप्रियम् । शचीव पत्या शक्रेण भर्त्रा नाथवती ह्यसि ।। ५.३९. ॥

mā rudo devi śokena mā bhūt te manaso 'priyam | śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 5.39. ||

रामाद् विशिष्टः को ऽन्यो ऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः । अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ।। ५.३९. ॥

rāmād viśiṣṭaḥ ko 'nyo 'sti kaścit saumitriṇā samaḥ | agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 5.39. ||

नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षोगणैरध्युषिते ऽतिरौद्रे । न ते चिरादागमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्सङ्गमकालमात्रम् ।। ५.३९. ॥

nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite 'tiraudre | na te cirādāgamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 5.39. ||