Sarga 26

प्रसक्ताश्रुमुखीत्येवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा । अधोमुखमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे ।। ५.२६. ॥

prasaktāśrumukhītyevaṃ bruvantī janakātmajā | adhomukhamukhī bālā vilaptumupacakrame || 5.26. ||

उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती । उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले ।। ५.२६. ॥

unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī | upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 5.26. ||

राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा । रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् ।। ५.२६. ॥

rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā | rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 5.26. ||

राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम् । चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सहे ।। ५.२६. ॥

rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam | cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsahe || 5.26. ||

नहि मे जीवितैरर्थो नैवार्थैर्न च भूषणैः । वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम् ।। ५.२६. ॥

nahi me jīvitairartho naivārthairna ca bhūṣaṇaiḥ | vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5.26. ||

अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम् । हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते ।। ५.२६. ॥

aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram | hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 5.26. ||

धिङ्मामनार्यामसतीं या ऽहं तेन विना कृता । मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता ।। ५.२६. ॥

dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yā 'haṃ tena vinā kṛtā | muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 5.26. ||

का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना । भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम् ।। ५.२६. ॥

kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā | bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 5.26. ||

भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम् । न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता ।। ५.२६. ॥

bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham | na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 5.26. ||

चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम् । रावणं किं पुनरहं कामयेयं विगर्हितम् ।। ५.२६. ॥

caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram | rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmayeyaṃ vigarhitam || 5.26. ||

प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् । यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति ।। ५.२६. ॥

pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam | yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 5.26. ||

छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता । रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ।। ५.२६. ॥

chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā | rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 5.26. ||

ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः । सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात् ।। ५.२६. ॥

khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ | sadvṛtto niranukrośaḥ śaṅke madbhāgyasaṃkṣayāt || 5.26. ||

राक्षसानां सहस्राणि जनस्थाने चतुर्दश । येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ।। ५.२६. ॥

rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa | yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 5.26. ||

निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा । समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे ।। ५.२६. ॥

niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā | samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 5.26. ||

विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः । रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते ।। ५.२६. ॥

virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ | raṇe rāmeṇa nihataḥ sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 5.26. ||

कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा । न तु राघवबाणानां गतिरोधीह विद्यते ।। ५.२६. ॥

kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā | na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodhīha vidyate || 5.26. ||

किं तु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः । रक्षसा ऽपहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते ।। ५.२६. ॥

kiṃ tu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ | rakṣasā 'pahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 5.26. ||

इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः । जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणं मर्षयिष्यति ।। ५.२६. ॥

ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ | jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 5.26. ||

हृतेति यो ऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् । गृध्रराजो ऽपि स रणे रावणेन निपातितः ।। ५.२६. ॥

hṛteti yo 'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet | gṛdhrarājo 'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 5.26. ||

कृतं कर्म महत्तेन मां तथा ऽभ्यवपद्यता । तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा ।। ५.२६. ॥

kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā 'bhyavapadyatā | tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 5.26. ||

यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः । अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम् ।। ५.२६. ॥

yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ | adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 5.26. ||

विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम् । रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ।। ५.२६. ॥

vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim | rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 5.26. ||

ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे । यथा ऽहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः ।। ५.२६. ॥

tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe | yathā 'hamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 5.26. ||

अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद् रामः सलक्ष्मणः । न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति ।। ५.२६. ॥

anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryād rāmaḥ salakṣmaṇaḥ | na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 5.26. ||

चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला । अतिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत् ।। ५.२६. ॥

citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā | atireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 5.26. ||

अचिरेणैव कालेन प्रप्स्याम्येव मनोरथम् । दुष्प्रस्थानो ऽयमाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययम् ।। ५.२६. ॥

acireṇaiva kālena prapsyāmyeva manoratham | duṣprasthāno 'yamākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 5.26. ||

यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै । अचिरेण तु कालेन भविष्यति हतप्रभा ।। ५.२६. ॥

yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai | acireṇa tu kālena bhaviṣyati hataprabhā || 5.26. ||

नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे । शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा ।। ५.२६. ॥

nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame | śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 5.26. ||

पुण्योत्सवसमुत्था च नष्टभर्त्री सराक्षसी । भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथा ऽङ्गना ।। ५.२६. ॥

puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī | bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathā 'ṅganā || 5.26. ||

नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे । श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम् ।। ५.२६. ॥

nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe | śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 5.26. ||

सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा । भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः ।। ५.२६. ॥

sāndhakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā | bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 5.26. ||

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः । जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने ।। ५.२६. ॥

yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ | jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 5.26. ||

अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे । समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालो ऽयमागतः ।। ५.२६. ॥

anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me | samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo 'yamāgataḥ || 5.26. ||

अकार्यं ये न जानन्ति नैर्ऋताः पापकारिणः । अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् ।। ५.२६. ॥

akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ | adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam || 5.26. ||

नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः । ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति ।। ५.२६. ॥

naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ | dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati || 5.26. ||

सा ऽहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् । रामं रक्तान्तनयनमपश्यन्ती सुदुःखिता ।। ५.२६. ॥

sā 'haṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam | rāmaṃ raktāntanayanamapaśyantī suduḥkhitā || 5.26. ||

यदि कश्चित् प्रदाता मे विषस्याद्य भवेदिह । क्षिप्रं वैवस्वतं देव पश्येयं पतिना विना ।। ५.२६. ॥

yadi kaścit pradātā me viṣasyādya bhavediha | kṣipraṃ vaivasvataṃ deva paśyeyaṃ patinā vinā || 5.26. ||

नाजानाज्जीवतीं रामः स मां लक्ष्मणपूर्वजः । जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्व्यां हि मम मार्गणम् ।। ५.२६. ॥

nājānājjīvatīṃ rāmaḥ sa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ | jānantau tau na kuryātāṃ norvyāṃ hi mama mārgaṇam || 5.26. ||

नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः । देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ।। ५.२६. ॥

nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ | devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale || 5.26. ||

धन्या देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम् ।। ५.२६. ॥

dhanyā devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ | mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam || 5.26. ||

अथवा नहि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः । मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः ।। ५.२६. ॥

athavā nahi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ | mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ || 5.26. ||

दृश्यमाने भवेत् प्रीतिः सौहृदं नास्त्यपश्यतः । नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ।। ५.२६. ॥

dṛśyamāne bhavet prītiḥ sauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ | nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati || 5.26. ||

किन्नु मे न गुणाः केचित् किंवा भाग्यक्षयो मम । या ऽहं सीदामि रामेण हीना मुख्येन भामिनी ।। ५.२६. ॥

kinnu me na guṇāḥ kecit kiṃvā bhāgyakṣayo mama | yā 'haṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī || 5.26. ||

श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः । रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ।। ५.२६. ॥

śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ | rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt || 5.26. ||

अथवा न्यस्तशस्त्रौ तौ वने मुलफलाशिनौ । भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ संवृत्तौ वनगोचरौ ।। ५.२६. ॥

athavā nyastaśastrau tau vane mulaphalāśinau | bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau || 5.26. ||

अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना । छद्मना सादितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।। ५.२६. ॥

athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā | chadmanā sāditau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 5.26. ||

सा ऽहमेवं गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा । न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखे ऽपि वर्तति ।। ५.२६. ॥

sā 'hamevaṃ gate kāle martumicchāmi sarvathā | na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe 'pi vartati || 5.26. ||

धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः । जितात्मानो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये ।। ५.२६. ॥

dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ | jitātmāno mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye || 5.26. ||

प्रियान्न संभवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम् । ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ।। ५.२६. ॥

priyānna saṃbhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam | tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām || 5.26. ||

सा ऽहं त्यक्ता प्रियेणेह रामेण विदितात्मना । प्राणांस्त्यक्ष्यामि पापस्य रावणस्य गता वशम् ।। ५.२६. ॥

sā 'haṃ tyaktā priyeṇeha rāmeṇa viditātmanā | prāṇāṃstyakṣyāmi pāpasya rāvaṇasya gatā vaśam || 5.26. ||