Sarga 26

ततः शोक अभिसंतप्तम् सुग्रीवम् क्लिन्न वासनम् । शाखा मृग महामात्राः परिवार्य उपतस्थिरे ॥

tataḥ śoka abhisaṃtaptam sugrīvam klinna vāsanam | śākhā mṛga mahāmātrāḥ parivārya upatasthire ||

अभिगम्य महाबाहुम् रामम् अक्लिष्ट कारिणम् । स्थिताः प्रांजलयः सर्वे पितामहम् इव ऋषयः ॥

abhigamya mahābāhum rāmam akliṣṭa kāriṇam | sthitāḥ prāṃjalayaḥ sarve pitāmaham iva ṛṣayaḥ ||

ततः कांचन शैल आभः तरुण अर्क निभ आननः । अब्रवीत् प्रांजलिर् वाक्यम् हनुमान् मारुत आत्मजः ॥

tataḥ kāṃcana śaila ābhaḥ taruṇa arka nibha ānanaḥ | abravīt prāṃjalir vākyam hanumān māruta ātmajaḥ ||

भवत् प्रसादात् काकुत्स्थ पितृ पैतामहम् महत् । वानराणाम् सुदंष्ट्राणाम् संपन्न बलशालिनाम् ॥

bhavat prasādāt kākutstha pitṛ paitāmaham mahat | vānarāṇām sudaṃṣṭrāṇām saṃpanna balaśālinām ||

महात्मानाम् सुदुष्प्रापम् प्राप्तम् राज्यम् इदम् प्रभो । भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरम् शुभम् ॥

mahātmānām suduṣprāpam prāptam rājyam idam prabho | bhavatā samanujñātaḥ praviśya nagaram śubham ||

संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृत् गणः । स्नातो अयम् विविधैर् गन्धैर् औषधैः च यथा विधि ॥

saṃvidhāsyati kāryāṇi sarvāṇi sasuhṛt gaṇaḥ | snāto ayam vividhair gandhair auṣadhaiḥ ca yathā vidhi ||

अर्चयिष्यति माल्यैः च रत्नैः च त्वाम् विशेषतः । इमाम् गिरि गुहाम् रम्याम् अभिगन्तुम् त्वम् अर्हसि ॥

arcayiṣyati mālyaiḥ ca ratnaiḥ ca tvām viśeṣataḥ | imām giri guhām ramyām abhigantum tvam arhasi ||

कुरुष्व स्वामि संबन्धम् वानरान् संप्रहर्षयन् । एवम् उक्तो हनुमता राघवः पर वीरहा ॥

kuruṣva svāmi saṃbandham vānarān saṃpraharṣayan | evam ukto hanumatā rāghavaḥ para vīrahā ||

प्रत्युवाच हनूमन्तम् बुद्धिमान् वाक्य कोविदः । चतुर्दश समाः सौम्य ग्रामम् वा यदि वा पुरम् ॥

pratyuvāca hanūmantam buddhimān vākya kovidaḥ | caturdaśa samāḥ saumya grāmam vā yadi vā puram ||

न प्रवेक्ष्यामि हनुमन् पितुर् निर्देश पालकः । सुसमृद्धाम् गुहाम् दिव्याम् सुग्रीवो वानरर्षभः ॥

na pravekṣyāmi hanuman pitur nirdeśa pālakaḥ | susamṛddhām guhām divyām sugrīvo vānararṣabhaḥ ||

प्रविष्टो विधिवत् वीरः क्षिप्रम् राज्ये अभिषिच्यताम् । एवम् उक्त्वा हनूमन्तम् रामः सुग्रीवम् अब्रवीत् ॥

praviṣṭo vidhivat vīraḥ kṣipram rājye abhiṣicyatām | evam uktvā hanūmantam rāmaḥ sugrīvam abravīt ||

वृत्तज्ञो वृत्त संपन्नम् उदार बल विक्रमम् । इमम् अपि अंगदम् वीरम् यौवराज्ये अभिषेचय ॥

vṛttajño vṛtta saṃpannam udāra bala vikramam | imam api aṃgadam vīram yauvarājye abhiṣecaya ||

ज्येष्ठस्य हि सुतो ज्येष्ठः सदृशो विक्रमेण च । अंगदो अयम् अदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम् ॥

jyeṣṭhasya hi suto jyeṣṭhaḥ sadṛśo vikrameṇa ca | aṃgado ayam adīnātmā yauvarājyasya bhājanam ||

पूर्वो अयम् वार्षिको मासः श्रावणः सलिल आगमः । प्रवृत्ताः सौम्य चत्वारो मासा वार्षिक संज्ञिताः ॥

pūrvo ayam vārṣiko māsaḥ śrāvaṇaḥ salila āgamaḥ | pravṛttāḥ saumya catvāro māsā vārṣika saṃjñitāḥ ||

न अयम् उद्योग समयः प्रविश त्वम् पुरीम् शुभाम् । अस्मिन् वत्स्यामि अहम् सौम्य पर्वते सह लक्ष्मणः ॥

na ayam udyoga samayaḥ praviśa tvam purīm śubhām | asmin vatsyāmi aham saumya parvate saha lakṣmaṇaḥ ||

इयम् गिरि गुहा रम्या विशाला युक्त मारुता । प्रभूत सलिला सौम्य प्रभूत कमल उत्पला ॥

iyam giri guhā ramyā viśālā yukta mārutā | prabhūta salilā saumya prabhūta kamala utpalā ||

कार्तिके समनुप्राप्ते त्वम् रावण वधे यत । एष नः समयः सौम्य प्रविश त्वम् स्वम् आलयम् ॥

kārtike samanuprāpte tvam rāvaṇa vadhe yata | eṣa naḥ samayaḥ saumya praviśa tvam svam ālayam ||

अभिषिंचस्व राज्ये च सुहृदः संप्रहर्षय । इति राम अभ्यनुज्ञातः सुग्रीवो वानरर्षभः ॥

abhiṣiṃcasva rājye ca suhṛdaḥ saṃpraharṣaya | iti rāma abhyanujñātaḥ sugrīvo vānararṣabhaḥ ||

प्रविवेश पुरीम् रम्याम् किष्किंधाम् वालि पालिताम् । तम् वानर सहस्राणि प्रविष्टम् वानर ईश्वरम् ॥

praviveśa purīm ramyām kiṣkiṃdhām vāli pālitām | tam vānara sahasrāṇi praviṣṭam vānara īśvaram ||

अभिवार्य प्रहृष्टानि सर्वतः प्लवगेश्वरम् । ततः प्रकृतयः सर्वा दृष्ट्वा हरि गण ईश्वरम् ॥

abhivārya prahṛṣṭāni sarvataḥ plavageśvaram | tataḥ prakṛtayaḥ sarvā dṛṣṭvā hari gaṇa īśvaram ||

प्रणम्य मूर्ध्ना पतिता वसुधायाम् समाहिताः । सुग्रीवः प्रकृतीः सर्वाः संभाष्य उत्थाप्य वीर्यवान् ॥

praṇamya mūrdhnā patitā vasudhāyām samāhitāḥ | sugrīvaḥ prakṛtīḥ sarvāḥ saṃbhāṣya utthāpya vīryavān ||

भ्रातुर् अंतः पुरम् सौम्यम् प्रविवेश महाबलः । प्रविष्टम् भीम विक्रांतम् सुग्रीवम् वानरर्षभम् ॥

bhrātur aṃtaḥ puram saumyam praviveśa mahābalaḥ | praviṣṭam bhīma vikrāṃtam sugrīvam vānararṣabham ||

अभ्यषिंचंत सुहृदः सहस्राक्षम् इव अमराः । तस्य पाण्डुरम् आजह्रुः छत्रम् हेम परिष्कृतम् ॥

abhyaṣiṃcaṃta suhṛdaḥ sahasrākṣam iva amarāḥ | tasya pāṇḍuram ājahruḥ chatram hema pariṣkṛtam ||

शुक्ले च वाल व्यजने हेम दण्डे यशस्करे । तथा सर्वाणि रत्नानि सर्व बीज औषधानि च ॥

śukle ca vāla vyajane hema daṇḍe yaśaskare | tathā sarvāṇi ratnāni sarva bīja auṣadhāni ca ||

स क्षीराणाम् च वृक्षाणाम् प्ररोहान् कुसुमानि च । शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतम् चैव अनुलेपनम् ॥

sa kṣīrāṇām ca vṛkṣāṇām prarohān kusumāni ca | śuklāni caiva vastrāṇi śvetam caiva anulepanam ||

सुगंधीनि च माल्यानि स्थलजानि अंबुजानि च । चन्दनानि च दिव्यानि गन्धाम् च विविधान् बहून् ॥

sugaṃdhīni ca mālyāni sthalajāni aṃbujāni ca | candanāni ca divyāni gandhām ca vividhān bahūn ||

अक्षतम् जात रूपम् च प्रियंगु मधु सर्पिषी । दधि चर्म च वैयाघ्रम् परार्ध्ये च अपि उपानहौ ॥

akṣatam jāta rūpam ca priyaṃgu madhu sarpiṣī | dadhi carma ca vaiyāghram parārdhye ca api upānahau ||

समालंभनम् आदाय गोरोचनम् मनः शिलाम् । आजग्मुः तत्र मुदिता वराः कन्याः च षोडश ॥

samālaṃbhanam ādāya gorocanam manaḥ śilām | ājagmuḥ tatra muditā varāḥ kanyāḥ ca ṣoḍaśa ||

ततः ते वानर श्रेष्ठम् अभिषेक्तुम् यथा विधि । रत्नैर् वस्त्रैः च भक्ष्यैः च तोषयित्वा द्विजर्षभान् ॥

tataḥ te vānara śreṣṭham abhiṣektum yathā vidhi | ratnair vastraiḥ ca bhakṣyaiḥ ca toṣayitvā dvijarṣabhān ||

ततः कुश परिस्तीर्णम् समिद्धम् जात वेदसम् । मंत्र पूतेन हविषा हुत्वा मंत्रविदो जनाः ॥

tataḥ kuśa paristīrṇam samiddham jāta vedasam | maṃtra pūtena haviṣā hutvā maṃtravido janāḥ ||

ततो हेम प्रतिष्ठाने वर आस्तरण संवृते । प्रासाद शिखरे रम्ये चित्र माल्य उपशोभिते ॥

tato hema pratiṣṭhāne vara āstaraṇa saṃvṛte | prāsāda śikhare ramye citra mālya upaśobhite ||

प्राङ्मुखम् विधिवत् मंत्रैः स्थापयित्वा वर आसने । नदी नदेभ्यः संहृत्य तीर्थेभ्यः च समंततः ॥

prāṅmukham vidhivat maṃtraiḥ sthāpayitvā vara āsane | nadī nadebhyaḥ saṃhṛtya tīrthebhyaḥ ca samaṃtataḥ ||

आहृत्य च समुद्रेभ्यः सर्वेभ्यो वानरर्षभाः । अपः कनक कुंभेषु निधाय विमलम् जलम् ॥

āhṛtya ca samudrebhyaḥ sarvebhyo vānararṣabhāḥ | apaḥ kanaka kuṃbheṣu nidhāya vimalam jalam ||

शुभैः वृषभ शृन्गैः च कलशैः च एव कांचनैः । शास्त्र दृष्टेन विधिना महर्षि विहितेन च ॥

śubhaiḥ vṛṣabha śṛngaiḥ ca kalaśaiḥ ca eva kāṃcanaiḥ | śāstra dṛṣṭena vidhinā maharṣi vihitena ca ||

गजो गवाक्षो गवयः शरभो गंधमादनः । मैन्दः च द्विविदः चैव हनूमान् जांबवान् तथा ॥

gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gaṃdhamādanaḥ | maindaḥ ca dvividaḥ caiva hanūmān jāṃbavān tathā ||

अभ्यषिंचंत सुग्रीवम् प्रसन्नेन सुगंधिना । सलिलेन सहस्राक्षम् वसवो वासवम् यथा ॥

abhyaṣiṃcaṃta sugrīvam prasannena sugaṃdhinā | salilena sahasrākṣam vasavo vāsavam yathā ||

अभिषिक्ते तु सुग्रीवे सर्वे वानर पुंगवाः । प्रचुक्रुशुर् महात्मानो हृष्टाः शत सहस्रशः ॥

abhiṣikte tu sugrīve sarve vānara puṃgavāḥ | pracukruśur mahātmāno hṛṣṭāḥ śata sahasraśaḥ ||

रामस्य तु वचः कुर्वन् सुग्रीवो हरि पुंगवः । अंगदम् संपरिष्वज्य यौवराज्ये अभिषेचयत् ॥

rāmasya tu vacaḥ kurvan sugrīvo hari puṃgavaḥ | aṃgadam saṃpariṣvajya yauvarājye abhiṣecayat ||

अंगदे च अभिषिक्ते तु सानुक्रोशाः प्लवंगमाः । साधु साधु इति सुग्रीवम् महात्मानो हि अपूजयन् ॥

aṃgade ca abhiṣikte tu sānukrośāḥ plavaṃgamāḥ | sādhu sādhu iti sugrīvam mahātmāno hi apūjayan ||

रामम् च एव महात्मानम् लक्ष्मणम् च पुनः पुनः । प्रीताः च तुष्टुवुः सर्वे तादृशे तत्र वर्तिनि ॥

rāmam ca eva mahātmānam lakṣmaṇam ca punaḥ punaḥ | prītāḥ ca tuṣṭuvuḥ sarve tādṛśe tatra vartini ||

हृष्ट पुष्ट जन आकीर्णा पताका ध्वज शोभिता । बभूव नगरी रम्या क्षिकिंधा गिरि गह्वरे ॥

hṛṣṭa puṣṭa jana ākīrṇā patākā dhvaja śobhitā | babhūva nagarī ramyā kṣikiṃdhā giri gahvare ||

निवेद्य रामाय तदा महात्मनेमहा अभिषेकम् कपि वाहनी पतिः । रुमाम् च भार्याम् उपलभ्य वीर्यवान्अवाप राज्यम् त्रिदश अधिपो यथा ॥

nivedya rāmāya tadā mahātmanemahā abhiṣekam kapi vāhanī patiḥ | rumām ca bhāryām upalabhya vīryavānavāpa rājyam tridaśa adhipo yathā ||