Sarga 70

ततः प्रभाते जनकः कृत कर्मा महर्षिभिः । उवाच वाक्यम् वाक्यज्ञः शतानंदम् पुरोहितम् ॥

tataḥ prabhāte janakaḥ kṛta karmā maharṣibhiḥ | uvāca vākyam vākyajñaḥ śatānaṃdam purohitam ||

भ्राता मम महातेजा यवीयान् अतिधार्मिकः । कुशध्वज इति ख्यातः पुरीम् अध्यवसत् शुभाम् ॥

bhrātā mama mahātejā yavīyān atidhārmikaḥ | kuśadhvaja iti khyātaḥ purīm adhyavasat śubhām ||

वार्या फलक पर्यन्ताम् पिबन् इक्षुमतीम् नदीम् । सांकाश्याम् पुण्य संकाशाम् विमानम् इव पुष्पकम् ॥

vāryā phalaka paryantām piban ikṣumatīm nadīm | sāṃkāśyām puṇya saṃkāśām vimānam iva puṣpakam ||

तम् अहम् द्रष्टुम् इच्छामि यज्ञ गोप्ता स मे मतः । प्रीतिम् सो अपि महातेजा इमाम् भोक्ता मया सह ॥

tam aham draṣṭum icchāmi yajña goptā sa me mataḥ | prītim so api mahātejā imām bhoktā mayā saha ||

एवम् उक्तो तु वचने शतानंदस्य संनिधौ । आगताः केचिद् अव्यग्रा जनकः तान् समादिशत् ॥

evam ukto tu vacane śatānaṃdasya saṃnidhau | āgatāḥ kecid avyagrā janakaḥ tān samādiśat ||

शासनात् तु नरेन्द्रस्य प्रययुः शीघ्र वाजिभिः । समानेतुम् नरव्याघ्रम् विष्णुम् इन्द्र आज्ञया यथा ॥

śāsanāt tu narendrasya prayayuḥ śīghra vājibhiḥ | samānetum naravyāghram viṣṇum indra ājñayā yathā ||

संकास्याम् ते समागम्य ददृशुः च कुश्ध्वजम् । न्यवेदयन् यथा वृत्तम् जनकस्य च चिन्तितम् ॥

saṃkāsyām te samāgamya dadṛśuḥ ca kuśdhvajam | nyavedayan yathā vṛttam janakasya ca cintitam ||

तद् वृत्तम् नृपतिः श्रुत्वा दूत श्रेष्ठैः महा जवैः । आज्ञया तु नरेन्द्रस्य आजगाम कुशध्वजः ॥

tad vṛttam nṛpatiḥ śrutvā dūta śreṣṭhaiḥ mahā javaiḥ | ājñayā tu narendrasya ājagāma kuśadhvajaḥ ||

स ददर्श महात्मानम् जनकम् धर्म वत्सलम् । सो अभिवाद्य शतानंदम् जनकम् च अति धार्मिकम् ॥

sa dadarśa mahātmānam janakam dharma vatsalam | so abhivādya śatānaṃdam janakam ca ati dhārmikam ||

राज अर्हम् परमम् दिव्यम् आसनम् च अध्यरोहत । उपविष्टौ उभौ तौ तु भ्रातरौ अमित ओजसौ ॥

rāja arham paramam divyam āsanam ca adhyarohata | upaviṣṭau ubhau tau tu bhrātarau amita ojasau ||

प्रेषयामासतुः वीरौ मन्त्रि श्रेष्ठम् सुदामनम् । गच्छ मंत्रि पते शीघ्रम् इक्ष्वाकम् अमित प्रभम् ॥

preṣayāmāsatuḥ vīrau mantri śreṣṭham sudāmanam | gaccha maṃtri pate śīghram ikṣvākam amita prabham ||

आत्मजैः सह दुर्धर्षम् आनयस्व स मंत्रिणम् । औपकार्याम् स गत्वा तु रघूणाम् कुल वर्धनम् ॥

ātmajaiḥ saha durdharṣam ānayasva sa maṃtriṇam | aupakāryām sa gatvā tu raghūṇām kula vardhanam ||

ददर्श शिरसा च एनम् अभिवाद्य इदम् अब्रवीत् । अयोध्या अधिपते वीर वैदेहो मिथिला अधिपः ॥

dadarśa śirasā ca enam abhivādya idam abravīt | ayodhyā adhipate vīra vaideho mithilā adhipaḥ ||

स त्वाम् द्रष्टुम् व्यवसितः स उपाध्याय पुरोहितम् । मंत्रि श्रेष्ठ वचः श्रुत्वा राजा स ऋषि गणः तदा ॥

sa tvām draṣṭum vyavasitaḥ sa upādhyāya purohitam | maṃtri śreṣṭha vacaḥ śrutvā rājā sa ṛṣi gaṇaḥ tadā ||

स बन्धुः अगमत् तत्र जनको यत्र वर्तते । राजा च मंत्रि सहितः स उपाध्यायः स बांधवः ॥

sa bandhuḥ agamat tatra janako yatra vartate | rājā ca maṃtri sahitaḥ sa upādhyāyaḥ sa bāṃdhavaḥ ||

वाक्यम् वाक्य विदाम् श्रेष्ठो वैदेहम् इदम् अब्रवीत् । विदितम् ते महाराज इक्ष्वाकु कुल दैवतम् ॥

vākyam vākya vidām śreṣṭho vaideham idam abravīt | viditam te mahārāja ikṣvāku kula daivatam ||

वक्ता सर्वेषु कृत्येषु वसिष्ठो भगवान् ऋषिः । विश्वामित्र अभ्यनुज्ञातः सह सर्वैः महर्षिभिः ॥

vaktā sarveṣu kṛtyeṣu vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ | viśvāmitra abhyanujñātaḥ saha sarvaiḥ maharṣibhiḥ ||

एष वक्ष्यति धर्मात्मा वसिष्ठो मे यथा क्रमम् । तूष्णीम् भूते दशरथे वसिष्ठो भगवान् ऋषिः ॥

eṣa vakṣyati dharmātmā vasiṣṭho me yathā kramam | tūṣṇīm bhūte daśarathe vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ ||

उवाच वाक्यम् वाक्यज्ञो वैदेहम् स पुरोधसाम् । अव्यक्त प्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ॥

uvāca vākyam vākyajño vaideham sa purodhasām | avyakta prabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ ||

तस्मात् मरीचिः संजज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः । विवस्वान् कश्यपात् जज्ञे मनुर् वैवस्वतः स्मृतः ॥

tasmāt marīciḥ saṃjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ | vivasvān kaśyapāt jajñe manur vaivasvataḥ smṛtaḥ ||

मनुः प्रजापतिः पूर्वम् इक्ष्वाकुः च मनोः सुतः । तम् इक्ष्वाकुम् अयोध्यायाम् राजानम् विद्धि पूर्वकम् ॥

manuḥ prajāpatiḥ pūrvam ikṣvākuḥ ca manoḥ sutaḥ | tam ikṣvākum ayodhyāyām rājānam viddhi pūrvakam ||

इक्ष्वाकोः तु सुतः श्रीमान् कुक्षिः इति एव विश्रुतः । कुक्षेः अथ आत्मजः श्रीमान् विकुक्षिः उपपद्यत ॥

ikṣvākoḥ tu sutaḥ śrīmān kukṣiḥ iti eva viśrutaḥ | kukṣeḥ atha ātmajaḥ śrīmān vikukṣiḥ upapadyata ||

विकुक्षेः तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान् । बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान् ॥

vikukṣeḥ tu mahātejā bāṇaḥ putraḥ pratāpavān | bāṇasya tu mahātejā anaraṇyaḥ pratāpavān ||

अनरण्यात् पृथुः जज्ञे त्रिशंकुः तु पृथोः सुतः । त्रिशंकोः अभवत् पुत्रो धुन्धुमारः महायशाः ॥

anaraṇyāt pṛthuḥ jajñe triśaṃkuḥ tu pṛthoḥ sutaḥ | triśaṃkoḥ abhavat putro dhundhumāraḥ mahāyaśāḥ ||

धुन्धुमारात् महातेजा युवनाश्वो महारथः । युवनाश्व सुतः असीत् मान्धाता पृथिवी पतिः ॥

dhundhumārāt mahātejā yuvanāśvo mahārathaḥ | yuvanāśva sutaḥ asīt māndhātā pṛthivī patiḥ ||

मान्धातुः तु सुतः श्रीमान् सुसन्धिः उदपद्यत । सुसंधेः अपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसंधिः प्रसेनजित् ॥

māndhātuḥ tu sutaḥ śrīmān susandhiḥ udapadyata | susaṃdheḥ api putrau dvau dhruvasaṃdhiḥ prasenajit ||

यशस्वी ध्रुवसंधेः तु भरतो नाम नामतः । भरतात् तु महातेजा असितो नाम जायत ॥

yaśasvī dhruvasaṃdheḥ tu bharato nāma nāmataḥ | bharatāt tu mahātejā asito nāma jāyata ||

यस्य एते प्रति राजन उदपत्यन्त शात्रवः । हैहय तालजंघाः च शूराः च शशबिंद्वः ॥

yasya ete prati rājana udapatyanta śātravaḥ | haihaya tālajaṃghāḥ ca śūrāḥ ca śaśabiṃdvaḥ ||

तान् च स प्रति युद्ध्यन् वै युद्धे राजा प्रवासितः । हिमवन्तम् उपागम्य भार्याभ्याम् सहितः तदा ॥

tān ca sa prati yuddhyan vai yuddhe rājā pravāsitaḥ | himavantam upāgamya bhāryābhyām sahitaḥ tadā ||

असितो अल्प बलो राजा काल धर्मम् उपेयिवान् । द्वे च अस्य भार्ये गर्भिण्यै बभूवतुः इति श्रुति ॥

asito alpa balo rājā kāla dharmam upeyivān | dve ca asya bhārye garbhiṇyai babhūvatuḥ iti śruti ||

एका गर्भ विनाश अर्थम् सपत्नै सगरम् ददौ । ततः शैलवरे रम्ये बभूव अभिरतो मुनिः ॥

ekā garbha vināśa artham sapatnai sagaram dadau | tataḥ śailavare ramye babhūva abhirato muniḥ ||

भार्गव च्यवनो नाम हिमवंतम् उपाश्रितः । तत्र च एका महाभागा भार्गवम् देव वर्चसम् ॥

bhārgava cyavano nāma himavaṃtam upāśritaḥ | tatra ca ekā mahābhāgā bhārgavam deva varcasam ||

ववन्दे पद्म पत्राक्षी कांक्षन्ती सुतम् उत्तमम् । तम् ऋषिम् सा अभ्युपगम्य कालिन्दी च अभ्यवादत ॥

vavande padma patrākṣī kāṃkṣantī sutam uttamam | tam ṛṣim sā abhyupagamya kālindī ca abhyavādata ||

स ताम् अभ्यवदत् विप्रः पुत्र ईप्सुम् पुत्र जन्मनि । तव कुक्षौ महाभागे सु पुत्रः सु महाबलः ॥

sa tām abhyavadat vipraḥ putra īpsum putra janmani | tava kukṣau mahābhāge su putraḥ su mahābalaḥ ||

महावीर्यो महातेजा अचिरात् संजनिष्यति । गरेण सहितः श्रीमान् मा शुचः कमलेक्षणे ॥

mahāvīryo mahātejā acirāt saṃjaniṣyati | gareṇa sahitaḥ śrīmān mā śucaḥ kamalekṣaṇe ||

च्यवनम् च नमस्कृत्य राजपुत्री पतिव्रता । पत्या विरहिता तस्मात् पुत्रम् देवी व्यजायत ॥

cyavanam ca namaskṛtya rājaputrī pativratā | patyā virahitā tasmāt putram devī vyajāyata ||

सपत्न्या तु गरः तस्यैः दत्तो गर्भ जिघांसया । सह तेन गरेण एव संजातः सगरोइ अभवत् ॥

sapatnyā tu garaḥ tasyaiḥ datto garbha jighāṃsayā | saha tena gareṇa eva saṃjātaḥ sagaroi abhavat ||

सगरस्य अस्य असमंजः तु असमंजात् अथ अंशुमान् । दिलीपो अंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥

sagarasya asya asamaṃjaḥ tu asamaṃjāt atha aṃśumān | dilīpo aṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ ||

भगीरथात् ककुत्स्थः च ककुत्स्थस्य रघुः तथा । रघोः तु पुत्रः तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ॥

bhagīrathāt kakutsthaḥ ca kakutsthasya raghuḥ tathā | raghoḥ tu putraḥ tejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ ||

कल्माषपादो हि अभवत् तस्मात् जातः तु शङ्खणः । सुदर्शनः शंखणस्य अग्निवर्णः सुदर्शनात् ॥

kalmāṣapādo hi abhavat tasmāt jātaḥ tu śaṅkhaṇaḥ | sudarśanaḥ śaṃkhaṇasya agnivarṇaḥ sudarśanāt ||

शीघ्रगः तु अग्निवर्णस्य शीघ्रगस्य मरुः सुतः । मरोः प्रशुश्रुकः तु आसीत् अंबरीषः प्रशुश्रुकात् ॥

śīghragaḥ tu agnivarṇasya śīghragasya maruḥ sutaḥ | maroḥ praśuśrukaḥ tu āsīt aṃbarīṣaḥ praśuśrukāt ||

अंबरीषस्य पुत्रो अभूत् नहुषः च महीपतिः । नहुषस्य ययातिः तु नाभागः तु ययाति जः ॥

aṃbarīṣasya putro abhūt nahuṣaḥ ca mahīpatiḥ | nahuṣasya yayātiḥ tu nābhāgaḥ tu yayāti jaḥ ||

नाभागस्य भभूव अज अजात् दशरथो अभवत् । अस्मात् दशरथात् जातौ भ्रातरौ राम लक्ष्मणौ ॥

nābhāgasya bhabhūva aja ajāt daśaratho abhavat | asmāt daśarathāt jātau bhrātarau rāma lakṣmaṇau ||

आदि वंश विशुद्धानाम् राज्ञाम् परम धर्मिणाम् । इक्ष्वाकु कुल जातानाम् वीराणाम् सत्य वादिनाम् ॥

ādi vaṃśa viśuddhānām rājñām parama dharmiṇām | ikṣvāku kula jātānām vīrāṇām satya vādinām ||

राम लक्ष्मणयोः अर्थे त्वत् सुते वरये नृप । सदृशाभ्याम् नरश्रेष्ठ सदृशे दातुम् अर्हसि ॥

rāma lakṣmaṇayoḥ arthe tvat sute varaye nṛpa | sadṛśābhyām naraśreṣṭha sadṛśe dātum arhasi ||