Sarga 67

जनकस्य वचः श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः । धनुर् दर्शय रामाय इति ह उवाच पार्थिवम् ॥

janakasya vacaḥ śrutvā viśvāmitro mahāmuniḥ | dhanur darśaya rāmāya iti ha uvāca pārthivam ||

ततः स राजा जनकः सचिवान् व्यादिदेश ह । धनुर् आनीयताम् दिव्यम् गन्ध माल्य अनुलेपितम् ॥

tataḥ sa rājā janakaḥ sacivān vyādideśa ha | dhanur ānīyatām divyam gandha mālya anulepitam ||

जनकेन समादिष्ठाः सचिवाः प्राविशन् पुरम् । तत् धनुः पुरतः कृत्वा निर्जग्मुः अमित औजसः ॥

janakena samādiṣṭhāḥ sacivāḥ prāviśan puram | tat dhanuḥ purataḥ kṛtvā nirjagmuḥ amita aujasaḥ ||

नृणाम् शतानि पंचाशत् व्यायतानाम् महात्मनाम् । मंजूषाम् अष्ट चक्राम् ताम् समूहुः ते कथंचन ॥

nṛṇām śatāni paṃcāśat vyāyatānām mahātmanām | maṃjūṣām aṣṭa cakrām tām samūhuḥ te kathaṃcana ||

ताम् आदाय तु मंजूषाम् आयसीम् यत्र तत् धनुः । सुरोपमम् ते जनकम् ऊचुः नृपति मन्त्रिणः ॥

tām ādāya tu maṃjūṣām āyasīm yatra tat dhanuḥ | suropamam te janakam ūcuḥ nṛpati mantriṇaḥ ||

इदम् धनुर् वरम् राजन् पूजितम् सर्व राजभिः । मिथिला अधिप राज इन्द्र दर्शनीयम् यत् इच्छसि ॥

idam dhanur varam rājan pūjitam sarva rājabhiḥ | mithilā adhipa rāja indra darśanīyam yat icchasi ||

तेषाम् नृपो वचः श्रुत्वा कृत अंजलिः अभाषत । विश्वामित्रम् महात्मानम् तौ उभौ राम लक्ष्मणौ ॥

teṣām nṛpo vacaḥ śrutvā kṛta aṃjaliḥ abhāṣata | viśvāmitram mahātmānam tau ubhau rāma lakṣmaṇau ||

इदम् धनुर् वरम् ब्रह्मन् जनकैः अभिपूजितम् । राजभिः च महा वीर्यैः अशक्तैः पूरितम् तदा ॥

idam dhanur varam brahman janakaiḥ abhipūjitam | rājabhiḥ ca mahā vīryaiḥ aśaktaiḥ pūritam tadā ||

न एतत् सुर गणाः सर्वे स असुरा न च राक्षसाः । गंधर्व यक्ष प्रवराः स किन्नर महोरगाः ॥

na etat sura gaṇāḥ sarve sa asurā na ca rākṣasāḥ | gaṃdharva yakṣa pravarāḥ sa kinnara mahoragāḥ ||

क्व गतिः मानुषाणाम् च धनुषो अस्य प्रपूरणे । आरोपणे समायोगे वेपने तोलने अपि वा ॥

kva gatiḥ mānuṣāṇām ca dhanuṣo asya prapūraṇe | āropaṇe samāyoge vepane tolane api vā ||

तत् एतत् धनुषाम् श्रेष्ठम् आनीतम् मुनिपुंगव । दर्शय एतत् महाभाग अनयोः राज पुत्रयोः ॥

tat etat dhanuṣām śreṣṭham ānītam munipuṃgava | darśaya etat mahābhāga anayoḥ rāja putrayoḥ ||

विश्वामित्रः स रामः तु श्रुत्वा जनक भाषितम् । वत्स राम धनुः पश्य इति राघवम् अब्रवीत् ॥

viśvāmitraḥ sa rāmaḥ tu śrutvā janaka bhāṣitam | vatsa rāma dhanuḥ paśya iti rāghavam abravīt ||

महर्षेः वचनात् रामो यत्र तिष्ठति तत् धनुः । मंजूषाम् ताम् अपावृत्य दृष्ट्वा धनुः अथ अब्रवीत् ॥

maharṣeḥ vacanāt rāmo yatra tiṣṭhati tat dhanuḥ | maṃjūṣām tām apāvṛtya dṛṣṭvā dhanuḥ atha abravīt ||

इदम् धनुर्वरम् ब्रह्मन् संस्पृशामि इह पाणिना । यत्नवान् च भविष्यामि तोलने पूरणे अपि वा ॥

idam dhanurvaram brahman saṃspṛśāmi iha pāṇinā | yatnavān ca bhaviṣyāmi tolane pūraṇe api vā ||

बाढम् इति एव तम् राजा मुनिः च समभाषत । लीलया स धनुर् मध्ये जग्राह वचनात् मुनेः ॥

bāḍham iti eva tam rājā muniḥ ca samabhāṣata | līlayā sa dhanur madhye jagrāha vacanāt muneḥ ||

पश्यताम् नृ सहस्राणाम् बहूनाम् रघुनंदनः । आरोपयत् स धर्मात्मा स लीलम् इव तत् धनुः ॥

paśyatām nṛ sahasrāṇām bahūnām raghunaṃdanaḥ | āropayat sa dharmātmā sa līlam iva tat dhanuḥ ||

आरोपयित्वा मौर्वीम् च पूरयामास वीर्यवान् । तत् बभंज धनुर् मध्ये नरश्रेष्ठो महायशाः ॥

āropayitvā maurvīm ca pūrayāmāsa vīryavān | tat babhaṃja dhanur madhye naraśreṣṭho mahāyaśāḥ ||

तस्य शब्दो महान् आसीत् निर्घात सम निःस्वनः । भूमि कंपः च सुमहान् पर्वतस्य इव दीर्यतः ॥

tasya śabdo mahān āsīt nirghāta sama niḥsvanaḥ | bhūmi kaṃpaḥ ca sumahān parvatasya iva dīryataḥ ||

निपेतुः च नराः सर्वे तेन शब्देन मोहिताः । व्रजयित्वा मुनि वरम् राजानम् तौ च राघवौ ॥

nipetuḥ ca narāḥ sarve tena śabdena mohitāḥ | vrajayitvā muni varam rājānam tau ca rāghavau ||

प्रति आश्वस्तो जने तस्मिन् राजा विगत साध्वसः । उवाच प्रांजलिः वाक्यम् वाक्यज्ञो मुनिपुंगवम् ॥

prati āśvasto jane tasmin rājā vigata sādhvasaḥ | uvāca prāṃjaliḥ vākyam vākyajño munipuṃgavam ||

भगवन् दृष्ट वीर्यो मे रामो दशरथ आत्मजः । अति अद्भुतम् अचिंत्यम् च अतर्कितम् इदम् मया ॥

bhagavan dṛṣṭa vīryo me rāmo daśaratha ātmajaḥ | ati adbhutam aciṃtyam ca atarkitam idam mayā ||

जनकानाम् कुले कीर्तिम् आहरिष्यति मे सुता । सीता भर्तारम् आसाद्य रामम् दशरथ आत्मजम् ॥

janakānām kule kīrtim āhariṣyati me sutā | sītā bhartāram āsādya rāmam daśaratha ātmajam ||

मम सत्या प्रतिज्ञा सा वीर्य शुल्का इति कौशिक । सीता प्राणैः बहुमता देया रामाय मे सुता ॥

mama satyā pratijñā sā vīrya śulkā iti kauśika | sītā prāṇaiḥ bahumatā deyā rāmāya me sutā ||

भवतो अनुमते ब्रह्मन् शीघ्रम् गच्छंतु मंत्रिणः । मम कौशिक भद्रम् ते अयोध्याम् त्वरिता रथैः ॥

bhavato anumate brahman śīghram gacchaṃtu maṃtriṇaḥ | mama kauśika bhadram te ayodhyām tvaritā rathaiḥ ||

राजानम् प्रश्रितैः वाक्यैः आनयंतु पुरम् मम । प्रदानम् वीर्य शुक्लायाः कथयंतु च सर्वशः ॥

rājānam praśritaiḥ vākyaiḥ ānayaṃtu puram mama | pradānam vīrya śuklāyāḥ kathayaṃtu ca sarvaśaḥ ||

मुनि गुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयंतु नृपाय वै । प्रीति युक्तम् तु राजानम् आनयंतु सु शीघ्र गाः ॥

muni guptau ca kākutsthau kathayaṃtu nṛpāya vai | prīti yuktam tu rājānam ānayaṃtu su śīghra gāḥ ||

कौशिकः च तथा इति आह राजा च आभाष्य मंत्रिणः । अयोध्याम् प्रेषयामास धर्मात्मा कृत शासनान् । यथा वृत्तम् समाख्यातुम् आनेतुम् च नृपम् तथा ॥

kauśikaḥ ca tathā iti āha rājā ca ābhāṣya maṃtriṇaḥ | ayodhyām preṣayāmāsa dharmātmā kṛta śāsanān | yathā vṛttam samākhyātum ānetum ca nṛpam tathā ||