Sarga 64

सुर कार्यम् इदम् रंभे कर्तव्यम् सुमहत् त्वया । लोभनम् कौशिकस्य इह काम मोह समन्वितम् ॥

sura kāryam idam raṃbhe kartavyam sumahat tvayā | lobhanam kauśikasya iha kāma moha samanvitam ||

तथा उक्ता स अप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता । व्रीडिता प्रांजलिः वाक्यम् प्रत्युवाच सुर ईश्वरम् ॥

tathā uktā sa apsarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā | vrīḍitā prāṃjaliḥ vākyam pratyuvāca sura īśvaram ||

अयम् सुर पते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः । क्रोधम् उत्स्रच्यते घोरम् मयि देव न संशयः ॥

ayam sura pate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ | krodham utsracyate ghoram mayi deva na saṃśayaḥ ||

ततो हि मे भयम् देव प्रसादम् कर्तुम् अर्हसि । एवम् उक्तः तया राम स भयम् भीतया तदा ॥

tato hi me bhayam deva prasādam kartum arhasi | evam uktaḥ tayā rāma sa bhayam bhītayā tadā ||

ताम् उवाच सहस्राक्षो वेपमानाम् कृतांजलिम् । मा भैषी रंभे भद्रम् ते कुरुष्व मम शासनम् ॥

tām uvāca sahasrākṣo vepamānām kṛtāṃjalim | mā bhaiṣī raṃbhe bhadram te kuruṣva mama śāsanam ||

कोकिलो हृदय ग्राही माधवे रुचिर द्रुमे । अहम् कंदर्प सहितः स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥

kokilo hṛdaya grāhī mādhave rucira drume | aham kaṃdarpa sahitaḥ sthāsyāmi tava pārśvataḥ ||

त्वम् हि रूपम् बहु गुणम् कृत्वा परम भास्वरम् । तम् ऋषिम् कौशिकम् रंभे भेदयस्व तपस्विनम् ॥

tvam hi rūpam bahu guṇam kṛtvā parama bhāsvaram | tam ṛṣim kauśikam raṃbhe bhedayasva tapasvinam ||

सा श्रुत्वा वचनम् तस्य कृत्वा रूपम् अनुत्तमम् । लोभयामास ललिता विश्वामित्रम् शुचि स्मिता ॥

sā śrutvā vacanam tasya kṛtvā rūpam anuttamam | lobhayāmāsa lalitā viśvāmitram śuci smitā ||

कोकिलस्य तु शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् । संप्रहृष्टेन मनसा स एनाम् अन्वैक्षत ॥

kokilasya tu śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam | saṃprahṛṣṭena manasā sa enām anvaikṣata ||

अथ तस्य च शब्देन गीतेन अप्रतिमेन च । दर्शनेन च रंभाया मुनिः संदेहम् आगतः ॥

atha tasya ca śabdena gītena apratimena ca | darśanena ca raṃbhāyā muniḥ saṃdeham āgataḥ ||

सहस्राक्षस्य तत् कर्म विज्ञाय मुनिपुंगवः । रंभाम् क्रोध समाविष्टः शशाप कुशिक आत्मजः ॥

sahasrākṣasya tat karma vijñāya munipuṃgavaḥ | raṃbhām krodha samāviṣṭaḥ śaśāpa kuśika ātmajaḥ ||

यत् माम् लोभयसे रंभे काम क्रोध जय एषिणम् । दश वर्ष सहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥

yat mām lobhayase raṃbhe kāma krodha jaya eṣiṇam | daśa varṣa sahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage ||

ब्राह्मणः सुमहातेजाः तपो बल समन्वितः । उद्धरिष्यति रंभे त्वाम् मत् क्रोध कलुषी कृताम् ॥

brāhmaṇaḥ sumahātejāḥ tapo bala samanvitaḥ | uddhariṣyati raṃbhe tvām mat krodha kaluṣī kṛtām ||

एवम् उक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः । अशक्नुवन् धारयितुम् कोपम् संतापम् आगतः ॥

evam uktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ | aśaknuvan dhārayitum kopam saṃtāpam āgataḥ ||

तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदा अभवत् । वचः श्रुत्वा च कन्दर्पो महर्षेः स च निर्गतः ॥

tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā abhavat | vacaḥ śrutvā ca kandarpo maharṣeḥ sa ca nirgataḥ ||

कोपेन स महातेजाः तपो अपहरणे कृते । इन्द्रियैर् अजितै राम न लेभे शान्तिम् आत्मनः ॥

kopena sa mahātejāḥ tapo apaharaṇe kṛte | indriyair ajitai rāma na lebhe śāntim ātmanaḥ ||

बभूव अस्य मनः चिंता तपो अपहरणे कृते । न एव क्रोधम् गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथंचन ॥

babhūva asya manaḥ ciṃtā tapo apaharaṇe kṛte | na eva krodham gamiṣyāmi na ca vakṣye kathaṃcana ||

अथवा न उच्छासिष्यामि संवत्स्र शतानि अपि । अहम् हि शोषयिष्यामि आत्मानम् विजितेन्द्रियः ॥

athavā na ucchāsiṣyāmi saṃvatsra śatāni api | aham hi śoṣayiṣyāmi ātmānam vijitendriyaḥ ||

तावत् यावत् हि मे प्राप्तम् ब्राह्मण्यम् तपसा आर्जितम् । अनुच्छ्वसन् अभुंजाः तिष्ठेयम् शाश्वती समाः ॥

tāvat yāvat hi me prāptam brāhmaṇyam tapasā ārjitam | anucchvasan abhuṃjāḥ tiṣṭheyam śāśvatī samāḥ ||

न हि मे तप्यमानस्य क्षयम् यास्यन्ति मूर्तयः । एवम् वेअर्ष शस्रस्य दीक्षाम् स मुनिपुंगवः । चकार प्रतिमाम् लोके प्रतिज्ञाम् रघुनंदन ॥

na hi me tapyamānasya kṣayam yāsyanti mūrtayaḥ | evam vearṣa śasrasya dīkṣām sa munipuṃgavaḥ | cakāra pratimām loke pratijñām raghunaṃdana ||