इतिहासःItihasa
Ramayana · Sarga 1.21

Sarga 21

सर्गः 21

On king Dasaratha's refusal to accede to his request, Viswamitra gets enraged

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish 21 / 22Hindi allWord meanings 21 / 22Hinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
21.1VR-1-21-1

तत् श्रुत्वा वचनम् तस्य स्नेह पर्याकुलाक्षरम् । समन्युः कौशिको वाक्यम् प्रति उवाच महीपतिम् ॥

tat śrutvā vacanam tasya sneha paryākulākṣaram | samanyuḥ kauśiko vākyam prati uvāca mahīpatim ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्यking Dasaratha'sस्नेहपर्याकुलाक्षरम्affectionfilled confused lettersतत् वचनम्those wordsश्रुत्वाhaving heardकौशिक:Visvamitraसमन्यु:with angerमहीपतिम्addressing the kingवाक्यम्wordsप्रत्युवाचreplied.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOut of affection towards his son, his (king Dasaratha's) plea to Viswamitra was full of contradiction. And on hearing the king, enraged Viswamitra replied:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)राजा दशरथ की बात के एक-एक अक्षर में पुत्र के प्रति स्नेह भरा हुआ था, उसे सुनकर महर्षि विश्वामित्र कुपित हो उनसे इस प्रकार बोले-

Hinglish
21.2VR-1-21-2

पूर्वम् अर्थम् प्रति श्रुत्य प्रतिज्ञाम् हातुम् इच्छसि । राघवाणाम् अयुक्तोऽयम् कुलस्य अस्य विपर्ययः ॥

pūrvam artham prati śrutya pratijñām hātum icchasi | rāghavāṇām ayukto'yam kulasya asya viparyayaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
पूर्वम्formerlyअर्थम्object or thingप्रतिश्रुत्यhaving promisedप्रतिज्ञाम्that promiseहातुम्to breakइच्छसिyour are desirousअयं विपर्यय:in contrariety (breach of vow)राघवाणाम्Raghu'sअस्य कुलस्यin the race ofअयुक्त:improper.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving formerly promised the thing, you now wish to break your pledge; such a breach of vow is improper and unbecoming in the race of Raghu.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राजन् ! पहले मेरी माँगी हुई वस्तु के देने की प्रतिज्ञा करके अब तुम उसे तोड़ना चाहते हो। प्रतिज्ञा का यह त्याग रघुवंशियों के योग्य तो नहीं है,यह बर्ताव तो इस कुल के विनाश का सूचक है

Hinglish
21.3VR-1-21-3

यद् इदम् ते क्षमम् राजन् गमिष्यामि यथा आगतम् । मिथ्या प्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखी भव सु हृद् वृतः ॥

yad idam te kṣamam rājan gamiṣyāmi yathā āgatam | mithyā pratijñaḥ kākutstha sukhī bhava su hṛd vṛtaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राजन्O Kingइदम्this act of yoursतेto youक्षमं यदिif appropriateयथाऽगतम्from where I have comeगमिष्यामिI shall goकाकुत्स्थOScion of the race of Kakutsthaमिथ्याप्रतिज्ञ:proving false to your promiseसबान्धव:along with your relativesसुखीभवbe happy.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO king, if this act of yours is appropriate to you, I will go back (to the places) where from I came. O scion of the race of kakutstha, you have proved false to your promise. Live happily with your relatives".

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘नरेश्वर ! यदि तुम्हें ऐसा ही उचित प्रतीत होता है तो मैं जैसे आया था, वैसे ही लौट जाऊँगा। ककुत्स्थकुल के रत्न! अब तुम अपनी प्रतिज्ञा झूठी करके हितैषी सुहृदों से घिरे रहकर सुखी रहो’

Hinglish
21.4VR-1-21-4

तस्य रोष परीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । चचाल वसुधा कृत्स्ना देवानाम् च भयम् ॥

tasya roṣa parītasya viśvāmitrasya dhīmataḥ | cacāla vasudhā kṛtsnā devānām ca bhayam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
धीमत:of the wiseतस्य विश्वामित्रस्यthat Visvamitra'sरोषपरीतस्यseized of wrathकृत्स्नाentireवसुधाearthचचालhad shakenसुरान्devatasभयम्fearविवेशgripped.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAt the sight of the wise sage Viswamitra seized of wrath, the entire earth shook and devatas were gripped in fear.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)बुद्धिमान् विश्वामित्र के कुपित होते ही सारी पृथ्वी काँप उठी और देवताओं के मन में महान् भय समा गया

Hinglish
21.5VR-1-21-5

त्रस्त रूपम् तु विज्ञाय जगत्सर्वम् महान् ऋषिः । नृपतिम् सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत् ॥

trasta rūpam tu vijñāya jagatsarvam mahān ṛṣiḥ | nṛpatim suvrato dhīro vasiṣṭho vākyam abravīt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुव्रत:adherent of ascetic practicesधीर:steadfast in his dutyमहान् ऋषि:great Rishiवसिष्ठ:Vasishtaसर्वम् जगत्entire worldत्रस्तरूपम्freightened formविज्ञायknowingनृपतिम्addressing the kingवाक्यम्these wordsअब्रवीत्said:
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetGreat Vasishta, an adherent of ascetic practices and steadfast (to duty), seeing that the entire world frightened addressed the king, saying:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उनके रोष से सारे संसार को त्रस्त हुआ जान उत्तम व्रत का पालन करने वाले धीरचित्त महर्षि वसिष्ठ ने राजासे इस प्रकार कहा-

Hinglish
21.6VR-1-21-6

इक्ष्वाकूणाम् कुले जातः साक्षात् धर्म इव अपरः । धृतिमान् सुव्रतः श्रीमान् न धर्मम् हातुम् अर्हसि ॥

ikṣvākūṇām kule jātaḥ sākṣāt dharma iva aparaḥ | dhṛtimān suvrataḥ śrīmān na dharmam hātum arhasi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
इक्ष्वाकूणां कुलेin the line of Ikshvakuजात:bornसाक्षात्truelyअपर:anotherधर्म: इवgod of righteousness (personified)धृतिमान्firmसुव्रत:observing excellent vowsश्रीमान्auspicious oneधर्मम्virtuousnessहातुम्to abandonन अर्हसिyou are not fit.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Born in the line of Ikshvaku, you are a veritable the second god of righteousness, firm adherent of vows auspicious and virtuous. It is not right on your part to abandon your promise.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘महाराज! आप इक्ष्वाकुवंशी राजाओं के कुल में साक्षात् दूसरे धर्म के समान उत्पन्न हुए हैं। धैर्यवान्, ” उत्तम व्रत के पालक तथा श्रीसम्पन्न हैं। आपको अपने धर्म का परित्याग नहीं करना चाहिये

Hinglish
21.7VR-1-21-7

त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघव । स्व धर्मम् प्रतिपद्यस्व न अधर्मम् वोढुम् अर्हसि ॥

triṣu lokeṣu vikhyāto dharmātmā iti rāghava | sva dharmam pratipadyasva na adharmam voḍhum arhasi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राघवO Dasarathaधर्मात्मा इतिas righteousmindedत्रिषु लोकेषुin three worldsस्वधर्मम्your own dutyप्रतिपद्यस्वobserveअधर्मम्unjust actवोढुम्to endureन अर्हसिnot worthy of you.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Dasaratha you are reputed in the three worlds as righteousminded. Do your own duty. Do not follow an unjust act which is unworthy of respect.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)“रघुकुलभूषण दशरथ बड़े धर्मात्मा हैं’ यह बात तीनों लोकों में प्रसिद्ध है। अतः आप अपने धर्म का ही पालन कीजिये; अधर्म का भार सिरपर न उठाइये

Hinglish
21.8VR-1-21-8

प्रति श्रुत्य करिष्ये इति उक्तम् वाक्यम् अकुर्वतः । इष्टापूर्त वधो भूयात् तस्मात् रामम् विसर्जय ॥

prati śrutya kariṣye iti uktam vākyam akurvataḥ | iṣṭāpūrta vadho bhūyāt tasmāt rāmam visarjaya ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राघवO Dasarathaएवं करिष्यामि इतिI shall do soसंश्रुत्यhaving promisedअकुर्वाणस्यfor one who does not fulfillइष्टापूर्तवध: भूयात्destruction of merits earned through pious acts of sacrifice and other charitable actsतस्मात्for that reasonरामम्Ramaविसर्जयsend him.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Dasaratha, a promise made and not kept amounts to destruction of merits earned through previous pieties. Therefore send Rama (with him).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैं अमुक कार्य करूँगा’—ऐसी प्रतिज्ञा करके भी जो उस वचनका पालन नहीं करता, उसके यज्ञयागादि इष्ट तथा बावली-तालाब बनवाने आदि पूर्त कर्मो के पुण्यका नाश हो जाता है, अतः आप श्रीराम को विश्वामित्रजी के साथ भेज दीजिये

Hinglish
21.9VR-1-21-9

कृतास्त्रम् अकृतास्त्रम् वा न एवम् शक्ष्यन्ति राक्षसाः । गुप्तम् कुइशिक पुत्रेण ज्वलनेन अमृतम् यथा ॥

kṛtāstram akṛtāstram vā na evam śakṣyanti rākṣasāḥ | guptam kuiśika putreṇa jvalanena amṛtam yathā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कृतास्त्रम्trained in the use of armsअकृतास्त्रं वाor untrainedकुशिकपुत्रेणby Viswamitraगुप्तम्protectedएनम्this Ramaज्वलनेनby flaming fireअमृतं यथाlike divine nectarराक्षसा:rakshasasन शक्ष्यन्तिwill not be able to compete.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetTrained or not in the use of arms, as long as Rama is protected by Viswamitra, just as nectar is protected by the flaming firegod rakshasas will not be able to compete with him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘ये अस्त्रविद्या जानते हों या न जानते हों, राक्षस इनका सामना नहीं कर सकते। जैसे प्रज्वलित अग्निद्वारा सुरक्षित अमृत पर कोई हाथ नहीं लगा सकता, उसी प्रकार कुशिकनन्दन विश्वामित्र से सुरक्षित हुए श्रीराम का वे राक्षस कुछ भी बिगाड़ नहीं सकते

Hinglish
21.10VR-1-21-10

एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवताम् वरः । एष विद्य अधिको लोके तपसः च परायणम् ॥

eṣa vigrahavān dharma eṣa vīryavatām varaḥ | eṣa vidya adhiko loke tapasaḥ ca parāyaṇam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एष:Visvamitraविग्रहवान्embodimentधर्म:righteousnessएष:Visvamitraवीर्यवताम्of those possessing prowessवर:excellentएष:Visvamitraबुध्याin intellectलोकेin this worldअधिक:surpassesतपस:in asceticismपरायणम्last resort (supreme refuge).
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThis (Viswamitra) is an embodiment of righteousness and unsurpassed among the powerful. None can excel him in intellect in this world. He is the supreme refuge in austerity.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ये श्रीराम तथा महर्षि विश्वामित्र साक्षात् धर्म की मूर्ति हैं। ये बलवानों में श्रेष्ठ हैं। विद्या के द्वारा ही ये संसार में सबसे बढ़े-चढ़े हैं। तपस्या के तो ये विशाल भण्डार ही हैं।

Hinglish
21.11VR-1-21-11

एषो अस्त्रान् विविधान् वेत्ति त्रैलोक्ये स चराचरे । न एनम् अन्यः पुमान् वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन ॥

eṣo astrān vividhān vetti trailokye sa carācare | na enam anyaḥ pumān vetti na ca vetsyanti kecana ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एष:this oneविविधान्various kinds ofअस्त्रान्weaponsवेत्तिknowsसचराचरेamong all animate and inanimate beingsत्रैलोक्येin three wordsअन्य: पुमान्no other manएनं न वेत्तिdoes not know himकेचनnoneन वेत्स्यन्तिare not going to know about him in future.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThis Viswamitra knows the use of various kinds of weapons which no one knows among the animate and the inanimate in the three worlds. Nor will any one even know in future.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)चराचर प्राणियों सहित तीनों लोकों में जो नाना प्रकार के अस्त्र हैं, उन सबको ये जानते हैं। इन्हें मेरे सिवा दूसरा कोई पुरुष न तो अच्छी तरह जानता है और न कोई जानेंगे ही।

Hinglish
21.12VR-1-21-12

न देवा न ऋषयः के चित् न अमरा न च राक्षसाः । गन्धर्व यक्ष प्रवराः स किन्नर महोरगाः ॥

na devā na ṛṣayaḥ ke cit na amarā na ca rākṣasāḥ | gandharva yakṣa pravarāḥ sa kinnara mahoragāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
देवा:devatasऋषय:rishisकेचित् नnone knowsअसुरा:nor asurasराक्षसा: नnor rakshasasसकिन्नरमहोरगा:along with kinnaras or mighty serpantsगन्धर्वयक्षप्रवरा:nor gandharvas nor best of yakshas.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetNo gods nor sages nor asuras in rakshasas nor kinnaras nor mighty serpents nor gandharvas nor the best of yakshas (will be able to know)

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘देवता, ऋषि, राक्षस, गन्धर्व, यक्ष, किन्नर तथा बड़े-बड़े नाग भी इनके प्रभाव को नहीं जानते हैं

Hinglish
21.13VR-1-21-13

सर्व अस्त्राणि कृशाश्वस्य पुत्राः परम धार्मिकाः । कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यम् प्रशासति ॥

sarva astrāṇi kṛśāśvasya putrāḥ parama dhārmikāḥ | kauśikāya purā dattā yadā rājyam praśāsati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
भृशाश्वस्यBhrisasva'sपरमधार्मिका:highly virtuousपुत्रा:sonsसर्वास्त्राणिthey alsoयदाwhenपुराformerlyराज्यम्kingdomप्रशासतिrulingकौशिकायfor Viswamitraदत्ता:were given.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAll these weapons were given to Viswamitra by Bhrisasva's highly virtuous sons while he was ruling the kingdom.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘प्रायः सभी अस्त्र प्रजापति कृशाश्व के परम धर्मात्मा पुत्र हैं। उन्हें प्रजापति ने पूर्वकाल में कुशिकनन्दन विश्वामित्र को जब कि वे राज्यशासन करते थे, समर्पित कर दिया था

Hinglish
21.14VR-1-21-14

ते अपि पुत्रा कृशाश्वस्य प्रजापति सुता सुताः । न एक रूपा महावीर्या दीप्तिमंतो जयावहाः ॥

te api putrā kṛśāśvasya prajāpati sutā sutāḥ | na eka rūpā mahāvīryā dīptimaṃto jayāvahāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्रजापतिसुतासुता:grand sons of Prajapatiभृशाश्वस्यBhrisasva'sपुत्रा:sonsतेऽपिas the weaponsनैकरूपा:of diverse formsमहावीर्या:highly energeticदीप्तिमन्त:full of gloryजयावहा:bring victory.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetGrandsons (daughter's sons) of Prajapati, they (these weapons) are in diverse forms, highly energetic and full of glory they bring victory.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘कृशाश्व के वे पुत्र प्रजापति दक्ष की दो पुत्रियों की संतानें हैं,उनके अनेक रूप हैं। वे सब-के-सब महान् शक्तिशाली, प्रकाशमान और विजय दिलानेवाले हैं

Hinglish
21.15VR-1-21-15

जया च सुप्रभा च एव दक्ष कन्ये सुमध्यमे । ते सूते अस्त्र शस्त्राणि शतम् परम भास्वरम् ॥

jayā ca suprabhā ca eva dakṣa kanye sumadhyame | te sūte astra śastrāṇi śatam parama bhāsvaram ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जया चJayaसुप्रभा चand Suprabhaसुमध्यमेof slender waistsदक्षकन्येthe two daughters of Dakshaतेtheyअस्त्रशस्त्राणाम्of Astras and Shastras(weapons for striking and throwing arms and missiles)परमभास्वरम्effulgentशतम्one hundredसुवातेgave birth to sons (named as Samharas).
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetJaya and Suprabha of slender waists are the two daughters of Daksha. They gave birth to one hundred effulgent sons known as astras and shastras.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘प्रजापति दक्ष की दो सुन्दरी कन्याएँ हैं, उनके नाम हैं जया और सुप्रभा। उन दोनों ने एक सौ परम प्रकाशमान अस्त्र-शस्त्रों को उत्पन्न किया है

Hinglish
21.16VR-1-21-16

पंचाशतम् सुतान् लेभे जया लब्ध वरा वरान् । वधायासुरसैन्यानामप्रमेयानरूपिणः - यद्वा -वधाय असुर सैन्यानाम् अप्रमेयान् अरूपिणः ॥

paṃcāśatam sutān lebhe jayā labdha varā varān | vadhāyāsurasainyānāmaprameyānarūpiṇaḥ - yadvā -vadhāya asura sainyānām aprameyān arūpiṇaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
पुराformerlyजया नामnamed Jayaअसुरसैन्यानाम्for asura armyवधायfor the destructionअमेयान्immeasurable prowessकामरूपिण:possessing power of changing forms at free willवरान्boonपञ्चाशतम्fiftyसुतान्sonsलेभेobtained.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetFormerly Jaya, for the destruction of the army of asuras gave birth to fifty sons by virtue of a boon. They possess immeasurable power of changing forms at will.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उनमेंसे जया ने वर पाकर पचास श्रेष्ठ पुत्रों को प्राप्त किया है, जो अपरिमित शक्तिशाली और रूपरहित हैं। वे सब-के-सब असुरों की सेनाओं का वध करने के लिये प्रकट हुए हैं

Hinglish
21.17VR-1-21-17

सुप्रभा अजनयत् च अपि पुत्रान् पंचाशतम् पुनः । संहारान् नाम दुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयसः ॥

suprabhā ajanayat ca api putrān paṃcāśatam punaḥ | saṃhārān nāma durdharṣān durākrāmān balīyasaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुप्रभापिSuprabha alsoदुर्धर्षान्unassailableदुराक्रमान्invincibleबलीयस:morepowerfulसंहारान् नामSamhara by name पुन: stillपञ्चाशतम्fiftyपुत्रान्sonsअजनयत्gave birth.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSuprabha gave birth to another fifty sons named Samharas who are unassailable, invincible and more powerful.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘फिर सुप्रभा ने भी संहार नामक पचास पुत्रों को जन्म दिया, जो अत्यन्त दुर्जय हैं। उन पर आक्रमण करना किसी के लिये भी सर्वथा कठिन है तथा वे सब-के-सब अत्यन्त बलिष्ठ हैं

Hinglish
21.18VR-1-21-18

तानि च अस्त्राणि वेत्ति एष यथावत् कुशिक आत्मजः । अपूर्वाणाम् च जनने शक्तो भूयः च धर्मवित् ॥

tāni ca astrāṇi vetti eṣa yathāvat kuśika ātmajaḥ | apūrvāṇām ca janane śakto bhūyaḥ ca dharmavit ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एष: कुशिकात्मज:this Visvamitraतानि अस्त्राणिthese weaponsयथावत्very wellवेत्तिknowsधर्मवित्virtuousस: भूय:he alsoअपूर्वाणाम्of new weaponsजनने चin creationशक्त:capable.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetViswamitra is well conversant with these weapons. Being virtuous, he is capable of creating new weapons also.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘ये धर्मज्ञ कुशिकनन्दन उन सब अस्त्र-शस्त्रों को अच्छी तरह जानते हैं। जो अस्त्र अब तक उपलब्ध नहीं हुए हैं, उनको भी उत्पन्न करने की इनमें पूर्ण शक्ति है

Hinglish
21.19VR-1-21-19

तेन अस्य मुनि मुख्यस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः । न किंचिद् अस्ति अविदितम् भूतम् भव्यम् च राघव ॥

tena asya muni mukhyasya dharmajñasya mahātmanaḥ | na kiṃcid asti aviditam bhūtam bhavyam ca rāghava ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महातेजा:highly effulgentमहायशा:highly renownedविश्वामित्र:Visvamitraएवं वीर्य:has such prowessराजन्O Kingरामगमनेto send Ramaसंशयम्doubtकर्तुम्to entertainनार्हसिit is not proper for you.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSuch is the prowess of Viswamitra who is a highly effulgent and highly renowned sage. O King in sending Rama, you need not entertain any doubt.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रघुनन्दन! इसलिये इन मुनिश्रेष्ठ धर्मज्ञ महात्मा विश्वामित्रजीसे भूत या भविष्यकी कोई बात छिपी नहीं है

Hinglish
21.20VR-1-21-20

एवम् वीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महा यशाः । न राम गमने राजन् संशयम् गन्तुम् अर्हसि ॥

evam vīryo mahātejā viśvāmitro mahā yaśāḥ | na rāma gamane rājan saṃśayam gantum arhasi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कुशिकात्मज:son of Kusikaस्वयं चby himselfतेषाम्of those rakhsasasनिग्रहणेin repressingशक्त:capableतवyourपुत्रहितार्थायwelfare of your sonत्वाम्youउपेत्यhaving reachedअभि याचतेbegs.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSon of Kusika, even though capable of repressing those rakhsasas by himself, it is for the welfare of your son that he is here requesting you to spare him".

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राजन्! ये महातेजस्वी, महायशस्वी विश्वामित्र ऐसे प्रभावशाली हैं। अतः इनके साथ राम को भेजने में आप किसी प्रकार का संदेह न करें

Hinglish
21.21VR-1-21-21

तेषाम् निग्रहणे शक्तः स्वयम् च कुशिकात्मजः । तव पुत्र हितार्थाय त्वाम् उपेत्य अभि याचते ॥

teṣām nigrahaṇe śaktaḥ svayam ca kuśikātmajaḥ | tava putra hitārthāya tvām upetya abhi yācate ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रघुवृषभ:the foremost of Raghusइतिin this mannerमुनिवचनात्by the words of sage Vasishtaप्रसन्नचित्त:with composed mindभास्वराङ्ग:has a shining bodyमुमोदwell pleasedप्रथितयशा:one with manifested fameकुशिकात्मजायfor Visvamitraराघवस्य गमनम्for taking Ramaबुध्याwith his mindअभिरुरोचconsented.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSatisfied in his mind at the words of the sage (Vasishta), the full one among the Raghus' (Dasaratha) one with wide reputation, his frame shining gave his cheerful consent to the son of Kusika for Rama's departure. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकविंशस्सर्ग:।। Thus ends the twentyfirst sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘महर्षि कौशिक स्वयं भी उन राक्षसोंका संहार करने में समर्थ हैं; किंतु ये आपके पुत्र का कल्याण करना चाहते हैं, इसीलिये यहाँ आकर आपसे याचना कर रहे हैं

Hinglish
21.22VR-1-21-22

इति मुनि वचनात् प्रसन्न चित्तोरघु वृषभः च मुमोद पार्थिव अग्र्यः । गमनम् अभिरुरोच राघवस्यप्रथित यशाः कुशिक आत्मजाय बुध्या ॥

iti muni vacanāt prasanna cittoraghu vṛṣabhaḥ ca mumoda pārthiva agryaḥ | gamanam abhiruroca rāghavasyaprathita yaśāḥ kuśika ātmajāya budhyā ||

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महर्षि वसिष् ठके इस वचन से विख्यात यश वाले रघुकुल शिरोमणि नृपश्रेष्ठ दशरथ का मन प्रसन्न हो गया। वे आनन्दमग्न हो गये और बुद्धि से विचार करनेपर विश्वामित्रजी की प्रसन्नता के लिये उनके साथ श्रीराम का जाना उन्हें रुचि के अनुकूल प्रतीत होने लगा

Word meaningsEnglishHinglish