Sarga 15

मेधावी तु ततो ध्यात्वा स किङ्चित् इदम् उत्तरम् । लब्ध सङ्ज्ञः ततः तम् तु वेदज्ञो नृपम् अब्रवीत् ॥

medhāvī tu tato dhyātvā sa kiṅcit idam uttaram | labdha saṅjñaḥ tataḥ tam tu vedajño nṛpam abravīt ||

इष्टिम् तेऽहम् करिष्यामि पुत्रीयाम् पुत्र कारणात् । अथर्व सिरसि प्रोक्तैः मन्त्रैः सिद्धाम् विधानतः ॥

iṣṭim te'ham kariṣyāmi putrīyām putra kāraṇāt | atharva sirasi proktaiḥ mantraiḥ siddhām vidhānataḥ ||

ततः प्राक्रमत् इदम् इष्टिम् ताम् पुत्रीयाम् पुत्र कारणात् । जुहाव अग्नौ च तेजस्वी मन्त्र दृष्टेन कर्मणा ॥

tataḥ prākramat idam iṣṭim tām putrīyām putra kāraṇāt | juhāva agnau ca tejasvī mantra dṛṣṭena karmaṇā ||

ततो देवाः स गन्धर्वाः सिद्धाः च परम ऋषयः । भाग प्रतिग्रहार्थम् वै समवेता यथाविधि ॥

tato devāḥ sa gandharvāḥ siddhāḥ ca parama ṛṣayaḥ | bhāga pratigrahārtham vai samavetā yathāvidhi ||

ताः समेत्य यथा न्यायम् तस्मिन् सदसि देवताः । अब्रुवन् लोक कर्तारम् ब्रह्माणम् वचनम् ततः ॥

tāḥ sametya yathā nyāyam tasmin sadasi devatāḥ | abruvan loka kartāram brahmāṇam vacanam tataḥ ||

भगवन् त्वत् प्रसादेन रावणो नाम राक्षसः । सर्वान् नो बाधते वीर्यात् शासितुम् तम् न शक्नुमः ॥

bhagavan tvat prasādena rāvaṇo nāma rākṣasaḥ | sarvān no bādhate vīryāt śāsitum tam na śaknumaḥ ||

त्वया तस्मै वरो दत्तः प्रीतेन भगवन् तदा । मानयन्तः च तम् नित्यम् सर्वम् तस्य क्षमामहे ॥

tvayā tasmai varo dattaḥ prītena bhagavan tadā | mānayantaḥ ca tam nityam sarvam tasya kṣamāmahe ||

उद्वेजयति लोकान् त्रीन् उच्छ्रितान् द्वेष्टि दुर्मतिः । शक्रम् त्रिदश राजानम् प्रधर्षयितुम् इच्छति ॥

udvejayati lokān trīn ucchritān dveṣṭi durmatiḥ | śakram tridaśa rājānam pradharṣayitum icchati ||

ऋषीन् यक्षान् स गन्धर्वान् असुरान् ब्राह्मणान् तथा । अतिक्रामति दुर्धर्षो वर दानेन मोहितः ॥

ṛṣīn yakṣān sa gandharvān asurān brāhmaṇān tathā | atikrāmati durdharṣo vara dānena mohitaḥ ||

नैनम् सूर्यः प्रतपति पार्श्वे वाति न मारुतः । चलोर्मिमाली तम् दृष्ट्वा समुद्रोऽपि न कम्पते ॥

nainam sūryaḥ pratapati pārśve vāti na mārutaḥ | calormimālī tam dṛṣṭvā samudro'pi na kampate ||

तन् महन्नो भयम् तस्मात् राक्षसात् घोर दर्शनात् । वधार्थम् तस्य भगवन् उपायम् कर्तुम् अर्हसि ॥

tan mahanno bhayam tasmāt rākṣasāt ghora darśanāt | vadhārtham tasya bhagavan upāyam kartum arhasi ||

एवम् उक्तः सुरैः सर्वैः चिन्तयित्वा ततोऽब्रवीत् । हन्ता अयम् विदितः तस्य वधोपायो दुरात्मनः ॥

evam uktaḥ suraiḥ sarvaiḥ cintayitvā tato'bravīt | hantā ayam viditaḥ tasya vadhopāyo durātmanaḥ ||

तेन गन्धर्व यक्षाणाम् देवतानाम् च रक्षसाम् । अवध्योऽस्मि इति वागुक्ता तथेति उक्तम् च तन् मया ॥

tena gandharva yakṣāṇām devatānām ca rakṣasām | avadhyo'smi iti vāguktā tatheti uktam ca tan mayā ||

न अकीर्तयत् अवज्ञानात् तत् रक्षो मानुषाम् तदा । तस्मात् स मानुषात् वध्यो मृत्युः न अन्योऽस्य विद्यते ॥

na akīrtayat avajñānāt tat rakṣo mānuṣām tadā | tasmāt sa mānuṣāt vadhyo mṛtyuḥ na anyo'sya vidyate ||

एतत् श्रुत्वा प्रियम् वाक्यम् ब्रह्मणा समुदाहृतम् । देवा महर्षयः सर्वे प्रहृष्टाः ते अभवन् तदा ॥

etat śrutvā priyam vākyam brahmaṇā samudāhṛtam | devā maharṣayaḥ sarve prahṛṣṭāḥ te abhavan tadā ||

एतस्मिन् अनन्तरे विष्णुः उपयातो महाद्युतिः । श्ङ्ख चक्र गदा पाणिः पीत वासा जगत्पतिः ॥

etasmin anantare viṣṇuḥ upayāto mahādyutiḥ | śṅkha cakra gadā pāṇiḥ pīta vāsā jagatpatiḥ ||

वैनतेयम् समारूह्य भास्कर तोयदम् यथा । तप्त हाटक केयूरो वन्द्यमानः सुरोत्तमैः ॥

vainateyam samārūhya bhāskara toyadam yathā | tapta hāṭaka keyūro vandyamānaḥ surottamaiḥ ||

ब्रह्मणा च समागम्य तत्र तस्थौ समाहितः । तम् अब्रुवन् सुराः सर्वे समभिष्टूय संनताः ॥

brahmaṇā ca samāgamya tatra tasthau samāhitaḥ | tam abruvan surāḥ sarve samabhiṣṭūya saṃnatāḥ ||

त्वाम् नियोक्ष्यामहे विष्णो लोकानाम् हित काम्यया । राज्ञो दशरथस्य त्वम् अयोध्य अधिपतेः विभोः ॥

tvām niyokṣyāmahe viṣṇo lokānām hita kāmyayā | rājño daśarathasya tvam ayodhya adhipateḥ vibhoḥ ||

धर्मज्ञस्य वदान्यस्य महर्षि सम तेजसः । अस्य भार्यासु तिसृषु ह्री श्री कीर्ति उपमासु च ॥

dharmajñasya vadānyasya maharṣi sama tejasaḥ | asya bhāryāsu tisṛṣu hrī śrī kīrti upamāsu ca ||

विष्णो पुत्रत्वम् आगच्छ कृत्वा आत्मानम् चतुर्विधम् । तत्र त्वम् मानुषो भूत्वा प्रवृद्धम् लोक कण्टकम् ॥

viṣṇo putratvam āgaccha kṛtvā ātmānam caturvidham | tatra tvam mānuṣo bhūtvā pravṛddham loka kaṇṭakam ||

अवध्यम् दैवतैः विष्णो समरे जहि रावणम् । स हि देवान् स गन्धर्वान् सिद्धान् च ऋषि सत्तमान् ॥

avadhyam daivataiḥ viṣṇo samare jahi rāvaṇam | sa hi devān sa gandharvān siddhān ca ṛṣi sattamān ||

राक्षसो रावणो मूर्खो वीर्य उद्रेकेण बाधते । ऋषयः च ततः तेन गन्धर्वा अप्सरसः तथा ॥

rākṣaso rāvaṇo mūrkho vīrya udrekeṇa bādhate | ṛṣayaḥ ca tataḥ tena gandharvā apsarasaḥ tathā ||

क्रीडयन्तो नन्दन वने रैउद्रेण विनिपातिताः । वधार्थम् वयम् आयाताः तस्य वै मुनिभिः सह ॥

krīḍayanto nandana vane raiudreṇa vinipātitāḥ | vadhārtham vayam āyātāḥ tasya vai munibhiḥ saha ||

सिद्ध गन्धर्व यक्षाः च ततः त्वाम् श्ररणम् गताः । त्वम् गतिः परमा देव सर्वेषाम् नः परंतपः ॥

siddha gandharva yakṣāḥ ca tataḥ tvām śraraṇam gatāḥ | tvam gatiḥ paramā deva sarveṣām naḥ paraṃtapaḥ ||

वधाय देव शतॄणाम् नृणाम् लोके मनः कुरु । एवम् स्तुतस्तु देवेशो विष्णुः त्रिदशः पुंगवः ॥

vadhāya deva śatṝṇām nṛṇām loke manaḥ kuru | evam stutastu deveśo viṣṇuḥ tridaśaḥ puṃgavaḥ ||

पितामह पुरोगान् तान् सर्व लोक नमस्कृतःअब्रवीत् त्रिदशान् सर्वान् समेतान् धर्म संहितान् ॥

pitāmaha purogān tān sarva loka namaskṛtaḥabravīt tridaśān sarvān sametān dharma saṃhitān ||

भयम् त्यजत भद्रम् वो हितार्थम् युधि रावणम् । स पुत्र पौत्रम् स अमात्यम् स मित्र ज्ञाति बान्धवम् ॥

bhayam tyajata bhadram vo hitārtham yudhi rāvaṇam | sa putra pautram sa amātyam sa mitra jñāti bāndhavam ||

हत्वा क्रूरम् दुराधर्षम् देव ऋषीणाम् भयावहम् । दश वर्ष सहस्राणि दश वर्ष शतानि च ॥

hatvā krūram durādharṣam deva ṛṣīṇām bhayāvaham | daśa varṣa sahasrāṇi daśa varṣa śatāni ca ||

वत्स्यामि मानुषे लोके पालयन् पृध्वीम् इमाम् । एवम् दत्वा वरम् देवो देवानाम् विष्णुः आत्मवान् ॥

vatsyāmi mānuṣe loke pālayan pṛdhvīm imām | evam datvā varam devo devānām viṣṇuḥ ātmavān ||

मानुषे चिन्तयामास जन्मभूमिम् अथ आत्मनः । ततः पद्म पलाशाक्षः कृत्वा आत्मानम् चतुर्विधम् ॥

mānuṣe cintayāmāsa janmabhūmim atha ātmanaḥ | tataḥ padma palāśākṣaḥ kṛtvā ātmānam caturvidham ||

पितरम् रोचयामास तदा दशरथम् नृपम् । तदा देव ऋषि गन्धर्वाः स रुद्राः स अप्सरो गणाः । स्तुतिभिः दिव्य रूपाभिः तुष्टुवुः मधुसूदनम् ॥

pitaram rocayāmāsa tadā daśaratham nṛpam | tadā deva ṛṣi gandharvāḥ sa rudrāḥ sa apsaro gaṇāḥ | stutibhiḥ divya rūpābhiḥ tuṣṭuvuḥ madhusūdanam ||

तम् उद्धतम् रावणम् उग्र तेजसम्प्रवृद्ध दर्पम् त्रिदशेश्वर वर द्विषम् । विरावणम् साधु तपस्वि कण्टकम्तपस्विनाम् उद्धर तम् भयाअवहम् ॥

tam uddhatam rāvaṇam ugra tejasampravṛddha darpam tridaśeśvara vara dviṣam | virāvaṇam sādhu tapasvi kaṇṭakamtapasvinām uddhara tam bhayāavaham ||

तमेव हत्वा स बलम् स बान्धवम्विरावणम् रावणम् उग्र पौरुषम् । स्वर् लोकम् आगच्छ गत ज्वरः चिरम्सुरेन्द्र गुप्तम् गत दोष कल्मषम् ॥

tameva hatvā sa balam sa bāndhavamvirāvaṇam rāvaṇam ugra pauruṣam | svar lokam āgaccha gata jvaraḥ ciramsurendra guptam gata doṣa kalmaṣam ||