Sarga 91

कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा । भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥ २.९१. ॥

kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā | bharataṃ kaikayīputramātithyena nyamantrayat || 2.91. ||

अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् । पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥ २.९१. ॥

abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam | pādyamarghyaṃ tathātithyaṃ vane yadupapadyate || 2.91. ||

अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव । जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥ २.९१. ॥

athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva | jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit || 2.91. ||

सेनायास्तु तवैतस्या: कर्तुमिच्छामि भोजनम् । मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप ॥ २.९१. ॥

senāyāstu tavaitasyā: kartumicchāmi bhojanam | mama prītiryathārūpā tvamarho manujādhipa || 2.91. ||

किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागत: । कस्मान्नेहोपयातोसि सबल: पुरुषर्षभ ॥ २.९१. ॥

kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgata: | kasmānnehopayātosi sabala: puruṣarṣabha || 2.91. ||

भरत: प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् । ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् ॥ २.९१. ॥

bharata: pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam | sasainyo nopayāto 'smi bhagavan bhagavadbhayāt || 2.91. ||

राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा । यत्नत: परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विन: ॥ २.९१. ॥

rājñā ca bhagavan nityaṃ rājaputreṇa vā sadā | yatnata: pariharttavyā viṣayeṣu tapasvina: || 2.91. ||

वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणा: । प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥ २.९१. ॥

vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇā: | pracchādya bhagavan bhūmiṃ mahatīmanuyānti mām || 2.91. ||

ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा । न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागत: ॥ २.९१. ॥

te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃstathā | na hiṃsyuriti tenāhameka eva samāgata: || 2.91. ||

आनीयतामित: सेनेत्याज्ञप्त: परमर्षिणा । ततस्तु चक्रे भरत: सेनाया: समुपागमम् ॥ २.९१. ॥

ānīyatāmita: senetyājñapta: paramarṣiṇā | tatastu cakre bharata: senāyā: samupāgamam || 2.91. ||

अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाप: परिमृज्य च । आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ २.९१. ॥

agniśālāṃ praviśyātha pītvāpa: parimṛjya ca | ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat || 2.91. ||

आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च । आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१. ॥

āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca | ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 2.91. ||

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा । आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१. ॥

āhvaye lokapālāṃstrīn devān śakramukhāṃstathā | ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 2.91. ||

प्राक्स्रोतसश्च या नद्य: प्रत्यक्स्रोतस एव च । पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वश: ॥ २.९१. ॥

prāksrotasaśca yā nadya: pratyaksrotasa eva ca | pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśa: || 2.91. ||

अन्या: स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्या: सुनिष्ठिताम् । अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥ २.९१. ॥

anyā: sravantu maireyaṃ surāmanyā: suniṣṭhitām | aparāścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam || 2.91. ||

आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् । तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वश: ॥ २.९१. ॥

āhvaye devagandharvān viśvāvasuhahāhuhūn | tathaivāpsaraso devīrgandharvvīścāpi sarvaśa: || 2.91. ||

घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् । नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥ २.९१. ॥

ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām | nāgadantāṃ ca hemāṃ ca himāmadrikṛtasthalām || 2.91. ||

शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषित: । सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदा: ॥ २.९१. ॥

śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yoṣita: | sarvāstumburuṇā sārddhamāhvaye saparicchadā: || 2.91. ||

वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् । दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥ २.९१. ॥

vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāsobhūṣaṇapatऺtravat | divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaitu ca || 2.91. ||

इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् । भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥ २.९१. ॥

iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam | bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu || 2.91. ||

विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च । सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥ २.९१. ॥

vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca | surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca || 2.91. ||

एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च । शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनि: ॥ २.९१. ॥

evaṃ samādhinā yuktastejasā 'pratimena ca | śīkṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuni: || 2.91. ||

मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जले: । आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥ २.९१. ॥

manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjale: | ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak || 2.91. ||

मलयं दर्दुरं चैव तत: स्वेदनुदऽ ऽनिल: । उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुख: शिव: ॥ २.९१. ॥

malayaṃ darduraṃ caiva tata: svedanuda' 'nila: | upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukha: śiva: || 2.91. ||

ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्या: कुसुमवृष्टय: । दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ २.९१. ॥

tatobhyavartanta ghanā divyā: kusumavṛṣṭaya: | divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve || 2.91. ||

प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणा: । प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणा: प्रमुमुचु: स्वरान् ॥ २.९१. ॥

pravavuścottamā vātānanṛtuścāpsarogaṇā: | prajagurdevagandharvā vīṇā: pramumucu: svarān || 2.91. ||

स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च । विवेशोऺच्चारित: श्लक्ष्ण: समो लयगुणान्वित: ॥ २.९१. ॥

sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca | viveśoऺccārita: ślakṣṇa: samo layaguṇānvita: || 2.91. ||

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृ(त्र)सुखे नृणाम् । ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मण: ॥ २.९१. ॥

tasminnuparate śabde divye śrotṛ(tra)sukhe nṛṇām | dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇa: || 2.91. ||

बभूव हि समा भूमि: समन्तात्पञ्चयोजना । शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभै: ॥ २.९१. ॥

babhūva hi samā bhūmi: samantātpañcayojanā | śādvalairbahubhiśchannā nīlavaiḍūryyasannibhai: || 2.91. ||

तस्मिन् बिल्वा: कपित्थाश्च पनसा बीजपूरका: । आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणा: ॥ २.९१. ॥

tasmin bilvā: kapitthāśca panasā bījapūrakā: | āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇā: || 2.91. ||

उत्तरेभ्य: कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् । आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ॥ २.९१. ॥

uttarebhya: kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat | ājagāma nadī divyā tījairbahubhirvṛtā || 2.91. ||

चतु:शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् । हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥ २.९१. ॥

catu:śālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām | harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca || 2.91. ||

सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् । दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥ २.९१. ॥

sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśmasu toraṇam | divyamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam || 2.91. ||

चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् । दिव्यै: सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् । उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ॥ २.९१. ॥

caturaśramasambādhaṃ śayanāsanayānavat | divyai: sarvarasairyuktaṃ divyabhojanavastravat | upakalpitasarvānnaṃ dhautanirmalabhājanam || 2.91. ||

क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् । प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा । वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरत: केकयीसुत: ॥ २.९१. ॥

klṛptasarvāsanaṃ śrīmat svāstīrṇaśayanottamam | praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā | veśma tadratnasampūrṇaṃ bharata: kekayīsuta: || 2.91. ||

अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिण: सपुरोहिता: । बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥ २.९१. ॥

anujagmuśca taṃ sarve mantriṇa: sapurohitā: | babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṃ veśmasaṃvidhim || 2.91. ||

तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च । भरतो मन्त्रिभि: सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ॥ २.९१. ॥

tatra rājāsanaṃ divyaṃ vyajanaṃ chatrameva ca | bharato mantribhi: sārddhamabhyavarttata rājavat || 2.91. ||

आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च । वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ॥ २.९१. ॥

āsanaṃ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca | vālavyajanamādāya nyaṣīdat sacivāsane || 2.91. ||

आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिता: । तत: सेनापति: पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतु: ॥ २.९१. ॥

ānupūrvyāniṣeduśca sarve mantripurohitā: | tata: senāpati: paścāt praśāstā ca niṣedatu: || 2.91. ||

ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्य: पायसकर्दमा: । उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१. ॥

tatastatra muhūrttena nadya: pāyasakardamā: | upātiṣṭhanta bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 2.91. ||

तासामुभयत:कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपना: । रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा: ॥ २.९१. ॥

tāsāmubhayata:kūlaṃ pāṇḍumṛttikalepanā: | ramyāścāvasathā divyā brahmaṇastu prasādajā: || 2.91. ||

तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिता: स्त्रिय: ॥ २.९१. ॥

tenaiva ca muhūrttena divyābharaṇabhūṣitā: | āgurviṃśatisāhasrā brahmaṇā prahitā: striya: || 2.91. ||

सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिता: । आगुर्विंशतिसाहस्रा: कुबेरप्रहिता: स्त्रिय: ॥ २.९१. ॥

suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitā: | āgurviṃśatisāhasrā: kuberaprahitā: striya: || 2.91. ||

याभिर्गृहीतपुरुष: सोन्माद इव लक्ष्यते । आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणा: ॥ २.९१. ॥

yābhirgṛhītapuruṣa: sonmāda iva lakṣyate | āgurviṃśatisāhasrā nandanādapsarogaṇā: || 2.91. ||

नारदस्तुम्बुरुर्गोप: प्रवरा: सूर्य्यवर्चस: । एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगु: ॥ २.९१. ॥

nāradastumbururgopa: pravarā: sūryyavarcasa: | ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jagu: || 2.91. ||

अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना । उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१. ॥

alambusā miśrakeśī puṇḍarīkātha vāmanā | upānṛtyaṃstu bharata bharadvājasya śāsanāt || 2.91. ||

यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने । प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ॥ २.९१. ॥

yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane | prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya tejasā || 2.91. ||

बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतका: । अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१. ॥

bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakā: | aśvatthānarttakāścāsan bharadvājasya śāsanāt || 2.91. ||

तत: सरलतालाश्च तिलका नक्तमालका: । प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतु: कुब्जा भूत्वाथ वामना: ॥ २.९१. ॥

tata: saralatālāśca tilakā naktamālakā: | prahṛṣṭāstatra sampetu: kubjā bhūtvātha vāmanā: || 2.91. ||

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्या: काननेषु ता: । मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्या: कानने लता: ॥ २.९१. ॥

śiṃśupāmalakījambvo yāścānyā: kānaneṣu tā: | mālatī mallikā jātiryāścānyā: kānane latā: || 2.91. ||

प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् । सुरा: सुरापा: पिबत पायसं च बुभुक्षिता: । मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥ २.९१. ॥

pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame 'vadan | surā: surāpā: pibata pāyasaṃ ca bubhukṣitā: | māṃsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṃ yāvadicchatha || 2.91. ||

उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु । अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदा: सप्त चाष्ट च ॥ २.९१. ॥

ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣu valguṣu | apyekamekaṃ puruṣaṃ pramadā: sapta cāṣṭa ca || 2.91. ||

संवाहन्त्य: समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचना: । परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गना: ॥ २.९१. ॥

saṃvāhantya: samāpeturnāryo ruciralocanā: | parimṛjya tathānyonyaṃ pāyayanti varāṅganā: || 2.91. ||

हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभे: सुतान् । अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥ २.९१. ॥

hayān gajān kharānuṣṭrāṃstathaiva surabhe: sutān | abhojayan vāhanapāsteṣāṃ bhojyaṃ yathāvidhi || 2.91. ||

इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् । इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला: ॥ २.९१. ॥

ikṣūṃśca madhulājāṃśca bhojayanti sma vāhanān | ikṣvākuvarayodhānāṃ codayanto mahābalā: || 2.91. ||

नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रह: । मत्तप्रमत्तमुदिता नमू: सा तत्र सम्बभौ ॥ २.९१. ॥

nāśvabandho 'śvamājānānna gajaṃ kuñjaragraha: | mattapramattamuditā namū: sā tatra sambabhau || 2.91. ||

तर्पिता: सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिता: । अप्सरोगणसंयुक्ता: सैन्या वाचमुदैरयन् ॥ २.९१. ॥

tarpitā: sarvakāmaiste raktacandanarūṣitā: | apsarogaṇasaṃyuktā: sainyā vācamudairayan || 2.91. ||

नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् । कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥ २.९१. ॥

naivāyodhyāṃ gamiṣyāmo na gamiṣyāma daṇḍakān | kuśalaṃ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham || 2.91. ||

इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोह बन्धका: । अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ॥ २.९१. ॥

iti pādātayodhāśca hastyaśvāroha bandhakā: | anāthāstaṃ vidhiṃ labdhvā vācametāmudairayan || 2.91. ||

सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रश: । भरतस्यानुयातार: स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ॥ २.९१. ॥

samprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśa: | bharatasyānuyātāra: svargoyamiti cābruvan || 2.91. ||

नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिका: । समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेता: सहस्रश: ॥ २.९१. ॥

nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikā: | samantāt paridhāvanti mālyopetā: sahasraśa: || 2.91. ||

ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् । दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मति: ॥ २.९१. ॥

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ tadannamamṛtopamam | divyānudvīkṣya bhakṣyāṃstānabhavadbhakṣaṇe mati: || 2.91. ||

प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रश: । बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ता: सर्वे चाहतवासस: ॥ २.९१. ॥

preṣyāśceṣṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśa: | babhūvusऺte bhṛśaṃ dṛptā: sarve cāhatavāsasa: || 2.91. ||

कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिण: । बभूवु: सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥ २.९१. ॥

kuñjarāśca kharoṣṭrāśca gośvāśca mṛgapakṣiṇa: | babhūvu: subhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat || 2.91. ||

नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा । रजसा ध्वस्तकेशो वा नर: कश्चिददृश्यत ॥ २.९१. ॥

nāśuklavāsāstatrāsīt kṣudhito malino 'pi vā | rajasā dhvastakeśo vā nara: kaścidadṛśyata || 2.91. ||

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयै: । फलनिर्यूहसंसिद्धै: सूपैर्गन्धरसान्वितै: ॥ २.९१. ॥

ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayai: | phalaniryūhasaṃsiddhai: sūpairgandharasānvitai: || 2.91. ||

पुष्पध्वजवती: पूर्णा: शुक्लस्यान्नस्य चाभित: । ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौही: सहस्रश: ॥ २.९१. ॥

puṣpadhvajavatī: pūrṇā: śuklasyānnasya cābhita: | dadṛśurvismitāstatra narā lauhī: sahasraśa: || 2.91. ||

बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपा: पायसकर्दमा: । ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुत: ॥ २.९१. ॥

babhūvurvanapārśveṣu kūpā: pāyasakardamā: | tāśca kāmadughā gāvo drumāścāsan madhusruta: || 2.91. ||

वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृता: । प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटै: ॥ २.९१. ॥

vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṃsacayairvṛtā: | prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭai: || 2.91. ||

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च । न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ २.९१. ॥

pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi sthālīnāṃ niyutāni ca | nyarbudāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca || 2.91. ||

स्थाल्य: कुम्भ्य: करम्भ्यश्च दधिपूर्णा: सुसंस्कृता: । यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिन: ॥ २.९१. ॥

sthālya: kumbhya: karambhyaśca dadhipūrṇā: susaṃskṛtā: | yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhina: || 2.91. ||

ह्रदा: पूर्णा रसालस्य दघ्न: श्वेतस्य चापरे । बभूवु: पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चया: ॥ २.९१. ॥

hradā: pūrṇā rasālasya daghna: śvetasya cāpare | babhūvu: pāyasasyānye śarkarāyāśca sañcayā: || 2.91. ||

कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च । ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नरा: ॥ २.९१. ॥

kalkāṃścūrṇakaṣāyāṃśca snānāni vividhāni ca | dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saritāṃ narā: || 2.91. ||

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् । शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठत: ॥ २.९१. ॥

śuklānaṃśumataścāpi dantadhāvanasañcayān | śuklāṃścandanakalkāṃśca samudgeṣvavatiṣṭhata: || 2.91. ||

दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् । पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रश: ॥ २.९१. ॥

darpaṇān parimṛṣṭāṃśca vāsasāṃ cāpi sañcayān | pādukopānahaścaiva yugmāni ca sahasraśa: || 2.91. ||

आञ्जनी: कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च । मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ २.९१. ॥

āñjanī: kaṅkatān kūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi ca | marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca || 2.91. ||

प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् । अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥ २.९१. ॥

pratipānahradān pūrṇān kharoṣṭragajavājinām | avagāhya sutīrthāṃśca hradān sotpalapuṣkarān || 2.91. ||

आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् । नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् ॥ २.९१. ॥

ākāśavarṇapratimān svacchatoyān sukhaplavān | nīlavaiḍūryyavarṇāṃśca mṛdūn yavasasañcayān || 2.91. ||

निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वश: ॥ २.९१. ॥

nirvāpārthān paśūnāṃ te dadṛśustatra sarvaśa: || 2.91. ||

व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् । दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा ॥ २.९१. ॥

vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṃ tadadbhutam | dṛṣṭvātithyaṃ kṛtaṃ tādṛk bharatasya maharṣiṇā || 2.91. ||

इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने । भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत ॥ २.९१. ॥

ityevaṃ ramamāṇānāṃ devānāmiva nandane | bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavarttata || 2.91. ||

प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् । भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गना: ॥ २.९१. ॥

pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam | bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganā: || 2.91. ||

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिता: । तथैव दिव्या विविधा: स्रगुत्तमा: पृथक् प्रकीर्णा मनुजै: प्रमर्दिता: ॥ २.९१. ॥

tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgurucandanokṣitā: | tathaiva divyā vividhā: sraguttamā: pṛthak prakīrṇā manujai: pramarditā: || 2.91. ||