Ramayana · Sarga 2.86

Sarga 86

सर्गः 86

Guha's reminiseesces

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
86.1VR-2-86-1

आचचक्षे अथ सद्भावम् लक्ष्मणस्य महात्मनः । भरताय अप्रमेयाय गुहो गहन गोचरः ॥

ācacakṣe atha sadbhāvam lakṣmaṇasya mahātmanaḥ | bharatāya aprameyāya guho gahana gocaraḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अथthenगहनगोचरःforest rangerगुहःGuhaअप्रमेयायto a man of immeasurable (virtues)भरतायto Bharataमहात्मनःof the magnanimousलक्ष्मणस्यLakshmana'sसद्भावम्good natureआचचक्षेexplained.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen Guha, the forest ranger, described to Bharata the countless qualities of the goodnatured, magnanimous Lakshmana:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वनचारी गुह ने अप्रमेय शक्तिशाली भरत से महात्मा लक्ष्मण के सद्भाव का इस प्रकार वर्णन किया—

Hinglish
86.2VR-2-86-2

तम् जाग्रतम् गुणैर् युक्तम् वर चाप इषु धारिणम् । भ्रातृ गुप्त्य् अर्थम् अत्यन्तम् अहम् लक्ष्मणम् अब्रवम् ॥

tam jāgratam guṇair yuktam vara cāpa iṣu dhāriṇam | bhrātṛ gupty artham atyantam aham lakṣmaṇam abravam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अहम्Iभ्रातृगुप्त्यर्थम्for the sake of protecting his brotherअत्यन्तम्completelyजाग्रतम्keeping awakeशरचापासिधारिणम्holding arrows, bow and swordगुणैःwith virtuesयुक्तम्endowed withतं लक्ष्मणम्that Lakshmanaअबृवम्I said.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI spoke to the virtuous Lakshmana, who was holding arrows, bow and sword in his hand and keeping awake completely for the protection of his brother.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘लक्ष्मण अपने भाई की रक्षा के लिये श्रेष्ठ धनुष और बाण धारण किये अधिक कालतक जागते रहे। उस समय उन सद्गुणशाली लक्ष्मण से मैंने इस प्रकार कहा—

Hinglish
86.3VR-2-86-3

इयम् तात सुखा शय्या त्वद् अर्थम् उपकल्पिता । प्रत्याश्वसिहि शेष्व अस्याम् सुखम् राघव नन्दन ॥

iyam tāta sukhā śayyā tvad artham upakalpitā | pratyāśvasihi śeṣva asyām sukham rāghava nandana ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राघवनन्दनdelight of the race of Raghuतातmy friend, (लक्ष्मण Lakshmana)सुखाcomfortableइयम्thisशय्याcouchत्वदर्थम्for your sakeउपकल्पिताhas been arrangedप्रत्याश्वसिहिbe assuredअस्याम्upon itसुखम्peacefullyशेष्वlie down.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMy friend, Lakshmana, the delight of the Raghavas this comfortable couch has been arranged for you. Lie down peacefully without any anxiety.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘तात रघुकुलनन्दन! मैंने तुम्हारे लिये यह सुखदायिनी शय्या तैयार की है। तुम इसपर सुखपूर्वक सोओ और भलीभाँति विश्राम करो। यह (मैं) सेवक तथा इसके साथ के सब लोग वनवासी होने के कारण दुःख सहन करने के योग्य हैं (क्योंकि हम सबको कष्ट सहने का अभ्यास है); परंतु तुम सुख में ही पले होने के कारण उसी के योग्य हो। धर्मात्मन्! हमलोग श्रीरामचन्द्रजी की रक्षा के लिये रातभर जागते रहेंगे

This Hindi translation covers verses 86.3–86.4 together.

Hinglish
86.4VR-2-86-4

उचितो अयम् जनः सर्वे दुह्खानाम् त्वम् सुख उचितः । धर्म आत्ममः तस्य गुप्त्य् अर्थम् जागरिष्यामहे वयम् ॥

ucito ayam janaḥ sarve duhkhānām tvam sukha ucitaḥ | dharma ātmamaḥ tasya gupty artham jāgariṣyāmahe vayam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
धर्मात्मन्O righteous oneअयम्thisसर्वःallजनःpeopleदुःखानाम्for hardshipsउचितःare accustomedत्वम्youसुखोचितःare used to comfortतस्यfor Rama'sगुप्त्यर्थम्for the sake of protectionवयम्weजागरिष्यामहेwill stay awake.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO righteous one you are used to conforts where as all of our people are accustomed to hardships. So we will stay awake and protect Rama.

HinglishHindi is translated together with verse 86.3
86.5VR-2-86-5

न हि रामात् प्रियतरो मम अस्ति भुवि कश्चन । मा उत्सुको भूर् ब्रवीम्य् एतद् अप्य् असत्यम् तव अग्रतः ॥

na hi rāmāt priyataro mama asti bhuvi kaścana | mā utsuko bhūr bravīmy etad apy asatyam tava agrataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ममfor meभुविon earthरामात्more than Ramaप्रियतरःdearerकश्चनnoneनास्ति हिdoes not existअथandउत्सुकःanxiousमा भूःdo not haveतवyourअग्रतःin presenceएतत्thisसत्यम्truthfulवाक्यम्wordsब्रवीमिI am telling.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetTo me, there is none on earth dearer than Rama. Do not have any anxiety. I am telling you the truth.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैं तुम्हारे सामने सत्य कहता हूँ कि इस भूमण्डल में मुझे श्रीराम से बढ़कर प्रिय दूसरा कोई नहीं है; अतः तुम इनकी रक्षा के लिये उत्सुक न होओ

Hinglish
86.6VR-2-86-6

अस्य प्रसादाद् आशम्से लोके अस्मिन् सुमहद् यशः । धर्म अवाप्तिम् च विपुलाम् अर्थ अवाप्तिम् च केवलाम् ॥

asya prasādād āśamse loke asmin sumahad yaśaḥ | dharma avāptim ca vipulām artha avāptim ca kevalām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अस्यthis Rama'sप्रसादात्graceअस्मिन्in this लोके worldसुमहत्greatयशःrenownविपुलाम्abundance ofधर्मावाप्तिं चadvantage of righteousnessकेवलम्solelyअर्थकामौ चartha (prosperity) and kama (pleasure)आशंसेI desire.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetBy the grace of Rama, I want to acquire in this world great renown, abundance of righteousness, absolute artha (prosperity) and kama (pleasure).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘इन श्रीरघुनाथजी के प्रसाद से ही मैं इस लोक में महान् यश, प्रचुर धर्मलाभ तथा विशुद्ध अर्थ एवं भोग्य वस्तु पाने की आशा करता हूँ

Hinglish
86.7VR-2-86-7

सो अहम् प्रिय सखम् रामम् शयानम् सह सीतया । रक्षिष्यामि धनुष् पाणिः सर्वैः स्वैर् ज्नातिभिः सह ॥

so aham priya sakham rāmam śayānam saha sītayā | rakṣiṣyāmi dhanuṣ pāṇiḥ sarvaiḥ svair jnātibhiḥ saha ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः अहंas for meसर्वैःwith allस्वैःownज्ञातिभिः सहwith relativesसीतया सहalong with Sitaशयानम्asleepप्रियसखम्dear friendरामम्to Ramaधनुष्पाणिःbow in handरक्षिष्यामिI will protect.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAs for me, bow in hand and all my kinsmen with me, I shall protect my dear friend Rama who is resting with Sita.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अतः मैं अपने समस्त बन्धु-बान्धवों के साथ हाथ में धनुष लेकर सीता के साथ सोये प्रिय सखा श्रीराम की (सब प्रकार से) रक्षा करूँगा

Hinglish
86.8VR-2-86-8

न हि मे अविदितम् किम्चिद् वने अस्मिमः चरतः सदा । चतुर् अन्गम् ह्य् अपि बलम् प्रसहेम वयम् युधि ॥

na hi me aviditam kimcid vane asmimaḥ carataḥ sadā | catur angam hy api balam prasahema vayam yudhi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अस्मिन् वनेin this forestसदाalwaysचरतःrangingमेto meअविदितम्unknownकिञ्चित्nothingन हिnotवयम्weयुधिin the battleचतुरङ्गं बलम् अपिfour divisions of the army alsoप्रसहेम हिwill withstand.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetNothing is unknown to me in this forest in which I range about continually. We can withstand an army of four divisions in a battle.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)“इस वन में सदा विचरते रहने के कारण मुझसे यहाँ की कोई बात छिपी नहीं है। हमलोग यहाँ युद्ध में शत्रु की चतुरङ्गिणी सेना का भी अच्छी तरह सामना कर सकते हैं’

Hinglish
86.9VR-2-86-9

एवम् अस्माभिर् उक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना । अनुनीता वयम् सर्वे धर्मम् एव अनुपश्यता ॥

evam asmābhir uktena lakṣmaṇena mahātmanā | anunītā vayam sarve dharmam eva anupaśyatā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एवंthusअस्माभिःby usउक्तेनhaving been utteredमहात्मनाby the magnanimousधर्ममेवvirtuousness aloneअनुपश्यताseeingलक्ष्मणेनby Lakshmanaवयम्weसर्वेallअनुनीताःhave been entreated.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe magnanimous Lakshmana, established in dharma, replied:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘हमारे इस प्रकार कहने पर धर्म पर ही दृष्टि रखने वाले महात्मा लक्ष्मण ने हम सब लोगों से अनुनयपूर्वक कहा-

Hinglish
86.10VR-2-86-10

कथम् दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया । शक्या निद्रा मया लब्धुम् जीवितम् वा सुखानि वा ॥

katham dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā | śakyā nidrā mayā labdhum jīvitam vā sukhāni vā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दाशरथौRamaसीतया सहwith Sitaभूमौon the groundशयानेwhile sleepingमयाby meनिद्राsleepलब्धुम्to obtainकथम्howशक्याis it possibleजीवितं वाeither lifeसुखानि वाor comforts.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhile Rama sleep on the ground with Sita, how can I find sleep or joy or comfort?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘निषादराज ! जब दशरथनन्दन श्रीराम देवी सीता के साथ भूमिपर शयन कर रहे हैं, तब मेरे लिये उत्तम शय्या पर सोकर नींद लेना, जीवन-धारण के लिये स्वादिष्ट अन्न खाना अथवा दूसरे-दूसरे सुखों को भोगना कैसे सम्भव हो सकता है ?

Hinglish
86.11VR-2-86-11

यो न देव असुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुम् युधि । तम् पश्य गुह सम्विष्टम् तृणेषु सह सीतया ॥

yo na deva asuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahitum yudhi | tam paśya guha samviṣṭam tṛṇeṣu saha sītayā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
गुहO Guhaयःthat Ramaसर्वैःby allदेवासुरैःby gods and demonsयुधिin battleप्रसहितुंto withstandन शक्यःnot possibleतम्himसीतया सहwith Sitaतृणेषुon the grassसंविष्टम्lying downपश्यbehold.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Guha behold Rama, whom gods and demons combined cannot withstand in a battle now lying on a bed of grass with Sita.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘गुह ! देखो, सम्पूर्ण देवता और असुर मिलकर भी युद्ध में जिनके वेग को नहीं सह सकते, वे ही श्रीराम इस समय सीता के साथ तिनकों पर सो रहे हैं

Hinglish
86.12VR-2-86-12

महता तपसा लब्धो विविधैः च परिश्रमैः । एको दशरथस्य एष पुत्रः सदृश लक्षणः ॥

mahatā tapasā labdho vividhaiḥ ca pariśramaiḥ | eko daśarathasya eṣa putraḥ sadṛśa lakṣaṇaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
एषःthis Ramaमहताby greatतपसाwith austeritiesविविधैःby variousपरिश्रमैश्चwith efforts as wellलब्धःwas obtainedदशरथस्यDasaratha'sएकःoneसदृशलक्षणःone with very similar virtuesपुत्रःis the son.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRama is the only one among the sons who resembles his father in various virtues. Dasaratha obtained him after a great deal of austerities and efforts as well.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘महान् तप और नाना प्रकार के परिश्रमसाध्य उपायों द्वारा जो यह महाराज दशरथ को अपने समान उत्तम लक्षणों से युक्त ज्येष्ठ पुत्र के रूप में प्राप्त हुए हैं, उन्हीं इन श्रीराम के वन में आ जाने से राजा दशरथ अधिक काल तक जीवित नहीं रह सकेंगे जान पड़ता है निश्चय ही यह पृथ्वी अब शीघ्र विधवा हो जायगी

This Hindi translation covers verses 86.12–86.13 together.

Hinglish
86.13VR-2-86-13

अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरम् वर्तयिष्यति । विधवा मेदिनी नूनम् क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥

asmin pravrājite rājā na ciram vartayiṣyati | vidhavā medinī nūnam kṣipram eva bhaviṣyati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अस्मिन्when heप्रव्राजितेis exiledराजाking Dasarathaचिरम्for a long timeन वर्तयिष्यतिwill not surviveनूनम्surelyमेदिनीearthक्षिप्रमेवsoonविधवाwidowभविष्यतिwill become.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAfter Rama is exiled, king Dasaratha will not survive for long and surely the earth will soon be widowed.

HinglishHindi is translated together with verse 86.12
86.14VR-2-86-14

विनद्य सुमहा नादम् श्रमेण उपरताः स्त्रियः । निर्घोष उपरतम् नूनम् अद्य राज निवेशनम् ॥

vinadya sumahā nādam śrameṇa uparatāḥ striyaḥ | nirghoṣa uparatam nūnam adya rāja niveśanam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
स्त्रियःwomenसुमहानादम्loud soundsविनद्यhaving criedश्रमेणwith exhaustionउपरताःhave ceasedअद्यnowराजनिवेशनेin the king's palaceनिर्घोषःclamourनूनम्surelyविरतःhas subsided.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe women of the inner apartment who lamented loudly, must have stopped weeping out of weariness. By now, the clamour in the king's palace would have surely subsided.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अवश्य ही अब रनिवास की स्त्रियाँ बड़े जोर से आर्तनाद करके अधिक श्रम के कारण अब चुप हो गयी होंगी और राजमहल का वह हाहाकार इस समय शान्त हो गया होगा

Hinglish
86.15VR-2-86-15

कौसल्या चैव राजा च तथा एव जननी मम । न आशम्से यदि ते सर्वे जीवेयुः शर्वरीम् इमाम् ॥

kausalyā caiva rājā ca tathā eva jananī mama | na āśamse yadi te sarve jīveyuḥ śarvarīm imām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कौसल्या चैवeven Kausalyaराजा चking alsoतथैवin the same wayमम जननीmy motherते सर्वेall of themइमाम्thisरजनीम्nightयदि जीवेयुःif they are aliveनाशंसेI do not think.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI doubt whether the king, Kausalya and my mother Sumitra and the rest of them will outlive this night.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘महारानी कौसल्या, राजा दशरथ तथा मेरी माता सुमित्रा—ये सब लोग आज की इस रात तक जीवित रह सकेंगे या नहीं यह मैं नहीं कह सकता

Hinglish
86.16VR-2-86-16

जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्य अन्ववेक्षया । दुह्खिता या तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति ॥

jīved api hi me mātā śatrughnasya anvavekṣayā | duhkhitā yā tu kausalyā vīrasūr vinaśiṣyati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मे माताmy motherशत्रुघ्नस्यSatrughna'sअन्ववेक्षयाlooking atजीवेदपि चmight be aliveवीरसूःmother of a warriorया कौसल्याthat Kausalyaसा तुas for herदुःखिताwith extreme griefविनशिष्यतिwill die.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMy mother might live, looking at Satrughna. But Kausalya, who is the mother of a hero, will die from extreme grief.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘शत्रुघ्न की बाट देखने के कारण सम्भव है, मेरी माता सुमित्रा जीवित रह जायँ; परंतु पुत्र के विरह से दुःख में डूबी हुई वीर-जननी कौसल्या अवश्य नष्ट हो जायँगी

Hinglish
86.17VR-2-86-17

अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनो रथम् । राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥

atikrāntam atikrāntam anavāpya mano ratham | rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मे पिताmy fatherअतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम्gone by one after anotherमनोरथम्cherished desireअनवाप्यwithout fulfillingराज्येin the kingdomरामम्Ramaअनिक्षिप्यwithout placingविनशिष्यतिwill pass away.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMy father, king Dasaratha, failing to fulfil his cherished desires one after another and unable to place Rama on the throne, will pass away.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)(महाराज की इच्छा थी कि श्रीराम को राज्य पर अभिषिक्त करूँ) अपने उस मनोरथ को न पाकर श्रीराम को राज्यपर स्थापित किये बिना ही ‘हाय! मेरा सब कुछ नष्ट हो गया! नष्ट हो गया !!’ ऐसा कहते हुए मेरे पिताजी अपने प्राणों का परित्याग कर देंगे

Hinglish
86.18VR-2-86-18

सिद्ध अर्थाः पितरम् वृत्तम् तस्मिन् काले ह्य् उपस्थिते । प्रेत कार्येषु सर्वेषु सम्स्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥

siddha arthāḥ pitaram vṛttam tasmin kāle hy upasthite | preta kāryeṣu sarveṣu samskariṣyanti bhūmipam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्मिन्कालेwhen that momentउपस्थितेhad arrivedवृत्तम्being in that stateपितरम्my fatherभूमिपम्for the lord of the earthसर्वेषुallप्रेतकार्येषुin funeral ritesसंस्करिष्यन्तिwill performसिद्धार्थाःmen who attained their purpose.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen the moment of death arrives for my father, those who perform the funeral rites for him would have fulfilled their desire.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उनकी उस मृत्यु का समय उपस्थित होने पर जो लोग वहाँ रहेंगे और मेरे मरे हुए पिता महाराज दशरथ का सभी प्रेतकार्यों में संस्कार करेंगे, वे ही सफल मनोरथ और भाग्यशाली हैं

Hinglish
86.19VR-2-86-19

रम्य चत्वर सम्स्थानाम् सुविभक्त महा पथाम् । हर्म्य प्रासाद सम्पन्नाम् सर्व रत्न विभूषिताम् ॥

ramya catvara samsthānām suvibhakta mahā pathām | harmya prāsāda sampannām sarva ratna vibhūṣitām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रम्यचत्वरसस्थानाम्with lovely crossroads and squaresसुविभक्तमहापथाम्welllaid highwaysहर्म्यप्रासादसंपन्नाम्full of mansions and palacesसर्वरत्नविभूषिताम्encrusted with every kind of precious stoneगजाश्वरथसंबाधाम्full of elephants, horses and chariotsतूर्यनादविनादिताम्resounding with trumpetsसर्वकल्याणसंपूर्णाम्with universal wellbeingहृष्टपुष्टजनाकुलाम्crowded with healthy peopleआरामोद्यानसंपूर्णाम्with plenty of pleasuregardens and parksसमाजोत्सवशालिनीम्shining with community festivitiesमम पितुःmy father'sराजधानीम्capital (Ayodhya)सुखिताःwith all comfortsविचरिष्यन्तिwill move about.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThere in the capital of my father with its lovely crossroads and squares, welllaid highways, full of mansions and palaces encrusted with all kinds of precious stones, teeming with elephants, horses and chariots, resounding with trumpets, and with wellbeing everywhere, and plenty of pleasuregardens, and parks and community festivals, people sound in health would be moving about in great comfort.

This translation covers verses 86.19–86.21 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘(यदि पिताजी जीवित रहे तो) रमणीय चबूतरों और चौराहों के सुन्दर स्थानों से युक्त, पृथक्-पृथक् बने हुए विशाल राजमार्गों से अलंकृत, धनिकों की अट्टालिकाओं और देवमन्दिरों एवं राजभवनों से सम्पन्न, सब प्रकार के रत्नों से विभूषित, हाथियों,घोड़ों और रथों के आवागमन से भरी हुई, विविध वाद्यों की ध्वनियों से निनादित, समस्त कल्याणकारी वस्तुओं से भरपूर, हृष्ट-पुष्ट मनुष्यों से व्याप्त, पुष्पवाटिकाओं और उद्यानों से परिपूर्ण तथा सामाजिक उत्सवों से सुशोभित हुई मेरे पिता की राजधानी अयोध्यापुरी में जो लोग विचरेंगे, वास्तव में वे ही सुखी हैं

This Hindi translation covers verses 86.19–86.21 together.

Hinglish
86.20VR-2-86-20

गज अश्व रथ सम्बाधाम् तूर्य नाद विनादिताम् । सर्व कल्याण सम्पूर्णाम् हृष्ट पुष्ट जन आकुलाम् ॥

gaja aśva ratha sambādhām tūrya nāda vināditām | sarva kalyāṇa sampūrṇām hṛṣṭa puṣṭa jana ākulām ||

HinglishWord meanings are shown with verse 86.19English is translated together with verse 86.19Hindi is translated together with verse 86.19
86.21VR-2-86-21

आराम उद्यान सम्पूर्णाम् समाज उत्सव शालिनीम् । सुखिता विचरिष्यन्ति राज धानीम् पितुर् मम ॥

ārāma udyāna sampūrṇām samāja utsava śālinīm | sukhitā vicariṣyanti rāja dhānīm pitur mama ||

HinglishWord meanings are shown with verse 86.19English is translated together with verse 86.19Hindi is translated together with verse 86.19
86.22VR-2-86-22

अपि सत्य प्रतिज्नेन सार्धम् कुशलिना वयम् । निवृत्ते समये ह्य् अस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि ॥

api satya pratijnena sārdham kuśalinā vayam | nivṛtte samaye hy asmin sukhitāḥ praviśemahi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वयंweआस्मिन्in thisसमयेthe timeनिवृत्तेreturningसत्यप्रतिज्ञेनwho fulfilled his vowकुशलिना सार्धंalong with him in safe conditionसुखिताःwith happinessअपि प्रविशेमहिwill we enter Ayodhya?
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetCan we ever reenter Ayodhya happily after safely fulfilling the vow and completing the term of exile?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘क्या वनवास की इस अवधि के समाप्त होने पर सकुशल लौटे हुए सत्यप्रतिज्ञ श्रीराम के साथ हमलोग अयोध्यापुरी में प्रवेश कर सकेंगे’

Hinglish
86.23VR-2-86-23

परिदेवयमानस्य तस्य एवम् सुमहात्मनः । तिष्ठतो राज पुत्रस्य शर्वरी सा अत्यवर्तत ॥

paridevayamānasya tasya evam sumahātmanaḥ | tiṣṭhato rāja putrasya śarvarī sā atyavartata ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुमहात्मनःof the highmindedएवंin this wayपरिदेवयमानस्यlamenting soतस्य राजपुत्रस्यthat princeतिष्ठतःwhile waitingसा शर्वरीthat nightअत्यवर्ततelapsed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhile the highminded prince was lamenting this way and was waiting, the night passed off.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘इस प्रकार विलाप करते हुए महामनस्वी राजकुमार लक्ष्मण की वह सारी रात जागते ही बीती

Hinglish
86.24VR-2-86-24

प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ । अस्मिन् भागीरथी तीरे सुखम् सम्तारितौ मया ॥

prabhāte vimale sūrye kārayitvā jaṭā ubhau | asmin bhāgīrathī tīre sukham samtāritau mayā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
विमलेwhen brightसूर्येSunप्रभातेat dawnउभौbothआस्मिन्in thisभागीरथीतीरेon the bank of Bhagirathiजटाःmatting their hairकारयित्वाmadeमयाby meसुखम्comfortablyसन्तारितौwere ferried.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe next morning when the Sun shone bright, both of them matted their hair on the bank of the river Bhagirathi (Ganga) and I ferried them across comfortably.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘प्रातःकाल निर्मल सूर्योदय होने पर मैंने भागीरथी के तट पर (वट के दूध से) उन दोनों के केशों को जटा का रूप दिलवाया और उन्हें सुखपूर्वक पार उतारा

Hinglish
86.25VR-2-86-25

जटा धरौ तौ द्रुम चीर वाससौ । महा बलौ कुन्जर यूथप उपमौ । वर इषु चाप असि धरौ परम् तपौ । व्यवेक्षमाणौ सह सीतया गतौ ॥

jaṭā dharau tau druma cīra vāsasau | mahā balau kunjara yūthapa upamau | vara iṣu cāpa asi dharau param tapau | vyavekṣamāṇau saha sītayā gatau ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जटाधरौwearing matted hairद्रुमचीरवाससौthose two dressed in bark robesमहाबलौof great strengthकुञ्जरयूथपोपमौcomparable to elephantsवरेषुचापासिधरौarmed with excellent bows, arrows and swordsतौbothपरन्तपौslayers of enemiesव्यपेक्षमाणौlooking back alertlyसीतया सहalong with Sitaगतौwent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRama and Lakshmana, slayers of enemies, who are as strong as bull elephants, with their hair matted, wearing robes made of bark, armed with excellent bows, arrows and swords went along with Sita looking around (vigilantly). इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षडशीतितमस्सर्गः।। Thus ends the eightysixth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सिरपर जटा धारण करके वल्कल एवं चीर-वस्त्र पहने हुए, महाबली, शत्रुसंतापी श्रीराम और लक्ष्मण दो गजयूथपतियों के समान शोभा पाते थे। वे सुन्दर तरकस और धनुष धारण किये इधर-उधर देखते हुए सीता के साथ चले गये’

Hinglish