Ramayana · Sarga 2.17

Sarga 17

सर्गः 17

Rama watches the splendour of the highway, listens to the words of his friends

Full sarga summary

Rama watches the splendour of the highway, listens to the words of his friends -- and enters his father's palace.

Summary: IIT Kanpur, Valmiki Ramayanam, via the Valmiki Ramayan Dataset (MIT).

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
17.1VR-2-17-1

स रामः रथम् आस्थाय सम्प्रह्Rष्ट सुह्Rज् जनः । पताकाध्वजसंपन्नं महार्हगुरुधूपितम् ॥

sa rāmaḥ ratham āsthāya samprahRṣṭa suhRj janaḥ | patākādhvajasaṃpannaṃ mahārhagurudhūpitam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
श्रीमान्gloriousसम्प्रहृष्टसुहृज्जनःfriends rejoicingसः रामःthat Ramaरथम्chariotआस्थायaboardपताकाध्वजसम्पन्नम्decorated with banners and pennantsमहार्हागरुधूपितम्fragrant with expensive incense and agaruनानाजनसमाकुलम्crowded with a variety of peopleनगरम्cityअपश्यत्beheld.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSurrounded by friends overwhelmed with great joy, that glorious Rama aboard the chariot beheld the city decorated with banners and pennants and made fragrant with expensive incense and agaru and crowded with multitudes of people.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार श्रीमान् रामचन्द्रजी अपने सुहृदों को आनन्द प्रदान करते हुए रथ पर बैठे राजमार्ग के बीच से चले जा रहे थे; उन्होंने देखा-सारा नगर ध्वजा और पताकाओं से सुशोभित हो रहा है, चारों ओर बहुमूल्य अगुरु नामक धूप की सुगन्ध छा रही है और सब ओर असंख्य मनुष्यों की भीड़ दिखायी देती है। वह राजमार्ग श्वेत बादलों के समान उज्ज्वल भव्य भवनों से सुशोभित तथा अगुरु की सुगन्ध से व्याप्त हो रहा था

This Hindi translation covers verses 17.1–17.2 together.

Hinglish
17.2VR-2-17-2

अपश्यन् नगरम् श्रीमान् नाना जन समाकुलम् । स ग्Rहैः अभ्र सम्काशैः पाण्डुरैः उपशोभितम् ॥

apaśyan nagaram śrīmān nānā jana samākulam | sa gRhaiḥ abhra samkāśaiḥ pāṇḍuraiḥ upaśobhitam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः रामःthat Ramaअभ्रसङ्कशै:resembling cloudsपाण्डुरैःpale whiteगृहैःhousesउपशोभितम्decoratedअगरुधूपितम्made fragrant with agaruराजमार्गं मध्येनin the middle of the highwayययौproceeded.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat Rama, proceeded down the middle of the highway made fragrant with agaru and incense, lined with houses gleaming pale white like clouds.

HinglishHindi is translated together with verse 17.1
17.3VR-2-17-3

राज मार्गम् ययौ रामः मध्येन अगरु धूपितम् । चन्दनानाम् च मुख्यानामगुरूणाम् च सम्चयैः ॥

rāja mārgam yayau rāmaḥ madhyena agaru dhūpitam | candanānām ca mukhyānāmagurūṇām ca samcayaiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
चन्दनानाम्by heaps of sandalमुख्यानाम्highest qualityअगरूणाम्of agaruउत्तमानाम्excellentगन्धानांfragrant substancesक्षौमकौशाम्बरस्य चwhite silken clothसञ्चयैःheapsअविद्धाभिःunholedमुक्ताभिःpearlsउत्तमैःexcellentस्फाटिकैरपिalso articles made of crystalsशोभमानम्splendidअसम्बाधैःspaciousविविधैःvariousपुष्पैःflowersउच्चावचैःof high and low qualityभक्ष्यैःarticles of foodसंवृतम्filled withतम्suchउत्तमम्excellentराजपथम्highway.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe highway (Rama entered) was splendid and spacious with heaps of sandal and agaru of the highest quality, excellent fragrant substances and bundles of white silken cloth. It gleamed with unholed (pristine) pearls, articles made of crystals, flowers of every kind and articles of food of every variety.

This translation covers verses 17.3–17.5 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अच्छी श्रेणी के चन्दनों, अगुरु नामक धूपों, उत्तम गन्धद्रव्यों, अलसी या सन आदि के रेशों से बने हुए कपड़ों तथा रेशमी वस्त्रों के ढेर, अनबिंधे मोती और उत्तमोत्तम स्फटिक रत्न उस विस्तृत एवं उत्तम राजमार्ग की शोभा बढ़ा रहे थे। वह नाना प्रकार के पुष्पों तथा भाँति-भाँति के भक्ष्य पदार्थों से भरा हुआ था। उसके चौराहों की दही, अक्षत, हविष्य, लावा, धूप, अगर, चन्दन, नाना प्रकार के पुष्पहार और गन्धद्रव्यों से सदा पूजा की जाती थी। स्वर्गलोक में बैठे हुए देवराज इन्द्र की भाँति रथारूढ़ श्रीराम ने उस राजमार्ग को देखा

This Hindi translation covers verses 17.3–17.6 together.

Hinglish
17.4VR-2-17-4

उत्तमानाम् च गन्धानां क्षौमकौशाम्बरस्य च । अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैः स्फाटिकैरपि ॥

uttamānām ca gandhānāṃ kṣaumakauśāmbarasya ca | aviddhābhiśca muktābhiruttamaiḥ sphāṭikairapi ||

HinglishWord meanings are shown with verse 17.3English is translated together with verse 17.3Hindi is translated together with verse 17.3
17.5VR-2-17-5

शोभमानम् असम्बाधम् तम् राज पथम् उत्तमम् । सम्व्Rतम् विविधैः पण्यैः भक्ष्यैः उच्च अवचैः अपि ॥

śobhamānam asambādham tam rāja patham uttamam | samvRtam vividhaiḥ paṇyaiḥ bhakṣyaiḥ ucca avacaiḥ api ||

HinglishWord meanings are shown with verse 17.3English is translated together with verse 17.3Hindi is translated together with verse 17.3
17.6VR-2-17-6

ददर्श तं राजपथं दिवि देवपथम् यथा । दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगुरुचम्दनैः ॥

dadarśa taṃ rājapathaṃ divi devapatham yathā | dadhyakṣatahavirlājairdhūpairagurucamdanaiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दिविin heavenदेवपथं यथाlike the pathway of the godsदध्यक्षतहविर्लाजैःcurd, grains of rice laja (puffed rice) sacrificial libationsधूपैःwith incenseअगरुचंदनैःsandalwood and agaruनानामाल्योपगंधैश्चdifferent kinds of garlands and fragrant substancesसदाalwaysअभ्यर्चितचत्वरम्crossroads worshippedतं राजपथम्that royal highwayददर्शsaw.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRama beheld the highway resembling the pathway of gods in heaven. Here the crossroads were always worshipped with curd, grains of rice, sacrificial libations, laja or puffed rice, fragrant substances like sandal wood, agaru and garlands of every kind.

HinglishHindi is translated together with verse 17.3
17.7VR-2-17-7

नानामाल्योपगंधैश्च सदाभ्यर्चितचत्वरम् । आशीर् वादान् बहून् श्Rण्वन् सुह्Rद्भिः समुदीरितान् ॥

nānāmālyopagaṃdhaiśca sadābhyarcitacatvaram | āśīr vādān bahūn śRṇvan suhRdbhiḥ samudīritān ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुहृद्भि:by friendsसमुदीरितान्utteredबहून्manyआशीर्वादान्blessingsशृण्वन्hearingसर्वानेवallनरान्menयथार्हम्appropriatelyसम्पूज्य चworshipping (honouring)ययौpassed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHearing many words of blessings uttered by his friends and honouring each person according to his rank, he passed on.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वे अपने सुहृदों के मुख से कहे गये बहुत-से आशीर्वादों को सुनते और यथायोग्य उन सब लोगों का सम्मान करते हुए चले जा रहे थे

Hinglish
17.8VR-2-17-8

यथा अर्हम् च अपि सम्पूज्य सर्वान् एव नरान् ययौ । पितामहैः आचरितम् तथैव प्रपितामहैः ॥

yathā arham ca api sampūjya sarvān eva narān yayau | pitāmahaiḥ ācaritam tathaiva prapitāmahaiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अद्यtodayअभिषिक्तःconsecratedपितामहैःby your grandfatherतथैवalsoप्रपितामहैःby greatgrandfathersआचरितम्followed by themतं मार्गम्that pathउपादायafter adopting (acquiring)अनुपालयyou may rule the kingdom.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset(They said) Consecrated today, rule the kingdom by adopting the same path followed by your grandfathers and greatgrandfathers.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)(उनके हितैषी सुहृद् कहते थे—) ‘रघुनन्दन ! तुम्हारे पितामह और प्रपितामह (दादे और परदादे) जिस पर चलते आये हैं, आज उसी मार्ग को ग्रहण करके युवराज-पदपर अभिषिक्त हो आप हम सब लोगोंका निरन्तर पालन करें’

Hinglish
17.9VR-2-17-9

अद्य उपादाय तम् मार्गम् अभिषिक्तः अनुपालय । यथा स्म लालिताः पित्रा यथा पूर्वैः पितामहैः ॥

adya upādāya tam mārgam abhiṣiktaḥ anupālaya | yathā sma lālitāḥ pitrā yathā pūrvaiḥ pitāmahaiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
पित्राby father (Dasaratha)यथाasपोषिताः स्मwe were brought up (ruled)सर्वैःallपितामहैःgrandfathersयथाasरामेRamaराजनि सतिwhen he becomes kingततः सुखतरम्with greater happinessवत्स्यामःwe shall live.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOnce Rama assumes kingship, we shall all live in happiness greater than when we were ruled by his father and grandfather.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)(फिर वे आपस में कहने लगे—) भाइयो! श्रीराम के पिता तथा समस्त पितामहों द्वारा जिस प्रकार हमलोगोंका पालन-पोषण हुआ है, श्रीराम के राजा होने पर हम उससे भी अधिक सुखी रहेंगे

Hinglish
17.10VR-2-17-10

ततः सुखतरम् सर्वे रामे वत्स्याम राजनि । अलमद्य हि भुक्तेन परम अर्थैः अलम् च नः ॥

tataḥ sukhataram sarve rāme vatsyāma rājani | alamadya hi bhuktena parama arthaiḥ alam ca naḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अद्यtodayराज्येin the kingdomप्रतिष्ठितम्enthronedनिर्यान्तम्going in processionरामम्Ramaपश्याम यदिif only we can seeभुक्तेनwith foodअलम्enoughपरमार्थैःwith ultimate object of lifeअलम्enough to do.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIf only we can see Rama enthroned today and going in a procession, there will be no need for food and no greater object of life to be accomplished.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘यदि हम राज्य पर प्रतिष्ठित हुए श्रीराम को पिता के घर से निकलते हुए देख लें यदि राजा राम का दर्शन कर लें तो अब हमें इहलोक के भोग और परमार्थस्वरूप मोक्ष लेकर क्या करना है

Hinglish
17.11VR-2-17-11

यथा पश्याम निर्यान्तम् रामम् राज्ये प्रतिष्ठितम् । ततः हि न प्रियतरम् न अन्यत् किम्चित् भविष्यति ॥

yathā paśyāma niryāntam rāmam rājye pratiṣṭhitam | tataḥ hi na priyataram na anyat kimcit bhaviṣyati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अमिततेजसःof undimmed brillianceरामस्यRama'sराज्येनkingdomअभिषेकःconsecrationयथाhow much dearअतःmore than thatप्रियतरम्dearerअन्यत्other thanकिञ्चित्nothingनःfor usन भविष्यतिwill not happen.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetFor us, there is nothing dearer in the kingdom than the consecration of Rama of undimmed brilliance.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अमित तेजस्वी श्रीराम का यदि राज्यपर अभिषेक हो जाय तो वह हमारे लिये जैसा प्रियतर कार्य होगा, उससे बढ़कर दूसरा कोई परम प्रिय कार्य नहीं होगा’

Hinglish
17.12VR-2-17-12

यथा अभिषेको रामस्य राज्येन अमित तेजसः । एताः च अन्याः च सुह्Rदाम् उदासीनः कथाः शुभाः ॥

yathā abhiṣeko rāmasya rājyena amita tejasaḥ | etāḥ ca anyāḥ ca suhRdām udāsīnaḥ kathāḥ śubhāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामःRamaसुहृदाम्friendsएताःtheseअन्याश्चotherआत्मसम्पूजनीःwords praising himशुभाःfavourableकथाःwordsशृण्वन्hearingउदासीनःremaining indifferentमहापथम्highwayययौpassed along.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIndifferent to such warm words by his friends in his favour Rama passed along the highway.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सुहृदों के मुँह से निकली हुई ये तथा और भी कई तरह की अपनी प्रशंसा से सम्बन्ध रखने वाली सुन्दर बातें सुनते हुए श्रीरामचन्द्रजी राजपथ पर बढ़े चले जा रहे थे

Hinglish
17.13VR-2-17-13

आत्म सम्पूजनीः श्Rण्वन् ययौ रामः महा पथम् । न हि तस्मान् मनः कश्चिच् चक्षुषी वा नर उत्तमात् ॥

ātma sampūjanīḥ śRṇvan yayau rāmaḥ mahā patham | na hi tasmān manaḥ kaścic cakṣuṣī vā nara uttamāt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राघवेson of the Raghus (Rama)अतिक्रान्तेऽपिeven though he passed themकश्चित् नरःno manतस्मात् नरोत्तमात्from that best of menमनःmindचक्षुषीhis eyesअपाक्रष्टुम्to withdrawन शक्नोति हिwas never able.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetEven though Rama, the best among men had driven past them none was able to withdraw his mind or eyes from him. (They continued).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)(जो श्रीराम की ओर एक बार देख लेता, वह उन्हें देखता ही रह जाता था।) श्रीरघुनाथजी के दूर चले जाने पर भी कोई उन पुरुषोत्तम की ओर से अपना मन या दृष्टि नहीं हटा पाता था

Hinglish
17.14VR-2-17-14

नरः शक्नोति अपाक्रष्टुम् अतिक्रान्ते अपि राघवे । यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति ॥

naraḥ śaknoti apākraṣṭum atikrānte api rāghave | yaśca rāmaṃ na paśyettu yaṃ ca rāmo na paśyati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यश्चwhoरामम्Ramaन पश्येत्तुdoes not seeयं चwhomरामःRamaन पश्यतिdoes not seeसर्वलोकेषुamong all menनिन्दित:will be blamedस्वात्माऽपिhis self alsoएनम्himविगर्हतेwill blame.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'Whoever does not see Rama or Rama does not see him, will be blamed by all men in the (three) worlds. Even his self will blame him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस समय जो श्रीराम को नहीं देखता और जिसे श्रीराम नहीं देख लेते थे, वह समस्त लोकों में निन्दित समझा जाता था तथा स्वयं उसकी अन्तरात्मा भी उसे धिक्कारती थी

Hinglish
17.15VR-2-17-15

निन्दतः सर्वलोकेषु स्वात्माप्येनम् विगर्हते । सर्वेषाम् स हि धर्म आत्मा वर्णानाम् कुरुते दयाम् ॥

nindataḥ sarvalokeṣu svātmāpyenam vigarhate | sarveṣām sa hi dharma ātmā varṇānām kurute dayām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
धर्मात्माrighteous oneसःheचतुर्णाम्fourवर्णानाम्relating to castesसर्वेषुin all peopleवयःस्थानाम्to the young and oldदयाम्compassionकुरुतेdoesतेनsoतेtheyतम्himअनुव्रताःwere devoted.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat righteous Rama shows compassion to all, to the four castes, to the young and the old. So they were devoted to him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)धर्मात्मा श्रीराम चारों वर्गों के सभी मनुष्यों पर उनकी अवस्था के अनुरूप दया करते थे, इसलिये वे सभी उनके भक्त थे

Hinglish
17.16VR-2-17-16

चतुर्णाम् हि वयह्स्थानाम् तेन ते तम् अनुव्रताः । चत्पुष्पथान् देवपथाम्श्चैत्यान्यायतनानि च ॥

caturṇām hi vayahsthānām tena te tam anuvratāḥ | catpuṣpathān devapathāmścaityānyāyatanāni ca ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नृपतेः सुतःking's son (Rama)चतुष्पथान्junction of four roadsदेवपथान्roads leading to templesचैत्यान्monumentsआयतनानि चalso templesप्रदक्षिणम्ensuring that they come on to his rightपरिहरन्crossingजगामproceeded.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe son of the king proceeded, leaving on his right, squares (intersections of four roads), and roads leading to temples, monuments and shrines too.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)राजकुमार श्रीराम चौराहों, देवमार्गों, चैत्यवृक्षों तथा देवमन्दिरों को अपने दाहिने छोड़ते हुए आगे बढ़ रहे थे

Hinglish
17.17VR-2-17-17

प्रदक्षिणम् परिहरन् जगाम नृपतेस्सुतः । स राज कुलम् आसाद्य महा इन्द्र भवन उपमम् ॥

pradakṣiṇam pariharan jagāma nṛpatessutaḥ | sa rāja kulam āsādya mahā indra bhavana upamam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः राजपुत्रःthat king's son (Rama)राजकुलम्royal residenceआसाद्यhaving reachedमेघसङ्घोपमैःresembling flakes of cloudsशुभैःauspiciousकैलासशिखरोपमैःresembling the peaks of Kailasaपाण्डुरैःpale whiteविमानैरिवlike aerial chariotsगगनम्skyआवारयद्भिःcoveringविविधैःvariousप्रासादशृङ्गै:on the top of the palaceरत्नजालपरिष्कृतैःdecorated with clusters of gemsवर्धमानगृहैश्चापिwith palaces not having doors to the southपृथिव्याम्on this earthमहेन्द्रसदनोपमम्comparable to the abode of Indraगृहवरम्excellent residenceतत्thatवेश्मpalaceश्रियाwith splendourज्वलन्blazingप्रविवेशentered.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThat prince (Rama) arrived at the excellent palace of the king, which looked like the abode of Indra on earth, blazing with splendour. The various towers of the palace touching the sky resembled clusters of white clouds, like auspicious peaks of Kailasa, and like white aerial chariots decorated with gems.

This translation covers verses 17.17–17.19 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)राजा दशरथ का भवन मेघसमूहों के समान शोभा पाने वाले, सुन्दर अनेक रूप-रंगवाले कैलासशिखर के समान उज्ज्वल प्रासादशिखरों (अट्टालिकाओं) से सुशोभित था। उसमें रत्नों की जाली से विभूषित तथा विमानाकार क्रीड़ागृह भी बने हुए थे, जो अपनी श्वेत आभा से प्रकाशित होते थे। वे अपनी ऊँचाई से आकाश को भी लाँघते हुए-से प्रतीत होते थे; ऐसे । गृहों से युक्त वह श्रेष्ठ भवन इस भूतलपर इन्द्र सदन के समान शोभा पाता था। उस राजभवन के पास पहुँचकर अपनी शोभा से प्रकाशित होने वाले राजकुमार श्रीराम ने पिता के महल में प्रवेश किया

This Hindi translation covers verses 17.17–17.19 together.

Hinglish
17.18VR-2-17-18

प्रासादश्पङ्गैर्विविधैः कैलासशिखरोपमैः । आवारयद्भि र्गनं विमानैरिव पाण्डुरैः ॥

prāsādaśpaṅgairvividhaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ | āvārayadbhi rganaṃ vimānairiva pāṇḍuraiḥ ||

HinglishWord meanings are shown with verse 17.17English is translated together with verse 17.17Hindi is translated together with verse 17.17
17.19VR-2-17-19

वर्धमानगृहैश्चापि रत्न जालपरिष्कृतैः । तत्पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम् ॥

vardhamānagṛhaiścāpi ratna jālapariṣkṛtaiḥ | tatpṛthivyāṃ gṛhavaraṃ mahendrasadanopamam ||

HinglishWord meanings are shown with verse 17.17English is translated together with verse 17.17Hindi is translated together with verse 17.17
17.20VR-2-17-20

राज पुत्रः पितुर् वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन् । स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः ॥

rāja putraḥ pitur veśma praviveśa śriyā jvalan | sa kakṣyā dhanvibhirguptāstisro'tikramya vājibhiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नरोत्तमःbest among men(Rama)सःheधन्विभिःbowmenगुप्ताःprotectedतिस्रः कक्ष्याःthree courtyardsवाजिभिःon horsesअतिक्रम्यhaving crossed overअपरेthe remainingद्वे कक्ष्येtwo courtyardsपदातिःon footजगामproceeded.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRama, the best among men, crossed the first three courtyards which were protected by bowmen on horses and crossed the remaining two on foot.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन्होंने धनुर्धर वीरों द्वारा सुरक्षित महल की तीन ड्यौढ़ियों को तो घोड़े जुते हुए रथ से ही पार किया, फिर दो ड्यौढ़ियों में वे पुरुषोत्तम राम पैदल ही गये

Hinglish
17.21VR-2-17-21

पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः । स सर्वाः समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथ आत्मजः ॥

padātirapare kakṣye dve jagāma narottamaḥ | sa sarvāḥ samatikramya kakṣyā daśaratha ātmajaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः दशरथात्मजःthat son of Dasarathaसर्वाःallकक्ष्याःenclosuresसमतिक्रम्यhaving crossed overसर्वं जनम्all followersसन्निवर्त्यhaving sent themशुद्धान्तःपुरम्the private apartmentअभ्यगात्reached.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetCrossing the courtyards on his way Rama sent back his followers and entered the private apartment of the king.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)इस प्रकार सारी ड्यौढ़ियों को पार करके दशरथनन्दन श्रीराम साथ आये हुए सब लोगों को लौटाकर स्वयं अन्तःपुर में गये

Hinglish
17.22VR-2-17-22

सम्निवर्त्य जनम् सर्वम् शुद्ध अन्तः पुरम् अभ्यगात् । तस्मिन् प्रविष्टे पितुर् अन्तिकम् तदा । जनः स सर्वो मुदितः न्Rप आत्मजे । प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमम् । यथा उदयम् चन्द्रमसः सरित् पतिः ॥

samnivartya janam sarvam śuddha antaḥ puram abhyagāt | tasmin praviṣṭe pitur antikam tadā | janaḥ sa sarvo muditaḥ nRpa ātmaje | pratīkṣate tasya punaḥ sma nirgamam | yathā udayam candramasaḥ sarit patiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्मिन्thatनृपात्मजेking's sonतदाthenपितुःfather'sअन्तिकम्nearप्रविष्टेhaving enteredसःthoseसर्वःallजनःpeopleमुदितःwere delightedसरित्पतिःlord of rivers (ocean)चन्द्रमसःMoon'sउदयं यथाlike the riseतस्यhisपुनः निर्गमम्for his returnप्रतीक्षते स्मwere waiting.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen the prince approached his father all the people were delighted and awaited his return like the ocean waiting for the rise of the Moon. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तदशस्सर्गः।। Thus ends the seventeenth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जब राजकुमार श्रीराम पिता के पास जाने के लिये अन्तःपुर में प्रविष्ट हुए, तब आनन्दमग्न हुए सब लोग बाहर खड़े होकर उनके पुनः निकलने की प्रतीक्षा करने लगे, ठीक उसी तरह जैसे सरिताओं का स्वामी समुद्र चन्द्रोदय की प्रतीक्षा करता रहता है

Hinglish