Sarga 64

स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणम् वाक्यम् अब्रवीत् । शीघ्रम् लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीम् नदीम् ॥

sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇam vākyam abravīt | śīghram lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīm nadīm ||

अपि गोदावरीम् सीता पद्मानि आनयितुम् गता । एवम् उक्तः तु रामेण लक्ष्मणः पुनः एव हि ॥

api godāvarīm sītā padmāni ānayitum gatā | evam uktaḥ tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ punaḥ eva hi ||

नदीम् गोदावरीम् रम्याम् जगाम लघु विक्रमः । ताम् लक्ष्मणः तीर्थवतीम् विचित्वा रामम् अब्रवीत् ॥

nadīm godāvarīm ramyām jagāma laghu vikramaḥ | tām lakṣmaṇaḥ tīrthavatīm vicitvā rāmam abravīt ||

नैनाम् पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे । कम् नु सा देशम् आपन्ना वैदेही क्लेश नाशिनी ॥

nainām paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me | kam nu sā deśam āpannā vaidehī kleśa nāśinī ||

न हि तम् वेद्मि वै राम यत्र सा तनु मध्यमा । लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संताप मोहितः ॥

na hi tam vedmi vai rāma yatra sā tanu madhyamā | lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā dīnaḥ saṃtāpa mohitaḥ ||

रामः समभिचक्राम स्वयम् गोदावरीम् नदीम् । स ताम् उपस्थितो रामः क्व सीते इति एवम् अब्रवीत् ॥

rāmaḥ samabhicakrāma svayam godāvarīm nadīm | sa tām upasthito rāmaḥ kva sīte iti evam abravīt ||

भूतानि राक्षसेन्द्रेण वध अर्हेण हृताम् अपि । न ताम् शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी ॥

bhūtāni rākṣasendreṇa vadha arheṇa hṛtām api | na tām śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadī ||

ततः प्रचोदिता भूतैः शंस च अस्मै प्रियाम् इति । न च सा हि अवदत् सीताम् पृष्टा रामेण शोचता ॥

tataḥ pracoditā bhūtaiḥ śaṃsa ca asmai priyām iti | na ca sā hi avadat sītām pṛṣṭā rāmeṇa śocatā ||

रावणस्य च तत् रूपम् कर्माणि च दुरात्मनः । ध्यात्वा भयात् तु वैदेहीम् सा नदी न शशंस ह ॥

rāvaṇasya ca tat rūpam karmāṇi ca durātmanaḥ | dhyātvā bhayāt tu vaidehīm sā nadī na śaśaṃsa ha ||

निराशः तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः । उवाच रामः सौमित्रिम् सीता दर्शन कर्शितः ॥

nirāśaḥ tu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ | uvāca rāmaḥ saumitrim sītā darśana karśitaḥ ||

एषा गोदावरी सौम्य किंचन् न प्रतिभाषते । किम् नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकम् वचः ॥

eṣā godāvarī saumya kiṃcan na pratibhāṣate | kim nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakam vacaḥ ||

मातरम् चैव वैदेह्या विना ताम् अहम् अप्रियम् । या मे राज्य विहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥

mātaram caiva vaidehyā vinā tām aham apriyam | yā me rājya vihīnasya vane vanyena jīvataḥ ||

सर्वम् व्यपनयत् शोकम् वैदेही क्व नु सा गता । ज्ञाति वर्ग विहीनस्य राज पुत्रीम् अपश्यतः ॥

sarvam vyapanayat śokam vaidehī kva nu sā gatā | jñāti varga vihīnasya rāja putrīm apaśyataḥ ||

मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः । मंदाकिनीम् जनस्थानम् इमम् प्रस्रवणम् गिरिम् ॥

manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ | maṃdākinīm janasthānam imam prasravaṇam girim ||

सर्वाणि अनुचरिष्यामि यदि सीता हि लभ्यते । एते महा मृगा वीर माम् ईक्षन्ते पुनः पुनः ॥

sarvāṇi anucariṣyāmi yadi sītā hi labhyate | ete mahā mṛgā vīra mām īkṣante punaḥ punaḥ ||

वक्तु कामा इह हि मे इंगितानि अनुपलक्षये । तान् तु दृष्ट्वा नरव्याघ्र राघवः प्रत्युवाच ह ॥

vaktu kāmā iha hi me iṃgitāni anupalakṣaye | tān tu dṛṣṭvā naravyāghra rāghavaḥ pratyuvāca ha ||

क्व सीत इति निरीक्षन् वै बाष्प संरुद्धया गिरा । एवम् उक्ता नरेन्द्रेण ते मृगाः सहसा उत्थिता ॥

kva sīta iti nirīkṣan vai bāṣpa saṃruddhayā girā | evam uktā narendreṇa te mṛgāḥ sahasā utthitā ||

दक्षिण अभिमुखाः सर्वे दर्शयन्तो नभः स्थलम् । मैथिली ह्रियमाणा सा दिशम् याम् अभ्यपद्यत ॥

dakṣiṇa abhimukhāḥ sarve darśayanto nabhaḥ sthalam | maithilī hriyamāṇā sā diśam yām abhyapadyata ||

तेन मार्गेण गच्छन्तो निरीक्षन्तो नराधिपम् । येन मार्गम् च भूमिम् च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥

tena mārgeṇa gacchanto nirīkṣanto narādhipam | yena mārgam ca bhūmim ca nirīkṣante sma te mṛgāḥ ||

पुनः नदन्तो गच्छन्ति लक्ष्मणेन उपलक्षिताः । तेषाम् वचन सर्वस्वम् लक्षयामास च इन्गितम् ॥

punaḥ nadanto gacchanti lakṣmaṇena upalakṣitāḥ | teṣām vacana sarvasvam lakṣayāmāsa ca ingitam ||

उवाच लक्ष्मणो धीमान् ज्येष्ठम् भ्रातरम् आर्तवत् । क्व सीत इति त्वया पृष्टा यथा इमे सहसा उथिताः ॥

uvāca lakṣmaṇo dhīmān jyeṣṭham bhrātaram ārtavat | kva sīta iti tvayā pṛṣṭā yathā ime sahasā uthitāḥ ||

दर्शयन्ति क्षितिम् चैव दक्षिणाम् च दिशम् मृगाः । सधु गच्छावहे देव दिशम् एताम् च नैर्ऋतीम् ॥

darśayanti kṣitim caiva dakṣiṇām ca diśam mṛgāḥ | sadhu gacchāvahe deva diśam etām ca nairṛtīm ||

यदि तस्य आगमः कश्चित् आर्या वा सा अथ लक्ष्यते । बाढम् इति एव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणाम् दिशम् ॥

yadi tasya āgamaḥ kaścit āryā vā sā atha lakṣyate | bāḍham iti eva kākutsthaḥ prasthito dakṣiṇām diśam ||

लक्ष्मण अनुगत श्रीमान् वीक्ष्यमाणो वसुन्धराम् । एवम् संभाषमाणौ तौ अन्योन्यम् भ्रातरौ उभौ ॥

lakṣmaṇa anugata śrīmān vīkṣyamāṇo vasundharām | evam saṃbhāṣamāṇau tau anyonyam bhrātarau ubhau ||

वसुन्धरायाम् पतित पुष्प मार्गम् अपश्यताम् । पुष्प वृष्टिम् निपतिताम् दृष्ट्वा रामो मही तले ॥

vasundharāyām patita puṣpa mārgam apaśyatām | puṣpa vṛṣṭim nipatitām dṛṣṭvā rāmo mahī tale ||

उवाच लक्ष्मणम् वीरो दुःखितो दुःखितम् वचः । अभिजानामि पुष्पाणि तानि इमानि इह लक्ष्मण ॥

uvāca lakṣmaṇam vīro duḥkhito duḥkhitam vacaḥ | abhijānāmi puṣpāṇi tāni imāni iha lakṣmaṇa ||

अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने । मन्ये सूर्यः च वायुः च मेदिनी च यशशिविनि ॥

apinaddhāni vaidehyā mayā dattāni kānane | manye sūryaḥ ca vāyuḥ ca medinī ca yaśaśivini ||

अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम् । एवम् उक्त्वा महाबाहुः लक्ष्मणम् पुरुषर्षभम् ॥

abhirakṣanti puṣpāṇi prakurvanto mama priyam | evam uktvā mahābāhuḥ lakṣmaṇam puruṣarṣabham ||

उवाच रामो धर्मात्मा गिरिम् प्रसवण आकुलम् । कच्चित् क्षिति भृताम् नाथ दृष्टा सर्वांग सुंदरीम् ॥

uvāca rāmo dharmātmā girim prasavaṇa ākulam | kaccit kṣiti bhṛtām nātha dṛṣṭā sarvāṃga suṃdarīm ||

रामा रम्ये वनोद् देशे मया विरहिता त्वया । क्रुद्धो अब्रवीत् गिरिम् तत्र सिंहः क्षुद्र मृगम् यथा ॥

rāmā ramye vanod deśe mayā virahitā tvayā | kruddho abravīt girim tatra siṃhaḥ kṣudra mṛgam yathā ||

ताम् हेम वर्णाम् हेम अंगीम् सीताम् दर्शय पर्वत । यावत् सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयामि अहम् ॥

tām hema varṇām hema aṃgīm sītām darśaya parvata | yāvat sānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmi aham ||

एवम् उक्तः तु रामेण पर्वतो मैथिलीम् प्रति । दर्शयन् इव ताम् सीताम् न दर्शयत राघवे ॥

evam uktaḥ tu rāmeṇa parvato maithilīm prati | darśayan iva tām sītām na darśayata rāghave ||

ततो दाशरथी राम उवाच शिलोच्चयम् । मम बाण अग्नि निर्दग्धो भस्मी भूतो भविष्यसि ॥

tato dāśarathī rāma uvāca śiloccayam | mama bāṇa agni nirdagdho bhasmī bhūto bhaviṣyasi ||

असेव्यः सततम् चैव निस्तृण द्रुम पल्लवः । इमाम् वा सरितम् च अद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥

asevyaḥ satatam caiva nistṛṇa druma pallavaḥ | imām vā saritam ca adya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa ||

यदि न आख्याति मे सीताम् अद्य चन्द्र निभ आननाम् । एवम् प्ररुषितो रामो दिधक्षन् इव चक्षुषा ॥

yadi na ākhyāti me sītām adya candra nibha ānanām | evam praruṣito rāmo didhakṣan iva cakṣuṣā ||

ददर्श भूमौ निष्क्रांतम् राक्षसस्य पदम् महत् । त्रस्तया राम काङ्क्षिण्याः प्रधावन्त्या इतः ततः ॥

dadarśa bhūmau niṣkrāṃtam rākṣasasya padam mahat | trastayā rāma kāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itaḥ tataḥ ||

राक्षसेन अनुवृत्तया वैदेह्या च पादानि तु । स समीक्ष्य परिक्रान्तम् सीताया राक्षसस्य च ॥

rākṣasena anuvṛttayā vaidehyā ca pādāni tu | sa samīkṣya parikrāntam sītāyā rākṣasasya ca ||

भंगम् धनुः च तूणी च विकीर्णाम् बहुधा रथम् । संभ्रांत हृदयो रामः शशंस भ्रातरम् प्रियम् ॥

bhaṃgam dhanuḥ ca tūṇī ca vikīrṇām bahudhā ratham | saṃbhrāṃta hṛdayo rāmaḥ śaśaṃsa bhrātaram priyam ||

पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः कीर्णाम् कनक बिन्दवः । भूषणानाम् हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥

paśya lakṣmaṇa vaidehyāḥ kīrṇām kanaka bindavaḥ | bhūṣaṇānām hi saumitre mālyāni vividhāni ca ||

तप्त बिन्दु निकाशैः च चित्रैः क्षतज बिन्दुभिः । आवृतम् पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणी तलम् ॥

tapta bindu nikāśaiḥ ca citraiḥ kṣataja bindubhiḥ | āvṛtam paśya saumitre sarvato dharaṇī talam ||

मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः काम रूपिभिः । भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥

manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāma rūpibhiḥ | bhittvā bhittvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati ||

तस्या निमित्तम् वैदेह्या द्वयोः विवदमानयोः । बभूव युद्धम् सौमित्रे घोरम् राक्षसयोः इह ॥

tasyā nimittam vaidehyā dvayoḥ vivadamānayoḥ | babhūva yuddham saumitre ghoram rākṣasayoḥ iha ||

मुक्ता मणि चितम् च इदम् तपनीय विभूषितम् । धरण्याम् पतितम् सौम्य कस्य भग्नम् महत् धनुः ॥

muktā maṇi citam ca idam tapanīya vibhūṣitam | dharaṇyām patitam saumya kasya bhagnam mahat dhanuḥ ||

राक्षसानाम् इदम् वस्त सुराणाम् अधवा अपि । तरुण आदित्य संकाशम् वैदूर्य गुलिका चितम् ॥

rākṣasānām idam vasta surāṇām adhavā api | taruṇa āditya saṃkāśam vaidūrya gulikā citam ||

विशीर्णम् पतितम् भूमौ कवचम् कस्य कांचनम् । छत्रम् शत शलाकम् च दिव्य माल्य उपशोभितम् ॥

viśīrṇam patitam bhūmau kavacam kasya kāṃcanam | chatram śata śalākam ca divya mālya upaśobhitam ||

भग्न दण्डम् इदम् कस्य भूमौ सौम्य निपातितम् । कान्चन उरः छदाः च इमे पिशाच वदनाः खराः ॥

bhagna daṇḍam idam kasya bhūmau saumya nipātitam | kāncana uraḥ chadāḥ ca ime piśāca vadanāḥ kharāḥ ||

भीम रूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे । दीप्त पावक संकाशो द्युतिमान् समर ध्वजः ॥

bhīma rūpā mahākāyāḥ kasya vā nihatā raṇe | dīpta pāvaka saṃkāśo dyutimān samara dhvajaḥ ||

अपविद्धः च भग्नः च कस्य सांग्रामिको रथः । रथ अक्ष मात्रा विशिखाः तपनीय विभूषणाः ॥

apaviddhaḥ ca bhagnaḥ ca kasya sāṃgrāmiko rathaḥ | ratha akṣa mātrā viśikhāḥ tapanīya vibhūṣaṇāḥ ||

कस्य इमे निहता बाणाः प्रकीर्णा घोर दर्शनः । शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ॥

kasya ime nihatā bāṇāḥ prakīrṇā ghora darśanaḥ | śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa ||

प्रतोद अभीशु हस्तो अयम् कस्य वा सारथिः हतः । पदवी पुरुषस्य एषा व्यक्तम् कस्य अपि राक्षसः ॥

pratoda abhīśu hasto ayam kasya vā sārathiḥ hataḥ | padavī puruṣasya eṣā vyaktam kasya api rākṣasaḥ ||

वैरम् शत गुणम् पश्य मम तैः जीवित अंतकम् । सुघोर हृदयैः सौम्य राक्षसैः काम रूपिभिः ॥

vairam śata guṇam paśya mama taiḥ jīvita aṃtakam | sughora hṛdayaiḥ saumya rākṣasaiḥ kāma rūpibhiḥ ||

हृता मृता वा सीता हि भक्षिता वा तपस्विनी । न धर्मः त्रायते सीताम् ह्रियमाणाम् महावने ॥

hṛtā mṛtā vā sītā hi bhakṣitā vā tapasvinī | na dharmaḥ trāyate sītām hriyamāṇām mahāvane ||

भक्षितायाम् हि वैदेह्याम् हृतायाम् अपि लक्ष्मण । के हि लोके प्रियम् कर्तुम् शक्ताः सौम्य मम ईश्वराः ॥

bhakṣitāyām hi vaidehyām hṛtāyām api lakṣmaṇa | ke hi loke priyam kartum śaktāḥ saumya mama īśvarāḥ ||

कर्तारम् अपि लोकानाम् शूरम् करुण वेदिनम् । अज्ञानात् अवमन्येरन् सर्व भूतानि लक्ष्मण ॥

kartāram api lokānām śūram karuṇa vedinam | ajñānāt avamanyeran sarva bhūtāni lakṣmaṇa ||

मृदुम् लोक हिते युक्तम् दांतम् करुण वेदिनम् । निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनम् माम् त्रिदश ईश्वराः ॥

mṛdum loka hite yuktam dāṃtam karuṇa vedinam | nirvīrya iti manyante nūnam mām tridaśa īśvarāḥ ||

माम् प्राप्य हि गुणो दोषः संवृत्तः पश्य लक्ष्मण । अद्य एव सर्व भूतानाम् रक्षसाम् अभवाय च ॥

mām prāpya hi guṇo doṣaḥ saṃvṛttaḥ paśya lakṣmaṇa | adya eva sarva bhūtānām rakṣasām abhavāya ca ||

संहृत्य एव शशि ज्योत्स्नाम् महान् सूर्य इव उदितः । संहृत्य एव गुणान् सर्वान् मम तेजः प्रकाश्ते ॥

saṃhṛtya eva śaśi jyotsnām mahān sūrya iva uditaḥ | saṃhṛtya eva guṇān sarvān mama tejaḥ prakāśte ||

न एव यक्षा न गंधर्वा न पिशाचा न राक्षसाः । किन्नरा वा मनुष्या वा सुखम् प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥

na eva yakṣā na gaṃdharvā na piśācā na rākṣasāḥ | kinnarā vā manuṣyā vā sukham prāpsyanti lakṣmaṇa ||

मम अस्त्र बाण संपूर्णम् आकाशम् पश्य लक्ष्मण । असंपातम् करिष्यामि हि अद्य त्रैलोक्य चारिणाम् ॥

mama astra bāṇa saṃpūrṇam ākāśam paśya lakṣmaṇa | asaṃpātam kariṣyāmi hi adya trailokya cāriṇām ||

संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम् । विप्रनष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्। यद्व -संनिरुद्ध ग्रह गणम् आवारित निशा करम् । विप्रनष्ट अनल मरुत् भास्कर द्युति संवृतम् ॥

saṃniruddhagrahagaṇamāvāritaniśākaram | vipranaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam| yadva -saṃniruddha graha gaṇam āvārita niśā karam | vipranaṣṭa anala marut bhāskara dyuti saṃvṛtam ||

विनिर्मथितशैलाग्रम्शुष्यमाणजलाअशयम् । ध्वस्तद्रुमलतागुल्मम्विप्रणाशितसागरम्। यद्वा -विनिर्मथित शैल अग्रम् शुष्यमाण जल आशयम् । ध्वस्त द्रुम लता गुल्मम् विप्रणाशित सागरम् ॥

vinirmathitaśailāgramśuṣyamāṇajalāaśayam | dhvastadrumalatāgulmamvipraṇāśitasāgaram| yadvā -vinirmathita śaila agram śuṣyamāṇa jala āśayam | dhvasta druma latā gulmam vipraṇāśita sāgaram ||

त्रै लोक्यम् तु करिष्यामि संयुक्तम् काल कर्मणा । न ते कुशलिनीम् सीताम् प्रदास्यन्ति मम ईश्वराः ॥

trai lokyam tu kariṣyāmi saṃyuktam kāla karmaṇā | na te kuśalinīm sītām pradāsyanti mama īśvarāḥ ||

अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम् । न आकाशम् उत्पतिष्यन्ति सर्व भूतानि लक्ष्मण ॥

asmin muhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam | na ākāśam utpatiṣyanti sarva bhūtāni lakṣmaṇa ||

मम चाप गुण उन्मुक्तैः बाण जालैः निरंतरम् । मर्दितम् मम नाराचैः ध्वस्त भ्रांत मृग द्विजम् ॥

mama cāpa guṇa unmuktaiḥ bāṇa jālaiḥ niraṃtaram | marditam mama nārācaiḥ dhvasta bhrāṃta mṛga dvijam ||

समाकुलम् अमर्यादम् जगत् पश्य अद्य लक्ष्मण । आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकंदुरावरैः। यद्वा -आकर्ण पूर्णैर् इषुभिर् जीव लोकम् दुरावरैः ॥

samākulam amaryādam jagat paśya adya lakṣmaṇa | ākarṇapūrṇairiṣubhirjīvalokaṃdurāvaraiḥ| yadvā -ākarṇa pūrṇair iṣubhir jīva lokam durāvaraiḥ ||

करिष्ये मैथिली हेतोः अपिशाचम् अराक्षसम् । मम रोष प्रयुक्तानाम् विशिखानाम् बलम् सुराः ॥

kariṣye maithilī hetoḥ apiśācam arākṣasam | mama roṣa prayuktānām viśikhānām balam surāḥ ||

द्रक्ष्यन्ति अद्य विमुक्तानाम् अमर्षात् दूर गामिनाम् । न एव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ॥

drakṣyanti adya vimuktānām amarṣāt dūra gāminām | na eva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ ||

भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते । देव दानव यक्षाणाम् लोका ये रक्षसाम् अपि ॥

bhaviṣyanti mama krodhāt trailokye vipraṇāśite | deva dānava yakṣāṇām lokā ye rakṣasām api ||

बहुधानिपतिष्यन्तिबाणोघैश्शकलीकृताः । यद्वा -बहुधा नि पतिष्यन्ति बाण ओघैः शकली कृताः । निर्मर्यादानिमाँल्लोकान्करिष्याम्यद्यसायकैः। यद्वा -निर् मर्यादान् इमान् लोकान् करिष्यामि अद्य सायकैः ॥

bahudhānipatiṣyantibāṇoghaiśśakalīkṛtāḥ | yadvā -bahudhā ni patiṣyanti bāṇa oghaiḥ śakalī kṛtāḥ | nirmaryādānimām̐llokānkariṣyāmyadyasāyakaiḥ| yadvā -nir maryādān imān lokān kariṣyāmi adya sāyakaiḥ ||

हृताम् मृताम् वा सौमित्रे न दास्यन्ति मम ईश्वराः । तथा रूपम् हि वैदेहीम् न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ॥

hṛtām mṛtām vā saumitre na dāsyanti mama īśvarāḥ | tathā rūpam hi vaidehīm na dāsyanti yadi priyām ||

नाशयामि जगत् सर्वम् त्रैलोक्यम् स चर अचरम् । यावत् दर्शनम् अस्या वै तापयामि च सायकैः ॥

nāśayāmi jagat sarvam trailokyam sa cara acaram | yāvat darśanam asyā vai tāpayāmi ca sāyakaiḥ ||

इति उक्त्वा क्रोध ताम्र अक्षः स्फुरमाण ओष्ट संपुटः । वल्कल अजिनम् आबद्ध्य जटा भारम् बन्धयत् ॥

iti uktvā krodha tāmra akṣaḥ sphuramāṇa oṣṭa saṃpuṭaḥ | valkala ajinam ābaddhya jaṭā bhāram bandhayat ||

तस्य क्रुद्धस्य रामस्य तथा अभूतस्य धीमतः । त्रि पुरम् जग्नुषः पूर्वम् रुद्रस्य इव बभौ तनुः ॥

tasya kruddhasya rāmasya tathā abhūtasya dhīmataḥ | tri puram jagnuṣaḥ pūrvam rudrasya iva babhau tanuḥ ||

लक्ष्मणात् अथ च आदाय रामो निष्पीड्य कार्मुकम् । शरम् आदाय संदीप्तम् घोरम् अशी विष उपमम् ॥

lakṣmaṇāt atha ca ādāya rāmo niṣpīḍya kārmukam | śaram ādāya saṃdīptam ghoram aśī viṣa upamam ||

संदधे धनुषि श्रीमान् रामः पर पुरंजयः । युग अन्त अग्निः इव क्रुद्धः इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

saṃdadhe dhanuṣi śrīmān rāmaḥ para puraṃjayaḥ | yuga anta agniḥ iva kruddhaḥ idam vacanam abravīt ||

यथा जरा यथा मृत्युः यथा कालो यथा विधिः । नित्यम् न प्रतिहन्यन्ते सर्व भूतेषु लक्ष्मण । तथा अहम् क्रोध संयुक्तो न निवार्यो अस्मि असंशयम् ॥

yathā jarā yathā mṛtyuḥ yathā kālo yathā vidhiḥ | nityam na pratihanyante sarva bhūteṣu lakṣmaṇa | tathā aham krodha saṃyukto na nivāryo asmi asaṃśayam ||

पुरा इव मे चारु दतीम् अनिन्दिताम्दिशन्ति सीताम् यदि न अद्य मैथिलीम् । सदेव गन्धर्व मनुष्य पन्नगम्जगत् स शैलम् परिवर्तयामि अहम् ॥

purā iva me cāru datīm aninditāmdiśanti sītām yadi na adya maithilīm | sadeva gandharva manuṣya pannagamjagat sa śailam parivartayāmi aham ||