Sarga 3

अथ उवाच पुनर् वाक्यम् विराधः पूरयन् वनम् । पृच्छतो मम हि ब्रूतम् कौ युवाम् क्व गमिष्यथः ॥

atha uvāca punar vākyam virādhaḥ pūrayan vanam | pṛcchato mama hi brūtam kau yuvām kva gamiṣyathaḥ ||

तम् उवाच ततो रामो राक्षसम् ज्वलित आननम् । पृच्छन्तम् सुमहातेजा इक्ष्वाकु कुलम् आत्मनः ॥

tam uvāca tato rāmo rākṣasam jvalita ānanam | pṛcchantam sumahātejā ikṣvāku kulam ātmanaḥ ||

क्षत्रियौ वृत्त संपन्नौ विद्धि नौ वनगोचरौ । त्वाम् तु वेदितुम् इच्छावः कः त्वम् चरसि दण्डकान् ॥

kṣatriyau vṛtta saṃpannau viddhi nau vanagocarau | tvām tu veditum icchāvaḥ kaḥ tvam carasi daṇḍakān ||

तम् उवाच विराधः तु रामम् सत्य पराक्रमम् । हन्त वक्ष्यामि ते राजन् निबोध मम राघव ॥

tam uvāca virādhaḥ tu rāmam satya parākramam | hanta vakṣyāmi te rājan nibodha mama rāghava ||

पुत्रः किल जवस्य अहम् माता मम शतह्रदा । विराध इति माम् आहुः पृथिव्याम् सर्व राक्षसाः ॥

putraḥ kila javasya aham mātā mama śatahradā | virādha iti mām āhuḥ pṛthivyām sarva rākṣasāḥ ||

तपसा च अभि संप्राप्ता ब्रह्मणो हि प्रसादजा । शस्त्रेण अवध्यता लोके अच्छेद्य अभेद्यत्वम् एव च ॥

tapasā ca abhi saṃprāptā brahmaṇo hi prasādajā | śastreṇa avadhyatā loke acchedya abhedyatvam eva ca ||

उत्सृज्य प्रमदाम् एनाम् अनपेक्षौ यथा आगतम् । त्वरमाणौ पलायेथाम् न वाम् जीवितम् आददे ॥

utsṛjya pramadām enām anapekṣau yathā āgatam | tvaramāṇau palāyethām na vām jīvitam ādade ||

तम् रामः प्रति उवाच इदम् कोप संरक्त लोचनः । राक्षसम् विकृत आकारम् विराधम् पाप चेतसम् ॥

tam rāmaḥ prati uvāca idam kopa saṃrakta locanaḥ | rākṣasam vikṛta ākāram virādham pāpa cetasam ||

क्षुद्र धिक्त्वाम् तु हीनार्थम् मृत्युम् अन्वेषसे ध्रुवम् । रणे प्राप्स्यसि संतिष्ठ न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥

kṣudra dhiktvām tu hīnārtham mṛtyum anveṣase dhruvam | raṇe prāpsyasi saṃtiṣṭha na me jīvan vimokṣyase ||

ततः सज्यम् धनुः कृत्वा रामः सुनिशितान् शरान् । सु शीघ्रम् अभिसंधाय राक्षसम् निजघान ह ॥

tataḥ sajyam dhanuḥ kṛtvā rāmaḥ suniśitān śarān | su śīghram abhisaṃdhāya rākṣasam nijaghāna ha ||

धनुषा ज्या गुणवता सप्त बाणान् मुमोच ह । रुक्म पुंखान् महावेगान् सुपर्ण अनिल तुल्य गान् ॥

dhanuṣā jyā guṇavatā sapta bāṇān mumoca ha | rukma puṃkhān mahāvegān suparṇa anila tulya gān ||

ते शरीरम् विराधस्य भित्त्वा बर्हिण वाससः । निपेतुः शोणिता दिग्धा धरण्याम् पावकोपमाः ॥

te śarīram virādhasya bhittvā barhiṇa vāsasaḥ | nipetuḥ śoṇitā digdhā dharaṇyām pāvakopamāḥ ||

स विद्धो न्यस्य वैदेहीम् शूलम् उद्यम्य राक्षसः । अभ्यद्रवत् सुसंक्रुद्धः तदा रामम् स लक्ष्मणम् ॥

sa viddho nyasya vaidehīm śūlam udyamya rākṣasaḥ | abhyadravat susaṃkruddhaḥ tadā rāmam sa lakṣmaṇam ||

स विनद्य महानादम् शूलम् शक्र ध्वज उपमम् । प्रगृह्य अशोभत तदा व्यात्तानन इव अंतकः ॥

sa vinadya mahānādam śūlam śakra dhvaja upamam | pragṛhya aśobhata tadā vyāttānana iva aṃtakaḥ ||

अथ तौ भ्रातरौ दीप्तम् शर वर्षम् ववर्षतुः । विराधे राक्षसे तस्मिन् कालांतक अयम् उपमे ॥

atha tau bhrātarau dīptam śara varṣam vavarṣatuḥ | virādhe rākṣase tasmin kālāṃtaka ayam upame ||

स प्रहस्य महा रौद्रः स्थित्वा अजृम्भत राक्षसः । जृंभमाणस्य ते बाणाः कायात् निष्पेतुर् अशुगाः ॥

sa prahasya mahā raudraḥ sthitvā ajṛmbhata rākṣasaḥ | jṛṃbhamāṇasya te bāṇāḥ kāyāt niṣpetur aśugāḥ ||

स्पर्शात् तु वर दानेन प्राणान् संरोध्य राक्षसः । विराधः शूलम् उद्यम्य राघवौ अभ्यधावत ॥

sparśāt tu vara dānena prāṇān saṃrodhya rākṣasaḥ | virādhaḥ śūlam udyamya rāghavau abhyadhāvata ||

तत् शूलम् वज्र संकाशम् गगने ज्वलन उपमम् । द्वाभ्याम् शराभ्याम् चिच्छेद रामः शस्त्रभृताम् वरः ॥

tat śūlam vajra saṃkāśam gagane jvalana upamam | dvābhyām śarābhyām ciccheda rāmaḥ śastrabhṛtām varaḥ ||

तत् राम विशिखैः छिन्नम् शूलम् तस्य आपतत् भुविः । पपात अशनिना चिन्नम् मेरोर् इव शिला तलम् ॥

tat rāma viśikhaiḥ chinnam śūlam tasya āpatat bhuviḥ | papāta aśaninā cinnam meror iva śilā talam ||

तौ खड्गौ क्षिप्रम् उद्यम्य कृष्ण सर्पौ इव उद्यतौ । तूर्णम् आपेततुः तस्य तदा प्रहारताम् बलात् ॥

tau khaḍgau kṣipram udyamya kṛṣṇa sarpau iva udyatau | tūrṇam āpetatuḥ tasya tadā prahāratām balāt ||

स वध्यमान सुभृशम् भुजाभ्याम् परिगृह्य तौ । अप्रकंप्यौ नरव्याघ्रौ रौद्रः प्रस्थातुम् ऐच्छत ॥

sa vadhyamāna subhṛśam bhujābhyām parigṛhya tau | aprakaṃpyau naravyāghrau raudraḥ prasthātum aicchata ||

तस्य अभिप्रायम् अज्ञाय रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । वहतु अयम् अलम् तावत् पथानेन तु राक्षसः ॥

tasya abhiprāyam ajñāya rāmo lakṣmaṇam abravīt | vahatu ayam alam tāvat pathānena tu rākṣasaḥ ||

यथा च इच्छति सोउमित्रे तथा वहतु राक्षसः । अयम् एव हि नः पन्था येन याति निशाचरः ॥

yathā ca icchati soumitre tathā vahatu rākṣasaḥ | ayam eva hi naḥ panthā yena yāti niśācaraḥ ||

स तु स्व बल वीर्येण समुत्क्षिप्य निशाचरः । बालाः इव स्कन्ध गतौ चकार अति बलोद्धतः ॥

sa tu sva bala vīryeṇa samutkṣipya niśācaraḥ | bālāḥ iva skandha gatau cakāra ati baloddhataḥ ||

तौ आरोप्य ततः स्कन्धम् राघवो रजनी चरः । विराधो विनदन् घोरम् जगाम अभिमुखो वनम् ॥

tau āropya tataḥ skandham rāghavo rajanī caraḥ | virādho vinadan ghoram jagāma abhimukho vanam ||

वनम् महा मेघ निभम् प्रविष्टोद्रुमैः महद्भिः विविधैः उपेतम् । नाना विधैः पक्षि कुलैः विचित्रम्शिव आयुतम् व्याल मृगैः विकीर्णम् ॥

vanam mahā megha nibham praviṣṭodrumaiḥ mahadbhiḥ vividhaiḥ upetam | nānā vidhaiḥ pakṣi kulaiḥ vicitramśiva āyutam vyāla mṛgaiḥ vikīrṇam ||