Sarga 28

निहतम् दूषणम् दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह । खरस्य अपि अभवत् त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥

nihatam dūṣaṇam dṛṣṭvā raṇe triśirasā saha | kharasya api abhavat trāso dṛṣṭvā rāmasya vikramam ||

स दृष्ट्वा राक्षसम् सैन्यम् अविषह्यम् महाबलम् । हतम् एकेन रामेण दूषणः त्रिशिरा अपि ॥

sa dṛṣṭvā rākṣasam sainyam aviṣahyam mahābalam | hatam ekena rāmeṇa dūṣaṇaḥ triśirā api ||

तद् बलम् हत भूयिष्ठम् विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः । आससाद खरो रामम् नमुचिर् वासवम् यथा ॥

tad balam hata bhūyiṣṭham vimanāḥ prekṣya rākṣasaḥ | āsasāda kharo rāmam namucir vāsavam yathā ||

विकृष्य बलवत् चापम् नाराचान् रक्त भोजनान् । खरः चिक्षेप रामाय क्रुद्धान् आशी विषान् इव ॥

vikṛṣya balavat cāpam nārācān rakta bhojanān | kharaḥ cikṣepa rāmāya kruddhān āśī viṣān iva ||

ज्याम् विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षया अस्त्राणि दर्शयन् । चचार समरे मार्गान् शरै रथ गतः खरः ॥

jyām vidhunvan subahuśaḥ śikṣayā astrāṇi darśayan | cacāra samare mārgān śarai ratha gataḥ kharaḥ ||

स सर्वाः च दिशो बाणैः प्रदिशः च महारथः । पूरयामास तम् दृष्ट्वा रामो अपि सुमहत् धनुः ॥

sa sarvāḥ ca diśo bāṇaiḥ pradiśaḥ ca mahārathaḥ | pūrayāmāsa tam dṛṣṭvā rāmo api sumahat dhanuḥ ||

स सायकैः दुर्विषहैः स स्फुलिन्गैः इव अग्निभिः । नभः चकार अविवरम् पर्जन्य इव वृष्टिभिः ॥

sa sāyakaiḥ durviṣahaiḥ sa sphulingaiḥ iva agnibhiḥ | nabhaḥ cakāra avivaram parjanya iva vṛṣṭibhiḥ ||

तद् बभूव शितैः बाणैः खर राम विसर्जितैः । परि आकाशम् अनाकाशम् सर्वतः शर संकुलम् ॥

tad babhūva śitaiḥ bāṇaiḥ khara rāma visarjitaiḥ | pari ākāśam anākāśam sarvataḥ śara saṃkulam ||

शर जाल आवृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते । अन्योन्य वध संरम्भात् उभयोः संप्रयुध्यतोः ॥

śara jāla āvṛtaḥ sūryo na tadā sma prakāśate | anyonya vadha saṃrambhāt ubhayoḥ saṃprayudhyatoḥ ||

ततो नालीक नाराचैः तीक्ष्ण अग्रैः च विकर्णिभिः । आजघान रणे रामम् तोत्रैर् इव महा द्विपम् ॥

tato nālīka nārācaiḥ tīkṣṇa agraiḥ ca vikarṇibhiḥ | ājaghāna raṇe rāmam totrair iva mahā dvipam ||

तम् रथस्थम् धनुष् पाणिम् राक्षसम् पर्यवस्थितम् । ददृशुः सर्व भूतानि पाश हस्तम् इव अंतकम् ॥

tam rathastham dhanuṣ pāṇim rākṣasam paryavasthitam | dadṛśuḥ sarva bhūtāni pāśa hastam iva aṃtakam ||

हन्तारम् सर्व सैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम् । परिश्रन्तम् महासत्त्वम् मेने रामम् खरः तदा ॥

hantāram sarva sainyasya pauruṣe paryavasthitam | pariśrantam mahāsattvam mene rāmam kharaḥ tadā ||

तम् सिंहम् इव विक्रान्तम् सिंह विक्रान्त गामिनम् । दृष्ट्वा न उद्विजते रामः सिंहः क्षुद्र मृगम् यथा ॥

tam siṃham iva vikrāntam siṃha vikrānta gāminam | dṛṣṭvā na udvijate rāmaḥ siṃhaḥ kṣudra mṛgam yathā ||

ततः सूर्य निकाशेन रथेन महता खरः । आससाद अथ तम् रामम् पतंग इव पावकम् ॥

tataḥ sūrya nikāśena rathena mahatā kharaḥ | āsasāda atha tam rāmam pataṃga iva pāvakam ||

ततो अस्य सशरम् चापम् मुष्टि देशे महात्मनः । खरः चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्त लाघवम् ॥

tato asya saśaram cāpam muṣṭi deśe mahātmanaḥ | kharaḥ ciccheda rāmasya darśayan hasta lāghavam ||

स पुनः तु अपरान् सप्त शरान् आदाय वर्मणि । निजघान रणे क्रुद्धः शक्र अशनि सम प्रभान् ॥

sa punaḥ tu aparān sapta śarān ādāya varmaṇi | nijaghāna raṇe kruddhaḥ śakra aśani sama prabhān ||

ततः शर सहस्रेण रामम् अप्रतिम ओजसम् । अर्दयित्वा महानादम् ननाद समेरे खरः ॥

tataḥ śara sahasreṇa rāmam apratima ojasam | ardayitvā mahānādam nanāda samere kharaḥ ||

ततः तत् प्रहतम् बाणैः खर मुक्तैः सुपर्वभिः । पपात कवचम् भूमौ रामस्य आदित्य वर्चसः ॥

tataḥ tat prahatam bāṇaiḥ khara muktaiḥ suparvabhiḥ | papāta kavacam bhūmau rāmasya āditya varcasaḥ ||

स शरैः अर्पितः क्रुद्धः सर्व गात्रेषु राघवः । रराज समरे रामो विधूमो अग्निर् इव ज्वलन् ॥

sa śaraiḥ arpitaḥ kruddhaḥ sarva gātreṣu rāghavaḥ | rarāja samare rāmo vidhūmo agnir iva jvalan ||

ततो गंभीर निर्ह्रादम् रामः शत्रु निबर्हणः । चकार अंताय स रिपोः सज्यम् अन्यन् महत् धनुः ॥

tato gaṃbhīra nirhrādam rāmaḥ śatru nibarhaṇaḥ | cakāra aṃtāya sa ripoḥ sajyam anyan mahat dhanuḥ ||

सुमहत् वैष्णवम् यत् तत् अतिसृष्टम् महर्षिणा । वरम् तत् धनुः उद्यम्य खरम् समभिधावत ॥

sumahat vaiṣṇavam yat tat atisṛṣṭam maharṣiṇā | varam tat dhanuḥ udyamya kharam samabhidhāvata ||

ततः कनक पुंखैः तु शरैः संनत पर्वभिः । चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम् ॥

tataḥ kanaka puṃkhaiḥ tu śaraiḥ saṃnata parvabhiḥ | ciccheda rāmaḥ saṃkruddhaḥ kharasya samare dhvajam ||

स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः कांचनो ध्वजः । जगाम धरणीम् सूर्यो देवतानाम् इव आज्ञया ॥

sa darśanīyo bahudhā vicchinnaḥ kāṃcano dhvajaḥ | jagāma dharaṇīm sūryo devatānām iva ājñayā ||

तम् चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामम् गात्रेषु मार्गणैः । विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातंगम् इव तोमरैः ॥

tam caturbhiḥ kharaḥ kruddho rāmam gātreṣu mārgaṇaiḥ | vivyādha hṛdi marmajño mātaṃgam iva tomaraiḥ ||

स रामो बहुभिः बाणैः खर कार्मुक निःसृतैः । विद्धो रुधिर सिक्तांगो बभूव रुषितो भृशम् ॥

sa rāmo bahubhiḥ bāṇaiḥ khara kārmuka niḥsṛtaiḥ | viddho rudhira siktāṃgo babhūva ruṣito bhṛśam ||

स धनुर् धन्विनाम् श्रेष्ठः प्रगृह्य परम आहवे । मुमोच परम इष्वासः षट् शरान् अभिलक्षितान् ॥

sa dhanur dhanvinām śreṣṭhaḥ pragṛhya parama āhave | mumoca parama iṣvāsaḥ ṣaṭ śarān abhilakṣitān ||

शिरसि एकेन बाणेन द्वाभ्याम् बाह्वोर् अथ आर्पयत् । त्रिभिः चन्द्र अर्ध वक्त्रैः च वक्षसि अभिजघान ह ॥

śirasi ekena bāṇena dvābhyām bāhvor atha ārpayat | tribhiḥ candra ardha vaktraiḥ ca vakṣasi abhijaghāna ha ||

ततः पश्चात् महातेजा नाराचान् भास्कर उपमान् । जघान राक्षसम् क्रुद्धः त्रयोदश शिला अशितान् ॥

tataḥ paścāt mahātejā nārācān bhāskara upamān | jaghāna rākṣasam kruddhaḥ trayodaśa śilā aśitān ||

रथस्य युगम् एकेन चतुर्भिः शबलान् हयान् । षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खर सारथेः ॥

rathasya yugam ekena caturbhiḥ śabalān hayān | ṣaṣṭhena ca śiraḥ saṃkhye ciccheda khara sāratheḥ ||

त्रिभिः त्रिवेणून् बलवान् द्वाभ्याम् अक्षम् महाबलः । द्वादशेन तु बाणेन खरस्य स शरम् धनुः ॥

tribhiḥ triveṇūn balavān dvābhyām akṣam mahābalaḥ | dvādaśena tu bāṇena kharasya sa śaram dhanuḥ ||

छित्त्वा वज्र निकाशेन राघवः प्रहसन् इव । त्रयोदशेन इन्द्र समो बिभेद समरे खरम् ॥

chittvā vajra nikāśena rāghavaḥ prahasan iva | trayodaśena indra samo bibheda samare kharam ||

प्रभग्न धन्वा विरथो हत अश्वो हत सारथिः । गदा पाणिः अवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरः तदा ॥

prabhagna dhanvā viratho hata aśvo hata sārathiḥ | gadā pāṇiḥ avaplutya tasthau bhūmau kharaḥ tadā ||

तत् कर्म रामस्य महारथस्यसमेत्य देवाः च महर्षयः च । अपूजयन् प्रांजलयः प्रहृष्टाःतदा विमान अग्र गताः समेताः ॥

tat karma rāmasya mahārathasyasametya devāḥ ca maharṣayaḥ ca | apūjayan prāṃjalayaḥ prahṛṣṭāḥtadā vimāna agra gatāḥ sametāḥ ||