Sarga 22

एवम् आधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरः ततः । उवाच रक्षसाम् मध्ये खरः खरतरम् वचः ॥

evam ādharṣitaḥ śūraḥ śūrpaṇakhyā kharaḥ tataḥ | uvāca rakṣasām madhye kharaḥ kharataram vacaḥ ||

तव अपमान प्रभवः क्रोधो अयम् अतुलो मम । न शक्यते धारयितुम् लवण अंभ इव उल्बणम् ॥

tava apamāna prabhavaḥ krodho ayam atulo mama | na śakyate dhārayitum lavaṇa aṃbha iva ulbaṇam ||

न रामम् गणये वीर्यान् मानुषम् क्षीण जीवितम् । आत्म दुश्चरितैः प्राणान् हतो यो अद्य विमोक्ष्यति ॥

na rāmam gaṇaye vīryān mānuṣam kṣīṇa jīvitam | ātma duścaritaiḥ prāṇān hato yo adya vimokṣyati ||

बाष्पः सम्धार्यताम् एष संभ्रमः च विमुच्यताम् । अहम् रामम् सह भ्रात्रा नयामि यम सादनम् ॥

bāṣpaḥ samdhāryatām eṣa saṃbhramaḥ ca vimucyatām | aham rāmam saha bhrātrā nayāmi yama sādanam ||

परश्वध हतस्य अद्य मन्द प्राणस्य भू तले । रामस्य रुधिरम् रक्तम् उष्णम् पास्यसि राक्षसि ॥

paraśvadha hatasya adya manda prāṇasya bhū tale | rāmasya rudhiram raktam uṣṇam pāsyasi rākṣasi ||

सा प्रहृष्ट्वा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनात् च्युतम् । प्रशशंस पुनर् मौर्ख्यात् भ्रातरम् रक्षसाम् वरम् ॥

sā prahṛṣṭvā vacaḥ śrutvā kharasya vadanāt cyutam | praśaśaṃsa punar maurkhyāt bhrātaram rakṣasām varam ||

तया परुषितः पूर्वम् पुनर् एव प्रशंसितः । अब्रवीत् दूषणम् नाम खरः सेना पतिम् तदा ॥

tayā paruṣitaḥ pūrvam punar eva praśaṃsitaḥ | abravīt dūṣaṇam nāma kharaḥ senā patim tadā ||

चतुर्दश सहस्राणि मम चित्त अनुवर्तिनाम् । रक्षसाम् भीम वेगानाम् समरेषु अनिवर्तिनाम् ॥

caturdaśa sahasrāṇi mama citta anuvartinām | rakṣasām bhīma vegānām samareṣu anivartinām ||

नील जीमूत वर्णानाम् लोक हिंसा विहाराणाम् । सर्व उद्योगम् उदीर्णानाम् रक्षसाम् सौम्य कारय ॥

nīla jīmūta varṇānām loka hiṃsā vihārāṇām | sarva udyogam udīrṇānām rakṣasām saumya kāraya ||

उपस्थापय मे क्षिप्रम् रथम् सौम्य धनूंषि च । शरान् च चित्रान् खड्गां च शक्ती च विविधाः शिताः ॥

upasthāpaya me kṣipram ratham saumya dhanūṃṣi ca | śarān ca citrān khaḍgāṃ ca śaktī ca vividhāḥ śitāḥ ||

अग्रे निर्यातुम् इच्छामि पौलस्त्यानाम् महात्मनाम् । वधार्थम् दुर्विनीतस्य रामस्य रण कोविद ॥

agre niryātum icchāmi paulastyānām mahātmanām | vadhārtham durvinītasya rāmasya raṇa kovida ||

इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्य वर्णम् महारथम् । सत् अश्वैः शबलैः युक्तम् आचचक्षे अथ दूषणः ॥

iti tasya bruvāṇasya sūrya varṇam mahāratham | sat aśvaiḥ śabalaiḥ yuktam ācacakṣe atha dūṣaṇaḥ ||

तम् मेरु शिखर आकारम् तप्त कांचन भूषणम् । हेम चक्रम् असंबाधम् वैदूर्यमय कूबरम् ॥

tam meru śikhara ākāram tapta kāṃcana bhūṣaṇam | hema cakram asaṃbādham vaidūryamaya kūbaram ||

मत्स्यैः पुष्पैः द्रुमैः शैलैः चन्द्र सूर्यैः च कांचनैः । मांगल्यैः पक्षि सम्घैः च ताराभिः च समावृतम् ॥

matsyaiḥ puṣpaiḥ drumaiḥ śailaiḥ candra sūryaiḥ ca kāṃcanaiḥ | māṃgalyaiḥ pakṣi samghaiḥ ca tārābhiḥ ca samāvṛtam ||

ध्वज निस्त्रिंश संपन्नम् किंकिणी वर भूषितम् । सत् अश्व युक्तम् सः अमर्षात् आरुरोह खरः तदा ॥

dhvaja nistriṃśa saṃpannam kiṃkiṇī vara bhūṣitam | sat aśva yuktam saḥ amarṣāt āruroha kharaḥ tadā ||

खरः तु तान् महत् सैन्याम् रथ चर्म आयुध ध्वजान् । निर्यात इति अब्रवीत् प्रेक्ष्य दूषणः सर्व राक्षसान् ॥

kharaḥ tu tān mahat sainyām ratha carma āyudha dhvajān | niryāta iti abravīt prekṣya dūṣaṇaḥ sarva rākṣasān ||

ततः तद् राक्षसम् सैन्यम् घोर चर्म आयुध ध्वजम् । निर्जगाम जन स्थानात् महानादम् महाजवम् ॥

tataḥ tad rākṣasam sainyam ghora carma āyudha dhvajam | nirjagāma jana sthānāt mahānādam mahājavam ||

मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैः च परश्वधैः । खड्गैः चक्रैः च हस्तस्थैः भ्राजमानैः स तोमरैः ॥

mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiḥ ca paraśvadhaiḥ | khaḍgaiḥ cakraiḥ ca hastasthaiḥ bhrājamānaiḥ sa tomaraiḥ ||

शक्तिभिः परिघैः घोरैः अतिमात्रैः च कार्मुकैः । गदा असि मुसलैः वज्रैः गृहीतैः भीम दर्शनैः ॥

śaktibhiḥ parighaiḥ ghoraiḥ atimātraiḥ ca kārmukaiḥ | gadā asi musalaiḥ vajraiḥ gṛhītaiḥ bhīma darśanaiḥ ||

राक्षसानाम् सुघोराणाम् सहस्राणि चतुर्दश । निर्यातानि जन स्थानात् खर चित्त अनुवर्तिनाम् ॥

rākṣasānām sughorāṇām sahasrāṇi caturdaśa | niryātāni jana sthānāt khara citta anuvartinām ||

तान् तु निर्धावतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीम दर्शनम् । खरस्य अथ रथः किंचित् जगाम तत् अनन्तरम् ॥

tān tu nirdhāvato dṛṣṭvā rākṣasān bhīma darśanam | kharasya atha rathaḥ kiṃcit jagāma tat anantaram ||

ततः तान् शबलान् अश्वान् तप्त कांचन भूषितान् । खरस्य मतम् आज्ञाय सारथिः पर्यचोदयत् ॥

tataḥ tān śabalān aśvān tapta kāṃcana bhūṣitān | kharasya matam ājñāya sārathiḥ paryacodayat ||

संचोदितो रथः शीघ्रम् खरस्य रिपु घातिनः । शब्देन आपूरयामास दिशः स प्रदिशः तथा ॥

saṃcodito rathaḥ śīghram kharasya ripu ghātinaḥ | śabdena āpūrayāmāsa diśaḥ sa pradiśaḥ tathā ||

प्रवृद्ध मन्युः तु खरः खर स्वरेरिपोः वध अर्थम् त्वरितो यथा अंतकः । अचूचुदत् सारथिम् उन्नदन् पुनर्महाबलो मेघ इव अश्म वर्षवान् ॥

pravṛddha manyuḥ tu kharaḥ khara svareripoḥ vadha artham tvarito yathā aṃtakaḥ | acūcudat sārathim unnadan punarmahābalo megha iva aśma varṣavān ||