Sarga 18

ताम् तु शूर्पणखाम् रामः काम पाश अवपाशिताम् । स्वच्छया श्लक्ष्णया वाचा स्मित पूर्वम् अथ अब्रवीत् ॥

tām tu śūrpaṇakhām rāmaḥ kāma pāśa avapāśitām | svacchayā ślakṣṇayā vācā smita pūrvam atha abravīt ||

कृत दारो अस्मि भवति भार्या इयम् दयिता मम । त्वत् विधानाम् तु नारीणाम् सुदुःखा ससपत्नता ॥

kṛta dāro asmi bhavati bhāryā iyam dayitā mama | tvat vidhānām tu nārīṇām suduḥkhā sasapatnatā ||

अनुजः तु एष मे भ्राता शीलवान् प्रिय दर्शनः । श्रीमान् अकृत दारः च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥

anujaḥ tu eṣa me bhrātā śīlavān priya darśanaḥ | śrīmān akṛta dāraḥ ca lakṣmaṇo nāma vīryavān ||

अपूर्वी भार्यया च अर्थी तरुणः प्रिय दर्शनः । अनुरूपः च ते भर्ता रूपस्य अस्य भविष्यति ॥

apūrvī bhāryayā ca arthī taruṇaḥ priya darśanaḥ | anurūpaḥ ca te bhartā rūpasya asya bhaviṣyati ||

एनम् भज विशालाक्षि भर्तारम् भ्रातरम् मम । असपत्ना वरारोहे मेरुम् अर्क प्रभा यथा ॥

enam bhaja viśālākṣi bhartāram bhrātaram mama | asapatnā varārohe merum arka prabhā yathā ||

इति रामेण सा प्रोक्ता राक्षसी काम मोहिता । विसृज्य रामम् सहसा ततो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥

iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāma mohitā | visṛjya rāmam sahasā tato lakṣmaṇam abravīt ||

अस्य रूपस्य ते युक्ता भार्या अहम् वरवर्णिनी । मया सह सुखम् सर्वान् दण्डकान् विचरिष्यसि ॥

asya rūpasya te yuktā bhāryā aham varavarṇinī | mayā saha sukham sarvān daṇḍakān vicariṣyasi ||

एवम् उक्तः तु सौमित्री राक्षस्या वाक्य कोविदः । ततः शूर्पणखीम् स्मित्वा लक्ष्मणो युक्तम् अब्रवीत् ॥

evam uktaḥ tu saumitrī rākṣasyā vākya kovidaḥ | tataḥ śūrpaṇakhīm smitvā lakṣmaṇo yuktam abravīt ||

कथम् दासस्य मे दासी भार्या भवितुम् इच्छसि । सो अहम् आर्येण परवान् भ्रात्रा कमल वर्णिनी ॥

katham dāsasya me dāsī bhāryā bhavitum icchasi | so aham āryeṇa paravān bhrātrā kamala varṇinī ||

समृद्ध अर्थस्य सिद्धार्था मुदित अमल वर्णिनी । आर्यस्य त्वम् विशालाक्षि भार्या भव यवीयसी ॥

samṛddha arthasya siddhārthā mudita amala varṇinī | āryasya tvam viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī ||

एनाम् विरूपाम् असतीम् करालाम् निर्णत उदरीम् । भार्याम् वृद्धाम् परित्यज्य त्वाम् एव एष भजिष्यति ॥

enām virūpām asatīm karālām nirṇata udarīm | bhāryām vṛddhām parityajya tvām eva eṣa bhajiṣyati ||

को हि रूपम् इदम् श्रेष्ठम् संत्यज्य वरवर्णिनि । मानुषेषु वरारोहे कुर्यात् भावम् विचक्षणः ॥

ko hi rūpam idam śreṣṭham saṃtyajya varavarṇini | mānuṣeṣu varārohe kuryāt bhāvam vicakṣaṇaḥ ||

इति सा लक्ष्मणेन उक्ता कराला निर्णतोदरी । मन्यते तत् वचः सत्यम् परिहास अविचक्षणा ॥

iti sā lakṣmaṇena uktā karālā nirṇatodarī | manyate tat vacaḥ satyam parihāsa avicakṣaṇā ||

सा रामम् पर्णशालायाम् उपविष्टम् परंतपम् । सीतया सह दुर्धर्षम् अब्रवीत् काम मोहिता ॥

sā rāmam parṇaśālāyām upaviṣṭam paraṃtapam | sītayā saha durdharṣam abravīt kāma mohitā ||

इमाम् विरूपाम् असतीम् करालाम् निर्णतोदरीम् । वृद्धाम् भार्याम् अवष्टभ्य न माम् त्वम् बहु मन्यसे ॥

imām virūpām asatīm karālām nirṇatodarīm | vṛddhām bhāryām avaṣṭabhya na mām tvam bahu manyase ||

अद्य इमाम् भक्षयिष्यामि पश्यतः तव मानुषीम् । त्वया सह चरिष्यामि निःसपत्ना यथा सुखम् ॥

adya imām bhakṣayiṣyāmi paśyataḥ tava mānuṣīm | tvayā saha cariṣyāmi niḥsapatnā yathā sukham ||

इति उक्त्वा मृगशावाक्षीम् अलात सदृश ईक्षणा । अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धा महा उल्का रोहिणीम् इव ॥

iti uktvā mṛgaśāvākṣīm alāta sadṛśa īkṣaṇā | abhyadhāvat susaṃkruddhā mahā ulkā rohiṇīm iva ||

ताम् मृत्यु पाश प्रतिमाम् आपतंतीम् महाबलः । विगृह्य रामः कुपितः ततो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥

tām mṛtyu pāśa pratimām āpataṃtīm mahābalaḥ | vigṛhya rāmaḥ kupitaḥ tato lakṣmaṇam abravīt ||

क्रूरैः अनार्यैः सौमित्रे परिहासः कथंचन । न कार्यः पश्य वैदेहीम् कथंचित् सौम्य जीवतीम् ॥

krūraiḥ anāryaiḥ saumitre parihāsaḥ kathaṃcana | na kāryaḥ paśya vaidehīm kathaṃcit saumya jīvatīm ||

इमाम् विरूपाम् असतीम् अतिमत्ताम् महोदरीम् । राक्षसीम् पुरुषव्याघ्र विरूपयितुम् अर्हसि ॥

imām virūpām asatīm atimattām mahodarīm | rākṣasīm puruṣavyāghra virūpayitum arhasi ||

इति उक्तो लक्ष्मणः तस्याः क्रुद्धो रामस्य पश्यतः । उद्धृत्य खड्गम् चिच्छेद कर्ण नासम् महाबलः ॥

iti ukto lakṣmaṇaḥ tasyāḥ kruddho rāmasya paśyataḥ | uddhṛtya khaḍgam ciccheda karṇa nāsam mahābalaḥ ||

निकृत्त कर्ण नासा तु विस्वरम् सा विनद्य च । यथा आगतम् प्रदुद्राव घोरा शूर्पणखा वनम् ॥

nikṛtta karṇa nāsā tu visvaram sā vinadya ca | yathā āgatam pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam ||

सा विरूपा महाघोरा राक्षसी शोणित उक्षिता । ननाद विविधान् नादान् यथा प्रावृषि तोयदः ॥

sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇita ukṣitā | nanāda vividhān nādān yathā prāvṛṣi toyadaḥ ||

सा विक्षरंती रुधिरम् बहुधा घोर दर्शना । प्रगृह्य बाहू गर्जन्ती प्रविवेश महावनम् ॥

sā vikṣaraṃtī rudhiram bahudhā ghora darśanā | pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam ||

ततः तु सा राक्षस संघ सम्वृतम् खरम् जन स्थान गतम् विरूपिता । उपेत्य तम् भ्रातरम् उग्र तेजसम् पपात भूमौ गगनाद् यथा अशनिः ॥

tataḥ tu sā rākṣasa saṃgha samvṛtam kharam jana sthāna gatam virūpitā | upetya tam bhrātaram ugra tejasam papāta bhūmau gaganād yathā aśaniḥ ||

ततः सभार्यम् भय मोह मूर्चिता सलक्ष्मणम् राघवम् आगतम् वनम् । विरूपणम् च आत्मनि शोणित उक्षिता शशम्स सर्वम् भगिनी खरस्य सा ॥

tataḥ sabhāryam bhaya moha mūrcitā salakṣmaṇam rāghavam āgatam vanam | virūpaṇam ca ātmani śoṇita ukṣitā śaśamsa sarvam bhaginī kharasya sā ||