Adhyāya 33

वैशंपायन उवाच । याते त्रिगर्तं मत्स्ये तु पशूंस्तान्स्वान्परीप्सति । दुर्योधनः सहामात्यो विराटमुपयादथ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । yāte trigartaṁ matsye tu paśūṁs tān svān parīpsati । duryodhanaḥ sahāmātyo virāṭam upayād atha ॥

भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च कृपश्च परमास्त्रवित् । द्रौणिश्च सौबलश्चैव तथा दुःशासनः प्रभुः ॥

bhīṣmo droṇaś ca karṇaś ca kr̥paś ca paramāstravit । drauṇiś ca saubalaś caiva tathā duḥśāsanaḥ prabhuḥ ॥

विविंशतिर्विकर्णश्च चित्रसेनश्च वीर्यवान् । दुर्मुखो दुःसहश्चैव ये चैवान्ये महारथाः ॥

viviṁśatir vikarṇaś ca citrasenaś ca vīryavān । durmukho duḥsahaś caiva ye caivānye mahārathāḥ ॥

एते मत्स्यानुपागम्य विराटस्य महीपतेः । घोषान्विद्राव्य तरसा गोधनं जह्रुरोजसा ॥

ete matsyān upāgamya virāṭasya mahīpateḥ । ghoṣān vidrāvya tarasā godhanaṁ jahrur ojasā ॥

षष्टिं गवां सहस्राणि कुरवः कालयन्ति ते । महता रथवंशेन परिवार्य समन्ततः ॥

ṣaṣṭiṁ gavāṁ sahasrāṇi kuravaḥ kālayanti te । mahatā rathavaṁśena parivārya samantataḥ ॥

गोपालानां तु घोषेषु हन्यतां तैर्महारथैः । आरावः सुमहानासीत्संप्रहारे भयंकरे ॥

gopālānāṁ tu ghoṣeṣu hanyatāṁ tair mahārathaiḥ । ārāvaḥ sumahān āsīt saṁprahāre bhayaṁkare ॥

गवाध्यक्षस्तु संत्रस्तो रथमास्थाय सत्वरः । जगाम नगरायैव परिक्रोशंस्तदार्तवत् ॥

gavādhyakṣas tu saṁtrasto ratham āsthāya satvaraḥ । jagāma nagarāyaiva parikrośaṁs tadārtavat ॥

स प्रविश्य पुरं राज्ञो नृपवेश्माभ्ययात्ततः । अवतीर्य रथात्तूर्णमाख्यातुं प्रविवेश ह ॥

sa praviśya puraṁ rājño nr̥paveśmābhyayāt tataḥ । avatīrya rathāt tūrṇam ākhyātuṁ praviveśa ha ॥

दृष्ट्वा भूमिंजयं नाम पुत्रं मत्स्यस्य मानिनम् । तस्मै तत्सर्वमाचष्ट राष्ट्रस्य पशुकर्षणम् ॥

dr̥ṣṭvā bhūmiṁjayaṁ nāma putraṁ matsyasya māninam । tasmai tat sarvam ācaṣṭa rāṣṭrasya paśukarṣaṇam ॥

षष्टिं गवां सहस्राणि कुरवः कालयन्ति ते । तद्विजेतुं समुत्तिष्ठ गोधनं राष्ट्रवर्धनम् ॥

ṣaṣṭiṁ gavāṁ sahasrāṇi kuravaḥ kālayanti te । tad vijetuṁ samuttiṣṭha godhanaṁ rāṣṭravardhanam ॥

राजपुत्र हितप्रेप्सुः क्षिप्रं निर्याहि वै स्वयम् । त्वां हि मत्स्यो महीपालः शून्यपालमिहाकरोत् ॥

rājaputra hitaprepsuḥ kṣipraṁ niryāhi vai svayam । tvāṁ hi matsyo mahīpālaḥ śūnyapālam ihākarot ॥

त्वया परिषदो मध्ये श्लाघते स नराधिपः । पुत्रो ममानुरूपश्च शूरश्चेति कुलोद्वहः ॥

tvayā pariṣado madhye ślāghate sa narādhipaḥ । putro mamānurūpaś ca śūraś ceti kulodvahaḥ ॥

इष्वस्त्रे निपुणो योधः सदा वीरश्च मे सुतः । तस्य तत्सत्यमेवास्तु मनुष्येन्द्रस्य भाषितम् ॥

iṣvastre nipuṇo yodhaḥ sadā vīraś ca me sutaḥ । tasya tat satyam evāstu manuṣyendrasya bhāṣitam ॥

आवर्तय कुरूञ्जित्वा पशून्पशुमतां वर । निर्दहैषामनीकानि भीमेन शरतेजसा ॥

āvartaya kurūñ jitvā paśūn paśumatāṁ vara । nirdahaiṣām anīkāni bhīmena śaratejasā ॥

धनुश्च्युतै रुक्मपुङ्खैः शरैः संनतपर्वभिः । द्विषतां भिन्ध्यनीकानि गजानामिव यूथपः ॥

dhanuścyutai rukmapuṅkhaiḥ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ । dviṣatāṁ bhindhy anīkāni gajānām iva yūthapaḥ ॥

पाशोपधानां ज्यातन्त्रीं चापदण्डां महास्वनाम् । शरवर्णां धनुर्वीणां शत्रुमध्ये प्रवादय ॥

pāśopadhānāṁ jyātantrīṁ cāpadaṇḍāṁ mahāsvanām । śaravarṇāṁ dhanurvīṇāṁ śatrumadhye pravādaya ॥

श्वेता रजतसंकाशा रथे युज्यन्तु ते हयाः । ध्वजं च सिंहं सौवर्णमुच्छ्रयन्तु तवाभिभोः ॥

śvetā rajatasaṁkāśā rathe yujyantu te hayāḥ । dhvajaṁ ca siṁhaṁ sauvarṇam ucchrayantu tavābhibhoḥ ॥

रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्रा मुक्ता हस्तवता त्वया । छादयन्तु शराः सूर्यं राज्ञामायुर्निरोधिनः ॥

rukmapuṅkhāḥ prasannāgrā muktā hastavatā tvayā । chādayantu śarāḥ sūryaṁ rājñām āyur nirodhinaḥ ॥

रणे जित्वा कुरून्सर्वान्वज्रपाणिरिवासुरान् । यशो महदवाप्य त्वं प्रविशेदं पुरं पुनः ॥

raṇe jitvā kurūn sarvān vajrapāṇir ivāsurān । yaśo mahad avāpya tvaṁ praviśedaṁ puraṁ punaḥ ॥

त्वं हि राष्ट्रस्य परमा गतिर्मत्स्यपतेः सुतः । गतिमन्तो भवन्त्वद्य सर्वे विषयवासिनः ॥

tvaṁ hi rāṣṭrasya paramā gatir matsyapateḥ sutaḥ । gatimanto bhavantv adya sarve viṣayavāsinaḥ ॥

स्त्रीमध्य उक्तस्तेनासौ तद्वाक्यमभयंकरम् । अन्तःपुरे श्लाघमान इदं वचनमब्रवीत् ॥

strīmadhya uktas tenāsau tad vākyam abhayaṁkaram । antaḥpure ślāghamāna idaṁ vacanam abravīt ॥