Adhyāya 13

वैशंपायन उवाच । वसमानेषु पार्थेषु मत्स्यस्य नगरे तदा । महारथेषु छन्नेषु मासा दश समत्ययुः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । vasamāneṣu pārtheṣu matsyasya nagare tadā । mahāratheṣu channeṣu māsā daśa samatyayuḥ ॥

याज्ञसेनी सुदेष्णां तु शुश्रूषन्ती विशां पते । अवसत्परिचारार्हा सुदुःखं जनमेजय ॥

yājñasenī sudeṣṇāṁ tu śuśrūṣantī viśāṁ pate । avasat paricārārhā suduḥkhaṁ janamejaya ॥

तथा चरन्तीं पाञ्चालीं सुदेष्णाया निवेशने । सेनापतिर्विराटस्य ददर्श जलजाननाम् ॥

tathā carantīṁ pāñcālīṁ sudeṣṇāyā niveśane । senāpatir virāṭasya dadarśa jalajānanām ॥

तां दृष्ट्वा देवगर्भाभां चरन्तीं देवतामिव । कीचकः कामयामास कामबाणप्रपीडितः ॥

tāṁ dr̥ṣṭvā devagarbhābhāṁ carantīṁ devatām iva । kīcakaḥ kāmayām āsa kāmabāṇaprapīḍitaḥ ॥

स तु कामाग्निसंतप्तः सुदेष्णामभिगम्य वै । प्रहसन्निव सेनानीरिदं वचनमब्रवीत् ॥

sa tu kāmāgnisaṁtaptaḥ sudeṣṇām abhigamya vai । prahasann iva senānīr idaṁ vacanam abravīt ॥

नेयं पुरा जातु मयेह दृष्टा; राज्ञो विराटस्य निवेशने शुभा । रूपेण चोन्मादयतीव मां भृशं; गन्धेन जाता मदिरेव भामिनी ॥

neyaṁ purā jātu mayeha dr̥ṣṭā; rājño virāṭasya niveśane śubhā । rūpeṇa conmādayatīva māṁ bhr̥śaṁ; gandhena jātā madireva bhāminī ॥

का देवरूपा हृदयंगमा शुभे; आचक्ष्व मे का च कुतश्च शोभना । चित्तं हि निर्मथ्य करोति मां वशे; न चान्यदत्रौषधमद्य मे मतम् ॥

kā devarūpā hr̥dayaṁgamā śubhe; ācakṣva me kā ca kutaś ca śobhanā । cittaṁ hi nirmathya karoti māṁ vaśe; na cānyad atrauṣadham adya me matam ॥

अहो तवेयं परिचारिका शुभा; प्रत्यग्ररूपा प्रतिभाति मामियम् । अयुक्तरूपं हि करोति कर्म ते; प्रशास्तु मां यच्च ममास्ति किंचन ॥

aho taveyaṁ paricārikā śubhā; pratyagrarūpā pratibhāti mām iyam । ayuktarūpaṁ hi karoti karma te; praśāstu māṁ yac ca mamāsti kiṁ cana ॥

प्रभूतनागाश्वरथं महाधनं; समृद्धियुक्तं बहुपानभोजनम् । मनोहरं काञ्चनचित्रभूषणं; गृहं महच्छोभयतामियं मम ॥

prabhūtanāgāśvarathaṁ mahādhanaṁ; samr̥ddhiyuktaṁ bahupānabhojanam । manoharaṁ kāñcanacitrabhūṣaṇaṁ; gr̥haṁ mahac chobhayatām iyaṁ mama ॥

ततः सुदेष्णामनुमन्त्र्य कीचक;स्ततः समभ्येत्य नराधिपात्मजाम् । उवाच कृष्णामभिसान्त्वयंस्तदा; मृगेन्द्रकन्यामिव जम्बुको वने ॥

tataḥ sudeṣṇām anumantrya kīcakas; tataḥ samabhyetya narādhipātmajām । uvāca kr̥ṣṇām abhisāntvayaṁs tadā; mr̥gendrakanyām iva jambuko vane ॥

इदं च रूपं प्रथमं च ते वयो; निरर्थकं केवलमद्य भामिनि । अधार्यमाणा स्रगिवोत्तमा यथा; न शोभसे सुन्दरि शोभना सती ॥

idaṁ ca rūpaṁ prathamaṁ ca te vayo; nirarthakaṁ kevalam adya bhāmini । adhāryamāṇā srag ivottamā yathā; na śobhase sundari śobhanā satī ॥

त्यजामि दारान्मम ये पुरातना; भवन्तु दास्यस्तव चारुहासिनि । अहं च ते सुन्दरि दासवत्स्थितः; सदा भविष्ये वशगो वरानने ॥

tyajāmi dārān mama ye purātanā; bhavantu dāsyas tava cāruhāsini । ahaṁ ca te sundari dāsavat sthitaḥ; sadā bhaviṣye vaśago varānane ॥

द्रौपद्युवाच । अप्रार्थनीयामिह मां सूतपुत्राभिमन्यसे । विहीनवर्णां सैरन्ध्रीं बीभत्सां केशकारिकाम् ॥

draupady uvāca । aprārthanīyām iha māṁ sūtaputrābhimanyase । vihīnavarṇāṁ sairandhrīṁ bībhatsāṁ keśakārikām ॥

परदारास्मि भद्रं ते न युक्तं त्वयि सांप्रतम् । दयिताः प्राणिनां दारा धर्मं समनुचिन्तय ॥

paradārāsmi bhadraṁ te na yuktaṁ tvayi sāṁpratam । dayitāḥ prāṇināṁ dārā dharmaṁ samanucintaya ॥

परदारे न ते बुद्धिर्जातु कार्या कथंचन । विवर्जनं ह्यकार्याणामेतत्सत्पुरुषव्रतम् ॥

paradāre na te buddhir jātu kāryā kathaṁ cana । vivarjanaṁ hy akāryāṇām etat satpuruṣavratam ॥

मिथ्याभिगृध्नो हि नरः पापात्मा मोहमास्थितः । अयशः प्राप्नुयाद्घोरं सुमहत्प्राप्नुयाद्भयम् ॥

mithyābhigr̥dhno hi naraḥ pāpātmā moham āsthitaḥ । ayaśaḥ prāpnuyād ghoraṁ sumahat prāpnuyād bhayam ॥

मा सूतपुत्र हृष्यस्व माद्य त्यक्ष्यसि जीवितम् । दुर्लभामभिमन्वानो मां वीरैरभिरक्षिताम् ॥

mā sūtaputra hr̥ṣyasva mādya tyakṣyasi jīvitam । durlabhām abhimanvāno māṁ vīrair abhirakṣitām ॥

न चाप्यहं त्वया शक्या गन्धर्वाः पतयो मम । ते त्वां निहन्युः कुपिताः साध्वलं मा व्यनीनशः ॥

na cāpy ahaṁ tvayā śakyā gandharvāḥ patayo mama । te tvāṁ nihanyuḥ kupitāḥ sādhv alaṁ mā vyanīnaśaḥ ॥

अशक्यरूपैः पुरुषैरध्वानं गन्तुमिच्छसि । यथा निश्चेतनो बालः कूलस्थः कूलमुत्तरम् । तर्तुमिच्छति मन्दात्मा तथा त्वं कर्तुमिच्छसि ॥

aśakyarūpaiḥ puruṣair adhvānaṁ gantum icchasi । yathā niścetano bālaḥ kūlasthaḥ kūlam uttaram । tartum icchati mandātmā tathā tvaṁ kartum icchasi ॥

अन्तर्महीं वा यदि वोर्ध्वमुत्पतेः; समुद्रपारं यदि वा प्रधावसि । तथापि तेषां न विमोक्षमर्हसि; प्रमाथिनो देवसुता हि मे वराः ॥

antarmahīṁ vā yadi vordhvam utpateḥ; samudrapāraṁ yadi vā pradhāvasi । tathāpi teṣāṁ na vimokṣam arhasi; pramāthino devasutā hi me varāḥ ॥

त्वं कालरात्रीमिव कश्चिदातुरः; किं मां दृढं प्रार्थयसेऽद्य कीचक । किं मातुरङ्के शयितो यथा शिशु;श्चन्द्रं जिघृक्षुरिव मन्यसे हि माम् ॥

tvaṁ kālarātrīm iva kaś cid āturaḥ; kiṁ māṁ dr̥ḍhaṁ prārthayase ’dya kīcaka । kiṁ mātur aṅke śayito yathā śiśuś; candraṁ jighr̥kṣur iva manyase hi mām ॥