Adhyāya 11

वैशंपायन उवाच । अथापरोऽदृश्यत पाण्डवः प्रभु;र्विराटराज्ञस्तुरगान्समीक्षतः । तमापतन्तं ददृशे पृथग्जनो; विमुक्तमभ्रादिव सूर्यमण्डलम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । athāparo ’dr̥śyata pāṇḍavaḥ prabhur; virāṭarājñas turagān samīkṣataḥ । tam āpatantaṁ dadr̥śe pr̥thagjano; vimuktam abhrād iva sūryamaṇḍalam ॥

स वै हयानैक्षत तांस्ततस्ततः; समीक्षमाणं च ददर्श मत्स्यराट् । ततोऽब्रवीत्ताननुगानमित्रहा; कुतोऽयमायाति नरोऽमरप्रभः ॥

sa vai hayān aikṣata tāṁs tatas tataḥ; samīkṣamāṇaṁ ca dadarśa matsyarāṭ । tato ’bravīt tān anugān amitrahā; kuto ’yam āyāti naro ’maraprabhaḥ ॥

अयं हयान्वीक्षति मामकान्दृढं; ध्रुवं हयज्ञो भविता विचक्षणः । प्रवेश्यतामेष समीपमाशु मे; विभाति वीरो हि यथामरस्तथा ॥

ayaṁ hayān vīkṣati māmakān dr̥ḍhaṁ; dhruvaṁ hayajño bhavitā vicakṣaṇaḥ । praveśyatām eṣa samīpam āśu me; vibhāti vīro hi yathāmaras tathā ॥

अभ्येत्य राजानममित्रहाब्रवी;ज्जयोऽस्तु ते पार्थिव भद्रमस्तु च । हयेषु युक्तो नृप संमतः सदा; तवाश्वसूतो निपुणो भवाम्यहम् ॥

abhyetya rājānam amitrahābravīj; jayo ’stu te pārthiva bhadram astu ca । hayeṣu yukto nr̥pa saṁmataḥ sadā; tavāśvasūto nipuṇo bhavāmy aham ॥

विराट उवाच । ददामि यानानि धनं निवेशनं; ममाश्वसूतो भवितुं त्वमर्हसि । कुतोऽसि कस्यासि कथं त्वमागतः; प्रब्रूहि शिल्पं तव विद्यते च यत् ॥

virāṭa uvāca । dadāmi yānāni dhanaṁ niveśanaṁ; mamāśvasūto bhavituṁ tvam arhasi । kuto ’si kasyāsi kathaṁ tvam āgataḥ; prabrūhi śilpaṁ tava vidyate ca yat ॥

नकुल उवाच । पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः । तेनाहमश्वेषु पुरा प्रकृतः शत्रुकर्शन ॥

nakula uvāca । pañcānāṁ pāṇḍuputrāṇāṁ jyeṣṭho rājā yudhiṣṭhiraḥ । tenāham aśveṣu purā prakr̥taḥ śatrukarśana ॥

अश्वानां प्रकृतिं वेद्मि विनयं चापि सर्वशः । दुष्टानां प्रतिपत्तिं च कृत्स्नं चैव चिकित्सितम् ॥

aśvānāṁ prakr̥tiṁ vedmi vinayaṁ cāpi sarvaśaḥ । duṣṭānāṁ pratipattiṁ ca kr̥tsnaṁ caiva cikitsitam ॥

न कातरं स्यान्मम जातु वाहनं; न मेऽस्ति दुष्टा वडवा कुतो हयाः । जनस्तु मामाह स चापि पाण्डवो; युधिष्ठिरो ग्रन्थिकमेव नामतः ॥

na kātaraṁ syān mama jātu vāhanaṁ; na me ’sti duṣṭā vaḍavā kuto hayāḥ । janas tu mām āha sa cāpi pāṇḍavo; yudhiṣṭhiro granthikam eva nāmataḥ ॥

विराट उवाच । यदस्ति किंचिन्मम वाजिवाहनं; तदस्तु सर्वं त्वदधीनमद्य वै । ये चापि केचिन्मम वाजियोजका;स्त्वदाश्रयाः सारथयश्च सन्तु मे ॥

virāṭa uvāca । yad asti kiṁ cin mama vājivāhanaṁ; tad astu sarvaṁ tvadadhīnam adya vai । ye cāpi ke cin mama vājiyojakās; tvadāśrayāḥ sārathayaś ca santu me ॥

इदं तवेष्टं यदि वै सुरोपम; ब्रवीहि यत्ते प्रसमीक्षितं वसु । न तेऽनुरूपं हयकर्म विद्यते; प्रभासि राजेव हि संमतो मम ॥

idaṁ taveṣṭaṁ yadi vai suropama; bravīhi yat te prasamīkṣitaṁ vasu । na te ’nurūpaṁ hayakarma vidyate; prabhāsi rājeva hi saṁmato mama ॥

युधिष्ठिरस्येव हि दर्शनेन मे; समं तवेदं प्रियदर्श दर्शनम् । कथं तु भृत्यैः स विनाकृतो वने; वसत्यनिन्द्यो रमते च पाण्डवः ॥

yudhiṣṭhirasyeva hi darśanena me; samaṁ tavedaṁ priyadarśa darśanam । kathaṁ tu bhr̥tyaiḥ sa vinākr̥to vane; vasaty anindyo ramate ca pāṇḍavaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । तथा स गन्धर्ववरोपमो युवा; विराटराज्ञा मुदितेन पूजितः । न चैनमन्येऽपि विदुः कथंचन; प्रियाभिरामं विचरन्तमन्तरा ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tathā sa gandharvavaropamo yuvā; virāṭarājñā muditena pūjitaḥ । na cainam anye ’pi viduḥ kathaṁ cana; priyābhirāmaṁ vicarantam antarā ॥

एवं हि मत्स्ये न्यवसन्त पाण्डवा; यथाप्रतिज्ञाभिरमोघदर्शनाः । अज्ञातचर्यां व्यचरन्समाहिताः; समुद्रनेमीपतयोऽतिदुःखिताः ॥

evaṁ hi matsye nyavasanta pāṇḍavā; yathāpratijñābhir amoghadarśanāḥ । ajñātacaryāṁ vyacaran samāhitāḥ; samudranemīpatayo ’tiduḥkhitāḥ ॥