Adhyāya 7

वैशंपायन उवाच । गते तु विदुरे राजन्नाश्रमं पाण्डवान्प्रति । धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः पर्यतप्यत भारत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । gate tu vidure rājann āśramaṁ pāṇḍavān prati । dhr̥tarāṣṭro mahāprājñaḥ paryatapyata bhārata ॥

स सभाद्वारमागम्य विदुरस्मारमोहितः । समक्षं पार्थिवेन्द्राणां पपाताविष्टचेतनः ॥

sa sabhādvāram āgamya vidurasmāramohitaḥ । samakṣaṁ pārthivendrāṇāṁ papātāviṣṭacetanaḥ ॥

स तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां समुत्थाय महीतलात् । समीपोपस्थितं राजा संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥

sa tu labdhvā punaḥ saṁjñāṁ samutthāya mahītalāt । samīpopasthitaṁ rājā saṁjayaṁ vākyam abravīt ॥

भ्राता मम सुहृच्चैव साक्षाद्धर्म इवापरः । तस्य स्मृत्वाद्य सुभृशं हृदयं दीर्यतीव मे ॥

bhrātā mama suhr̥c caiva sākṣād dharma ivāparaḥ । tasya smr̥tvādya subhr̥śaṁ hr̥dayaṁ dīryatīva me ॥

तमानयस्व धर्मज्ञं मम भ्रातरमाशु वै । इति ब्रुवन्स नृपतिः करुणं पर्यदेवयत् ॥

tam ānayasva dharmajñaṁ mama bhrātaram āśu vai । iti bruvan sa nr̥patiḥ karuṇaṁ paryadevayat ॥

पश्चात्तापाभिसंतप्तो विदुरस्मारकर्शितः । भ्रातृस्नेहादिदं राजन्संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥

paścāttāpābhisaṁtapto vidurasmārakarśitaḥ । bhrātr̥snehād idaṁ rājan saṁjayaṁ vākyam abravīt ॥

गच्छ संजय जानीहि भ्रातरं विदुरं मम । यदि जीवति रोषेण मया पापेन निर्धुतः ॥

gaccha saṁjaya jānīhi bhrātaraṁ viduraṁ mama । yadi jīvati roṣeṇa mayā pāpena nirdhutaḥ ॥

न हि तेन मम भ्रात्रा सुसूक्ष्ममपि किंचन । व्यलीकं कृतपूर्वं मे प्राज्ञेनामितबुद्धिना ॥

na hi tena mama bhrātrā susūkṣmam api kiṁ cana । vyalīkaṁ kr̥tapūrvaṁ me prājñenāmitabuddhinā ॥

स व्यलीकं कथं प्राप्तो मत्तः परमबुद्धिमान् । न जह्याज्जीवितं प्राज्ञस्तं गच्छानय संजय ॥

sa vyalīkaṁ kathaṁ prāpto mattaḥ paramabuddhimān । na jahyāj jīvitaṁ prājñas taṁ gacchānaya saṁjaya ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञस्तमनुमान्य च । संजयो बाढमित्युक्त्वा प्राद्रवत्काम्यकं वनम् ॥

tasya tad vacanaṁ śrutvā rājñas tam anumānya ca । saṁjayo bāḍham ity uktvā prādravat kāmyakaṁ vanam ॥

सोऽचिरेण समासाद्य तद्वनं यत्र पाण्डवाः । रौरवाजिनसंवीतं ददर्शाथ युधिष्ठिरम् ॥

so ’cireṇa samāsādya tad vanaṁ yatra pāṇḍavāḥ । rauravājinasaṁvītaṁ dadarśātha yudhiṣṭhiram ॥

विदुरेण सहासीनं ब्राह्मणैश्च सहस्रशः । भ्रातृभिश्चाभिसंगुप्तं देवैरिव शतक्रतुम् ॥

vidureṇa sahāsīnaṁ brāhmaṇaiś ca sahasraśaḥ । bhrātr̥bhiś cābhisaṁguptaṁ devair iva śatakratum ॥

युधिष्ठिरमथाभ्येत्य पूजयामास संजयः । भीमार्जुनयमांश्चापि तदर्हं प्रत्यपद्यत ॥

yudhiṣṭhiram athābhyetya pūjayām āsa saṁjayaḥ । bhīmārjunayamāṁś cāpi tadarhaṁ pratyapadyata ॥

राज्ञा पृष्टः स कुशलं सुखासीनश्च संजयः । शशंसागमने हेतुमिदं चैवाब्रवीद्वचः ॥

rājñā pr̥ṣṭaḥ sa kuśalaṁ sukhāsīnaś ca saṁjayaḥ । śaśaṁsāgamane hetum idaṁ caivābravīd vacaḥ ॥

राजा स्मरति ते क्षत्तर्धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः । तं पश्य गत्वा त्वं क्षिप्रं संजीवय च पार्थिवम् ॥

rājā smarati te kṣattar dhr̥tarāṣṭro ’mbikāsutaḥ । taṁ paśya gatvā tvaṁ kṣipraṁ saṁjīvaya ca pārthivam ॥

सोऽनुमान्य नरश्रेष्ठान्पाण्डवान्कुरुनन्दनान् । नियोगाद्राजसिंहस्य गन्तुमर्हसि मानद ॥

so ’numānya naraśreṣṭhān pāṇḍavān kurunandanān । niyogād rājasiṁhasya gantum arhasi mānada ॥

एवमुक्तस्तु विदुरो धीमान्स्वजनवत्सलः । युधिष्ठिरस्यानुमते पुनरायाद्गजाह्वयम् ॥

evam uktas tu viduro dhīmān svajanavatsalaḥ । yudhiṣṭhirasyānumate punar āyād gajāhvayam ॥

तमब्रवीन्महाप्राज्ञं धृतराष्ट्रः प्रतापवान् । दिष्ट्या प्राप्तोऽसि धर्मज्ञ दिष्ट्या स्मरसि मेऽनघ ॥

tam abravīn mahāprājñaṁ dhr̥tarāṣṭraḥ pratāpavān । diṣṭyā prāpto ’si dharmajña diṣṭyā smarasi me ’nagha ॥

अद्य रात्रौ दिवा चाहं त्वत्कृते भरतर्षभ । प्रजागरे प्रपश्यामि विचित्रं देहमात्मनः ॥

adya rātrau divā cāhaṁ tvatkr̥te bharatarṣabha । prajāgare prapaśyāmi vicitraṁ deham ātmanaḥ ॥

सोऽङ्कमादाय विदुरं मूर्ध्न्युपाघ्राय चैव ह । क्षम्यतामिति चोवाच यदुक्तोऽसि मया रुषा ॥

so ’ṅkam ādāya viduraṁ mūrdhny upāghrāya caiva ha । kṣamyatām iti covāca yad ukto ’si mayā ruṣā ॥

विदुर उवाच । क्षान्तमेव मया राजन्गुरुर्नः परमो भवान् । तथा ह्यस्म्यागतः क्षिप्रं त्वद्दर्शनपरायणः ॥

vidura uvāca । kṣāntam eva mayā rājan gurur naḥ paramo bhavān । tathā hy asmy āgataḥ kṣipraṁ tvaddarśanaparāyaṇaḥ ॥

भवन्ति हि नरव्याघ्र पुरुषा धर्मचेतसः । दीनाभिपातिनो राजन्नात्र कार्या विचारणा ॥

bhavanti hi naravyāghra puruṣā dharmacetasaḥ । dīnābhipātino rājan nātra kāryā vicāraṇā ॥

पाण्डोः सुता यादृशा मे तादृशा मे सुतास्तव । दीना इति हि मे बुद्धिरभिपन्नाद्य तान्प्रति ॥

pāṇḍoḥ sutā yādr̥śā me tādr̥śā me sutās tava । dīnā iti hi me buddhir abhipannādya tān prati ॥

वैशंपायन उवाच । अन्योन्यमनुनीयैवं भ्रातरौ तौ महाद्युती । विदुरो धृतराष्ट्रश्च लेभाते परमां मुदम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । anyonyam anunīyaivaṁ bhrātarau tau mahādyutī । viduro dhr̥tarāṣṭraś ca lebhāte paramāṁ mudam ॥