Adhyāya 292

वैशंपायन उवाच । ततो गर्भः समभवत्पृथायाः पृथिवीपते । शुक्ले दशोत्तरे पक्षे तारापतिरिवाम्बरे ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato garbhaḥ samabhavat pr̥thāyāḥ pr̥thivīpate । śukle daśottare pakṣe tārāpatir ivāmbare ॥

सा बान्धवभयाद्बाला तं गर्भं विनिगूहती । धारयामास सुश्रोणी न चैनां बुबुधे जनः ॥

sā bāndhavabhayād bālā taṁ garbhaṁ vinigūhatī । dhārayām āsa suśroṇī na caināṁ bubudhe janaḥ ॥

न हि तां वेद नार्यन्या काचिद्धात्रेयिकामृते । कन्यापुरगतां बालां निपुणां परिरक्षणे ॥

na hi tāṁ veda nāry anyā kā cid dhātreyikām r̥te । kanyāpuragatāṁ bālāṁ nipuṇāṁ parirakṣaṇe ॥

ततः कालेन सा गर्भं सुषुवे वरवर्णिनी । कन्यैव तस्य देवस्य प्रसादादमरप्रभम् ॥

tataḥ kālena sā garbhaṁ suṣuve varavarṇinī । kanyaiva tasya devasya prasādād amaraprabham ॥

तथैव बद्धकवचं कनकोज्ज्वलकुण्डलम् । हर्यक्षं वृषभस्कन्धं यथास्य पितरं तथा ॥

tathaiva baddhakavacaṁ kanakojjvalakuṇḍalam । haryakṣaṁ vr̥ṣabhaskandhaṁ yathāsya pitaraṁ tathā ॥

जातमात्रं च तं गर्भं धात्र्या संमन्त्र्य भामिनी । मञ्जूषायामवदधे स्वास्तीर्णायां समन्ततः ॥

jātamātraṁ ca taṁ garbhaṁ dhātryā saṁmantrya bhāminī । mañjūṣāyām avadadhe svāstīrṇāyāṁ samantataḥ ॥

मधूच्छिष्टस्थितायां सा सुखायां रुदती तथा । श्लक्ष्णायां सुपिधानायामश्वनद्यामवासृजत् ॥

madhūcchiṣṭasthitāyāṁ sā sukhāyāṁ rudatī tathā । ślakṣṇāyāṁ supidhānāyām aśvanadyām avāsr̥jat ॥

जानती चाप्यकर्तव्यं कन्याया गर्भधारणम् । पुत्रस्नेहेन राजेन्द्र करुणं पर्यदेवयत् ॥

jānatī cāpy akartavyaṁ kanyāyā garbhadhāraṇam । putrasnehena rājendra karuṇaṁ paryadevayat ॥

समुत्सृजन्ती मञ्जूषामश्वनद्यास्तदा जले । उवाच रुदती कुन्ती यानि वाक्यानि तच्छृणु ॥

samutsr̥jantī mañjūṣām aśvanadyās tadā jale । uvāca rudatī kuntī yāni vākyāni tac chr̥ṇu ॥

स्वस्ति तेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश्च पुत्रक । दिव्येभ्यश्चैव भूतेभ्यस्तथा तोयचराश्च ये ॥

svasti te ’stv āntarikṣebhyaḥ pārthivebhyaś ca putraka । divyebhyaś caiva bhūtebhyas tathā toyacarāś ca ye ॥

शिवास्ते सन्तु पन्थानो मा च ते परिपन्थिनः । आगमाश्च तथा पुत्र भवन्त्वद्रोहचेतसः ॥

śivās te santu panthāno mā ca te paripanthinaḥ । āgamāś ca tathā putra bhavantv adrohacetasaḥ ॥

पातु त्वां वरुणो राजा सलिले सलिलेश्वरः । अन्तरिक्षेऽन्तरिक्षस्थः पवनः सर्वगस्तथा ॥

pātu tvāṁ varuṇo rājā salile salileśvaraḥ । antarikṣe ’ntarikṣasthaḥ pavanaḥ sarvagas tathā ॥

पिता त्वां पातु सर्वत्र तपनस्तपतां वरः । येन दत्तोऽसि मे पुत्र दिव्येन विधिना किल ॥

pitā tvāṁ pātu sarvatra tapanas tapatāṁ varaḥ । yena datto ’si me putra divyena vidhinā kila ॥

आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे च देवताः । मरुतश्च सहेन्द्रेण दिशश्च सदिगीश्वराः ॥

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve ca devatāḥ । marutaś ca sahendreṇa diśaś ca sadigīśvarāḥ ॥

रक्षन्तु त्वां सुराः सर्वे समेषु विषमेषु च । वेत्स्यामि त्वां विदेशेऽपि कवचेनोपसूचितम् ॥

rakṣantu tvāṁ surāḥ sarve sameṣu viṣameṣu ca । vetsyāmi tvāṁ videśe ’pi kavacenopasūcitam ॥

धन्यस्ते पुत्र जनको देवो भानुर्विभावसुः । यस्त्वां द्रक्ष्यति दिव्येन चक्षुषा वाहिनीगतम् ॥

dhanyas te putra janako devo bhānur vibhāvasuḥ । yas tvāṁ drakṣyati divyena cakṣuṣā vāhinīgatam ॥

धन्या सा प्रमदा या त्वां पुत्रत्वे कल्पयिष्यति । यस्यास्त्वं तृषितः पुत्र स्तनं पास्यसि देवज ॥

dhanyā sā pramadā yā tvāṁ putratve kalpayiṣyati । yasyās tvaṁ tr̥ṣitaḥ putra stanaṁ pāsyasi devaja ॥

को नु स्वप्नस्तया दृष्टो या त्वामादित्यवर्चसम् । दिव्यवर्मसमायुक्तं दिव्यकुण्डलभूषितम् ॥

ko nu svapnas tayā dr̥ṣṭo yā tvām ādityavarcasam । divyavarmasamāyuktaṁ divyakuṇḍalabhūṣitam ॥

पद्मायतविशालाक्षं पद्मताम्रतलोज्ज्वलम् । सुललाटं सुकेशान्तं पुत्रत्वे कल्पयिष्यति ॥

padmāyataviśālākṣaṁ padmatāmratalojjvalam । sulalāṭaṁ sukeśāntaṁ putratve kalpayiṣyati ॥

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां भूमौ संसर्पमाणकम् । अव्यक्तकलवाक्यानि वदन्तं रेणुगुण्ठितम् ॥

dhanyā drakṣyanti putra tvāṁ bhūmau saṁsarpamāṇakam । avyaktakalavākyāni vadantaṁ reṇuguṇṭhitam ॥

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां पुनर्यौवनगे मुखे । हिमवद्वनसंभूतं सिंहं केसरिणं यथा ॥

dhanyā drakṣyanti putra tvāṁ punar yauvanage mukhe । himavadvanasaṁbhūtaṁ siṁhaṁ kesariṇaṁ yathā ॥

एवं बहुविधं राजन्विलप्य करुणं पृथा । अवासृजत मञ्जूषामश्वनद्यास्तदा जले ॥

evaṁ bahuvidhaṁ rājan vilapya karuṇaṁ pr̥thā । avāsr̥jata mañjūṣām aśvanadyās tadā jale ॥

रुदती पुत्रशोकार्ता निशीथे कमलेक्षणा । धात्र्या सह पृथा राजन्पुत्रदर्शनलालसा ॥

rudatī putraśokārtā niśīthe kamalekṣaṇā । dhātryā saha pr̥thā rājan putradarśanalālasā ॥

विसर्जयित्वा मञ्जूषां संबोधनभयात्पितुः । विवेश राजभवनं पुनः शोकातुरा ततः ॥

visarjayitvā mañjūṣāṁ saṁbodhanabhayāt pituḥ । viveśa rājabhavanaṁ punaḥ śokāturā tataḥ ॥

मञ्जूषा त्वश्वनद्याः सा ययौ चर्मण्वतीं नदीम् । चर्मण्वत्याश्च यमुनां ततो गङ्गां जगाम ह ॥

mañjūṣā tv aśvanadyāḥ sā yayau carmaṇvatīṁ nadīm । carmaṇvatyāś ca yamunāṁ tato gaṅgāṁ jagāma ha ॥

गङ्गायाः सूतविषयं चम्पामभ्याययौ पुरीम् । स मञ्जूषागतो गर्भस्तरङ्गैरुह्यमानकः ॥

gaṅgāyāḥ sūtaviṣayaṁ campām abhyāyayau purīm । sa mañjūṣāgato garbhas taraṅgair uhyamānakaḥ ॥

अमृतादुत्थितं दिव्यं तत्तु वर्म सकुण्डलम् । धारयामास तं गर्भं दैवं च विधिनिर्मितम् ॥

amr̥tād utthitaṁ divyaṁ tat tu varma sakuṇḍalam । dhārayām āsa taṁ garbhaṁ daivaṁ ca vidhinirmitam ॥