Adhyāya 291

वैशंपायन उवाच । सा तु कन्या बहुविधं ब्रुवन्ती मधुरं वचः । अनुनेतुं सहस्रांशुं न शशाक मनस्विनी ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sā tu kanyā bahuvidhaṁ bruvantī madhuraṁ vacaḥ । anunetuṁ sahasrāṁśuṁ na śaśāka manasvinī ॥

न शशाक यदा बाला प्रत्याख्यातुं तमोनुदम् । भीता शापात्ततो राजन्दध्यौ दीर्घमथान्तरम् ॥

na śaśāka yadā bālā pratyākhyātuṁ tamonudam । bhītā śāpāt tato rājan dadhyau dīrgham athāntaram ॥

अनागसः पितुः शापो ब्राह्मणस्य तथैव च । मन्निमित्तः कथं न स्यात्क्रुद्धादस्माद्विभावसोः ॥

anāgasaḥ pituḥ śāpo brāhmaṇasya tathaiva ca । mannimittaḥ kathaṁ na syāt kruddhād asmād vibhāvasoḥ ॥

बालेनापि सता मोहाद्भृशं सापह्नवान्यपि । नात्यासादयितव्यानि तेजांसि च तपांसि च ॥

bālenāpi satā mohād bhr̥śaṁ sāpahnavāny api । nātyāsādayitavyāni tejāṁsi ca tapāṁsi ca ॥

साहमद्य भृशं भीता गृहीता च करे भृशम् । कथं त्वकार्यं कुर्यां वै प्रदानं ह्यात्मनः स्वयम् ॥

sāham adya bhr̥śaṁ bhītā gr̥hītā ca kare bhr̥śam । kathaṁ tv akāryaṁ kuryāṁ vai pradānaṁ hy ātmanaḥ svayam ॥

सैवं शापपरित्रस्ता बहु चिन्तयती तदा । मोहेनाभिपरीताङ्गी स्मयमाना पुनः पुनः ॥

saivaṁ śāpaparitrastā bahu cintayatī tadā । mohenābhiparītāṅgī smayamānā punaḥ punaḥ ॥

तं देवमब्रवीद्भीता बन्धूनां राजसत्तम । व्रीडाविह्वलया वाचा शापत्रस्ता विशां पते ॥

taṁ devam abravīd bhītā bandhūnāṁ rājasattama । vrīḍāvihvalayā vācā śāpatrastā viśāṁ pate ॥

कुन्त्युवाच । पिता मे ध्रियते देव माता चान्ये च बान्धवाः । न तेषु ध्रियमाणेषु विधिलोपो भवेदयम् ॥

kunty uvāca । pitā me dhriyate deva mātā cānye ca bāndhavāḥ । na teṣu dhriyamāṇeṣu vidhilopo bhaved ayam ॥

त्वया मे संगमो देव यदि स्याद्विधिवर्जितः । मन्निमित्तं कुलस्यास्य लोके कीर्तिर्नशेत्ततः ॥

tvayā me saṁgamo deva yadi syād vidhivarjitaḥ । mannimittaṁ kulasyāsya loke kīrtir naśet tataḥ ॥

अथ वा धर्ममेतं त्वं मन्यसे तपतां वर । ऋते प्रदानाद्बन्धुभ्यस्तव कामं करोम्यहम् ॥

atha vā dharmam etaṁ tvaṁ manyase tapatāṁ vara । r̥te pradānād bandhubhyas tava kāmaṁ karomy aham ॥

आत्मप्रदानं दुर्धर्ष तव कृत्वा सती त्वहम् । त्वयि धर्मो यशश्चैव कीर्तिरायुश्च देहिनाम् ॥

ātmapradānaṁ durdharṣa tava kr̥tvā satī tv aham । tvayi dharmo yaśaś caiva kīrtir āyuś ca dehinām ॥

सूर्य उवाच । न ते पिता न ते माता गुरवो वा शुचिस्मिते । प्रभवन्ति वरारोहे भद्रं ते शृणु मे वचः ॥

sūrya uvāca । na te pitā na te mātā guravo vā śucismite । prabhavanti varārohe bhadraṁ te śr̥ṇu me vacaḥ ॥

सर्वान्कामयते यस्मात्कनेर्धातोश्च भामिनि । तस्मात्कन्येह सुश्रोणि स्वतन्त्रा वरवर्णिनि ॥

sarvān kāmayate yasmāt kaner dhātoś ca bhāmini । tasmāt kanyeha suśroṇi svatantrā varavarṇini ॥

नाधर्मश्चरितः कश्चित्त्वया भवति भामिनि । अधर्मं कुत एवाहं चरेयं लोककाम्यया ॥

nādharmaś caritaḥ kaś cit tvayā bhavati bhāmini । adharmaṁ kuta evāhaṁ careyaṁ lokakāmyayā ॥

अनावृताः स्त्रियः सर्वा नराश्च वरवर्णिनि । स्वभाव एष लोकानां विकारोऽन्य इति स्मृतः ॥

anāvr̥tāḥ striyaḥ sarvā narāś ca varavarṇini । svabhāva eṣa lokānāṁ vikāro ’nya iti smr̥taḥ ॥

सा मया सह संगम्य पुनः कन्या भविष्यसि । पुत्रश्च ते महाबाहुर्भविष्यति महायशाः ॥

sā mayā saha saṁgamya punaḥ kanyā bhaviṣyasi । putraś ca te mahābāhur bhaviṣyati mahāyaśāḥ ॥

कुन्त्युवाच । यदि पुत्रो मम भवेत्त्वत्तः सर्वतमोपह । कुण्डली कवची शूरो महाबाहुर्महाबलः ॥

kunty uvāca । yadi putro mama bhavet tvattaḥ sarvatamopaha । kuṇḍalī kavacī śūro mahābāhur mahābalaḥ ॥

सूर्य उवाच । भविष्यति महाबाहुः कुण्डली दिव्यवर्मभृत् । उभयं चामृतमयं तस्य भद्रे भविष्यति ॥

sūrya uvāca । bhaviṣyati mahābāhuḥ kuṇḍalī divyavarmabhr̥t । ubhayaṁ cāmr̥tamayaṁ tasya bhadre bhaviṣyati ॥

कुन्त्युवाच । यद्येतदमृतादस्ति कुण्डले वर्म चोत्तमम् । मम पुत्रस्य यं वै त्वं मत्त उत्पादयिष्यसि ॥

kunty uvāca । yady etad amr̥tād asti kuṇḍale varma cottamam । mama putrasya yaṁ vai tvaṁ matta utpādayiṣyasi ॥

अस्तु मे संगमो देव यथोक्तं भगवंस्त्वया । त्वद्वीर्यरूपसत्त्वौजा धर्मयुक्तो भवेत्स च ॥

astu me saṁgamo deva yathoktaṁ bhagavaṁs tvayā । tvadvīryarūpasattvaujā dharmayukto bhavet sa ca ॥

सूर्य उवाच । अदित्या कुण्डले राज्ञि दत्ते मे मत्तकाशिनि । तेऽस्य दास्यामि वै भीरु वर्म चैवेदमुत्तमम् ॥

sūrya uvāca । adityā kuṇḍale rājñi datte me mattakāśini । te ’sya dāsyāmi vai bhīru varma caivedam uttamam ॥

पृथोवाच । परमं भगवन्देव संगमिष्ये त्वया सह । यदि पुत्रो भवेदेवं यथा वदसि गोपते ॥

pr̥thovāca । paramaṁ bhagavan deva saṁgamiṣye tvayā saha । yadi putro bhaved evaṁ yathā vadasi gopate ॥

वैशंपायन उवाच । तथेत्युक्त्वा तु तां कुन्तीमाविवेश विहंगमः । स्वर्भानुशत्रुर्योगात्मा नाभ्यां पस्पर्श चैव ताम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tathety uktvā tu tāṁ kuntīm āviveśa vihaṁgamaḥ । svarbhānuśatrur yogātmā nābhyāṁ pasparśa caiva tām ॥

ततः सा विह्वलेवासीत्कन्या सूर्यस्य तेजसा । पपाताथ च सा देवी शयने मूढचेतना ॥

tataḥ sā vihvalevāsīt kanyā sūryasya tejasā । papātātha ca sā devī śayane mūḍhacetanā ॥

सूर्य उवाच । साधयिष्यामि सुश्रोणि पुत्रं वै जनयिष्यसि । सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठं कन्या चैव भविष्यसि ॥

sūrya uvāca । sādhayiṣyāmi suśroṇi putraṁ vai janayiṣyasi । sarvaśastrabhr̥tāṁ śreṣṭhaṁ kanyā caiva bhaviṣyasi ॥

वैशंपायन उवाच । ततः सा व्रीडिता बाला तदा सूर्यमथाब्रवीत् । एवमस्त्विति राजेन्द्र प्रस्थितं भूरिवर्चसम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sā vrīḍitā bālā tadā sūryam athābravīt । evam astv iti rājendra prasthitaṁ bhūrivarcasam ॥

इति स्मोक्ता कुन्तिराजात्मजा सा; विवस्वन्तं याचमाना सलज्जा । तस्मिन्पुण्ये शयनीये पपात; मोहाविष्टा भज्यमाना लतेव ॥

iti smoktā kuntirājātmajā sā; vivasvantaṁ yācamānā salajjā । tasmin puṇye śayanīye papāta; mohāviṣṭā bhajyamānā lateva ॥

तां तिग्मांशुस्तेजसा मोहयित्वा; योगेनाविश्यात्मसंस्थां चकार । न चैवैनां दूषयामास भानुः; संज्ञां लेभे भूय एवाथ बाला ॥

tāṁ tigmāṁśus tejasā mohayitvā; yogenāviśyātmasaṁsthāṁ cakāra । na caivaināṁ dūṣayām āsa bhānuḥ; saṁjñāṁ lebhe bhūya evātha bālā ॥