Adhyāya 284

जनमेजय उवाच । यत्तत्तदा महाब्रह्मँल्लोमशो वाक्यमब्रवीत् । इन्द्रस्य वचनादेत्य पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥

janamejaya uvāca । yat tat tadā mahābrahmam̐l lomaśo vākyam abravīt । indrasya vacanād etya pāṇḍuputraṁ yudhiṣṭhiram ॥

यच्चापि ते भयं तीव्रं न च कीर्तयसे क्वचित् । तच्चाप्यपहरिष्यामि सव्यसाचाविहागते ॥

yac cāpi te bhayaṁ tīvraṁ na ca kīrtayase kva cit । tac cāpy apahariṣyāmi savyasācāv ihāgate ॥

किं नु तद्विदुषां श्रेष्ठ कर्णं प्रति महद्भयम् । आसीन्न च स धर्मात्मा कथयामास कस्यचित् ॥

kiṁ nu tad viduṣāṁ śreṣṭha karṇaṁ prati mahad bhayam । āsīn na ca sa dharmātmā kathayām āsa kasya cit ॥

वैशंपायन उवाच । अहं ते राजशार्दूल कथयामि कथामिमाम् । पृच्छते भरतश्रेष्ठ शुश्रूषस्व गिरं मम ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ahaṁ te rājaśārdūla kathayāmi kathām imām । pr̥cchate bharataśreṣṭha śuśrūṣasva giraṁ mama ॥

द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे । पाण्डूनां हितकृच्छक्रः कर्णं भिक्षितुमुद्यतः ॥

dvādaśe samatikrānte varṣe prāpte trayodaśe । pāṇḍūnāṁ hitakr̥c chakraḥ karṇaṁ bhikṣitum udyataḥ ॥

अभिप्रायमथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः । कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णमुपागमत् ॥

abhiprāyam atho jñātvā mahendrasya vibhāvasuḥ । kuṇḍalārthe mahārāja sūryaḥ karṇam upāgamat ॥

महार्हे शयने वीरं स्पर्ध्यास्तरणसंवृते । शयानमभिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् ॥

mahārhe śayane vīraṁ spardhyāstaraṇasaṁvr̥te । śayānam abhiviśvastaṁ brahmaṇyaṁ satyavādinam ॥

स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयामास रश्मिवान् । कृपया परयाविष्टः पुत्रस्नेहाच्च भारत ॥

svapnānte niśi rājendra darśayām āsa raśmivān । kr̥payā parayāviṣṭaḥ putrasnehāc ca bhārata ॥

ब्राह्मणो वेदविद्भूत्वा सूर्यो योगाद्धि रूपवान् । हितार्थमब्रवीत्कर्णं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥

brāhmaṇo vedavid bhūtvā sūryo yogād dhi rūpavān । hitārtham abravīt karṇaṁ sāntvapūrvam idaṁ vacaḥ ॥

कर्ण मद्वचनं तात शृणु सत्यभृतां वर । ब्रुवतोऽद्य महाबाहो सौहृदात्परमं हितम् ॥

karṇa madvacanaṁ tāta śr̥ṇu satyabhr̥tāṁ vara । bruvato ’dya mahābāho sauhr̥dāt paramaṁ hitam ॥

उपायास्यति शक्रस्त्वां पाण्डवानां हितेप्सया । ब्राह्मणच्छद्मना कर्ण कुण्डलापजिहीर्षया ॥

upāyāsyati śakras tvāṁ pāṇḍavānāṁ hitepsayā । brāhmaṇacchadmanā karṇa kuṇḍalāpajihīrṣayā ॥

विदितं तेन शीलं ते सर्वस्य जगतस्तथा । यथा त्वं भिक्षितः सद्भिर्ददास्येव न याचसे ॥

viditaṁ tena śīlaṁ te sarvasya jagatas tathā । yathā tvaṁ bhikṣitaḥ sadbhir dadāsy eva na yācase ॥

त्वं हि तात ददास्येव ब्राह्मणेभ्यः प्रयाचितः । वित्तं यच्चान्यदप्याहुर्न प्रत्याख्यासि कर्हिचित् ॥

tvaṁ hi tāta dadāsy eva brāhmaṇebhyaḥ prayācitaḥ । vittaṁ yac cānyad apy āhur na pratyākhyāsi karhi cit ॥

तं त्वामेवंविधं ज्ञात्वा स्वयं वै पाकशासनः । आगन्ता कुण्डलार्थाय कवचं चैव भिक्षितुम् ॥

taṁ tvām evaṁvidhaṁ jñātvā svayaṁ vai pākaśāsanaḥ । āgantā kuṇḍalārthāya kavacaṁ caiva bhikṣitum ॥

तस्मै प्रयाचमानाय न देये कुण्डले त्वया । अनुनेयः परं शक्त्या श्रेय एतद्धि ते परम् ॥

tasmai prayācamānāya na deye kuṇḍale tvayā । anuneyaḥ paraṁ śaktyā śreya etad dhi te param ॥

कुण्डलार्थे ब्रुवंस्तात कारणैर्बहुभिस्त्वया । अन्यैर्बहुविधैर्वित्तैः स निवार्यः पुनः पुनः ॥

kuṇḍalārthe bruvaṁs tāta kāraṇair bahubhis tvayā । anyair bahuvidhair vittaiḥ sa nivāryaḥ punaḥ punaḥ ॥

रत्नैः स्त्रीभिस्तथा भोगैर्धनैर्बहुविधैरपि । निदर्शनैश्च बहुभिः कुण्डलेप्सुः पुरंदरः ॥

ratnaiḥ strībhis tathā bhogair dhanair bahuvidhair api । nidarśanaiś ca bahubhiḥ kuṇḍalepsuḥ puraṁdaraḥ ॥

यदि दास्यसि कर्ण त्वं सहजे कुण्डले शुभे । आयुषः प्रक्षयं गत्वा मृत्योर्वशमुपेष्यसि ॥

yadi dāsyasi karṇa tvaṁ sahaje kuṇḍale śubhe । āyuṣaḥ prakṣayaṁ gatvā mr̥tyor vaśam upeṣyasi ॥

कवचेन च संयुक्तः कुण्डलाभ्यां च मानद । अवध्यस्त्वं रणेऽरीणामिति विद्धि वचो मम ॥

kavacena ca saṁyuktaḥ kuṇḍalābhyāṁ ca mānada । avadhyas tvaṁ raṇe ’rīṇām iti viddhi vaco mama ॥

अमृतादुत्थितं ह्येतदुभयं रत्नसंभवम् । तस्माद्रक्ष्यं त्वया कर्ण जीवितं चेत्प्रियं तव ॥

amr̥tād utthitaṁ hy etad ubhayaṁ ratnasaṁbhavam । tasmād rakṣyaṁ tvayā karṇa jīvitaṁ cet priyaṁ tava ॥

कर्ण उवाच । को मामेवं भवान्प्राह दर्शयन्सौहृदं परम् । कामया भगवन्ब्रूहि को भवान्द्विजवेषधृक् ॥

karṇa uvāca । ko mām evaṁ bhavān prāha darśayan sauhr̥daṁ param । kāmayā bhagavan brūhi ko bhavān dvijaveṣadhr̥k ॥

ब्राह्मण उवाच । अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात्त्वां निदर्शये । कुरुष्वैतद्वचो मे त्वमेतच्छ्रेयः परं हि ते ॥

brāhmaṇa uvāca । ahaṁ tāta sahasrāṁśuḥ sauhr̥dāt tvāṁ nidarśaye । kuruṣvaitad vaco me tvam etac chreyaḥ paraṁ hi te ॥

कर्ण उवाच । श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः । प्रवक्ताद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम ॥

karṇa uvāca । śreya eva mamātyantaṁ yasya me gopatiḥ prabhuḥ । pravaktādya hitānveṣī śr̥ṇu cedaṁ vaco mama ॥

प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच्च ब्रवीम्यहम् । न निवार्यो व्रतादस्मादहं यद्यस्मि ते प्रियः ॥

prasādaye tvāṁ varadaṁ praṇayāc ca bravīmy aham । na nivāryo vratād asmād ahaṁ yady asmi te priyaḥ ॥

व्रतं वै मम लोकोऽयं वेत्ति कृत्स्नो विभावसो । यथाहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणानपि ध्रुवम् ॥

vrataṁ vai mama loko ’yaṁ vetti kr̥tsno vibhāvaso । yathāhaṁ dvijamukhyebhyo dadyāṁ prāṇān api dhruvam ॥

यद्यागच्छति शक्रो मां ब्राह्मणच्छद्मनावृतः । हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम् ॥

yady āgacchati śakro māṁ brāhmaṇacchadmanāvr̥taḥ । hitārthaṁ pāṇḍuputrāṇāṁ khecarottama bhikṣitum ॥

दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम् । न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥

dāsyāmi vibudhaśreṣṭha kuṇḍale varma cottamam । na me kīrtiḥ praṇaśyeta triṣu lokeṣu viśrutā ॥

मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम् । युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम् ॥

madvidhasyāyaśasyaṁ hi na yuktaṁ prāṇarakṣaṇam । yuktaṁ hi yaśasā yuktaṁ maraṇaṁ lokasaṁmatam ॥

सोऽहमिन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा । यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थमुपयास्यति ॥

so ’ham indrāya dāsyāmi kuṇḍale saha varmaṇā । yadi māṁ balavr̥traghno bhikṣārtham upayāsyati ॥

हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम् । तन्मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर्भविष्यति ॥

hitārthaṁ pāṇḍuputrāṇāṁ kuṇḍale me prayācitum । tan me kīrtikaraṁ loke tasyākīrtir bhaviṣyati ॥

वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन् । कीर्तिमानश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस्तु नश्यति ॥

vr̥ṇomi kīrtiṁ loke hi jīvitenāpi bhānuman । kīrtimān aśnute svargaṁ hīnakīrtis tu naśyati ॥

कीर्तिर्हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत् । अकीर्तिर्जीवितं हन्ति जीवतोऽपि शरीरिणः ॥

kīrtir hi puruṣaṁ loke saṁjīvayati mātr̥vat । akīrtir jīvitaṁ hanti jīvato ’pi śarīriṇaḥ ॥

अयं पुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो । धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिरायुर्नरस्य वै ॥

ayaṁ purāṇaḥ śloko hi svayaṁ gīto vibhāvaso । dhātrā lokeśvara yathā kīrtir āyur narasya vai ॥

पुरुषस्य परे लोके कीर्तिरेव परायणम् । इह लोके विशुद्धा च कीर्तिरायुर्विवर्धनी ॥

puruṣasya pare loke kīrtir eva parāyaṇam । iha loke viśuddhā ca kīrtir āyurvivardhanī ॥

सोऽहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम् । दत्त्वा च विधिवद्दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥

so ’haṁ śarīraje dattvā kīrtiṁ prāpsyāmi śāśvatīm । dattvā ca vidhivad dānaṁ brāhmaṇebhyo yathāvidhi ॥

हुत्वा शरीरं संग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् । विजित्य वा परानाजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम् ॥

hutvā śarīraṁ saṁgrāme kr̥tvā karma suduṣkaram । vijitya vā parān ājau yaśaḥ prāpsyāmi kevalam ॥

भीतानामभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम् । वृद्धान्बालान्द्विजातींश्च मोक्षयित्वा महाभयात् ॥

bhītānām abhayaṁ dattvā saṁgrāme jīvitārthinām । vr̥ddhān bālān dvijātīṁś ca mokṣayitvā mahābhayāt ॥

प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्भानुसूदन । जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस्तद्विद्धि मे व्रतम् ॥

prāpsyāmi paramaṁ loke yaśaḥ svarbhānusūdana । jīvitenāpi me rakṣyā kīrtis tad viddhi me vratam ॥

सोऽहं दत्त्वा मघवते भिक्षामेतामनुत्तमाम् । ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम् ॥

so ’haṁ dattvā maghavate bhikṣām etām anuttamām । brāhmaṇacchadmine deva loke gantā parāṁ gatim ॥