Adhyāya 229

वैशंपायन उवाच । अथ दुर्योधनो राजा तत्र तत्र वने वसन् । जगाम घोषानभितस्तत्र चक्रे निवेशनम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । atha duryodhano rājā tatra tatra vane vasan । jagāma ghoṣān abhitas tatra cakre niveśanam ॥

रमणीये समाज्ञाते सोदके समहीरुहे । देशे सर्वगुणोपेते चक्रुरावसथं नराः ॥

ramaṇīye samājñāte sodake samahīruhe । deśe sarvaguṇopete cakrur āvasathaṁ narāḥ ॥

तथैव तत्समीपस्थान्पृथगावसथान्बहून् । कर्णस्य शकुनेश्चैव भ्रातॄणां चैव सर्वशः ॥

tathaiva tatsamīpasthān pr̥thagāvasathān bahūn । karṇasya śakuneś caiva bhrātr̥̄ṇāṁ caiva sarvaśaḥ ॥

ददर्श स तदा गावः शतशोऽथ सहस्रशः । अङ्कैर्लक्षैश्च ताः सर्वा लक्षयामास पार्थिवः ॥

dadarśa sa tadā gāvaḥ śataśo ’tha sahasraśaḥ । aṅkair lakṣaiś ca tāḥ sarvā lakṣayām āsa pārthivaḥ ॥

अङ्कयामास वत्सांश्च जज्ञे चोपसृतास्त्वपि । बालवत्साश्च या गावः कालयामास ता अपि ॥

aṅkayām āsa vatsāṁś ca jajñe copasr̥tās tv api । bālavatsāś ca yā gāvaḥ kālayām āsa tā api ॥

अथ स स्मारणं कृत्वा लक्षयित्वा त्रिहायनान् । वृतो गोपालकैः प्रीतो व्यहरत्कुरुनन्दनः ॥

atha sa smāraṇaṁ kr̥tvā lakṣayitvā trihāyanān । vr̥to gopālakaiḥ prīto vyaharat kurunandanaḥ ॥

स च पौरजनः सर्वः सैनिकाश्च सहस्रशः । यथोपजोषं चिक्रीडुर्वने तस्मिन्यथामराः ॥

sa ca paurajanaḥ sarvaḥ sainikāś ca sahasraśaḥ । yathopajoṣaṁ cikrīḍur vane tasmin yathāmarāḥ ॥

ततो गोपाः प्रगातारः कुशला नृत्तवादिते । धार्तराष्ट्रमुपातिष्ठन्कन्याश्चैव स्वलंकृताः ॥

tato gopāḥ pragātāraḥ kuśalā nr̥ttavādite । dhārtarāṣṭram upātiṣṭhan kanyāś caiva svalaṁkr̥tāḥ ॥

स स्त्रीगणवृतो राजा प्रहृष्टः प्रददौ वसु । तेभ्यो यथार्हमन्नानि पानानि विविधानि च ॥

sa strīgaṇavr̥to rājā prahr̥ṣṭaḥ pradadau vasu । tebhyo yathārham annāni pānāni vividhāni ca ॥

ततस्ते सहिताः सर्वे तरक्षून्महिषान्मृगान् । गवयर्क्षवराहांश्च समन्तात्पर्यकालयन् ॥

tatas te sahitāḥ sarve tarakṣūn mahiṣān mr̥gān । gavayarkṣavarāhāṁś ca samantāt paryakālayan ॥

स ताञ्शरैर्विनिर्भिन्दन्गजान्बध्नन्महावने । रमणीयेषु देशेषु ग्राहयामास वै मृगान् ॥

sa tāñ śarair vinirbhindan gajān badhnan mahāvane । ramaṇīyeṣu deśeṣu grāhayām āsa vai mr̥gān ॥

गोरसानुपयुञ्जान उपभोगांश्च भारत । पश्यन्सुरमणीयानि पुष्पितानि वनानि च ॥

gorasān upayuñjāna upabhogāṁś ca bhārata । paśyan suramaṇīyāni puṣpitāni vanāni ca ॥

मत्तभ्रमरजुष्टानि बर्हिणाभिरुतानि च । अगच्छदानुपूर्व्येण पुण्यं द्वैतवनं सरः । ऋद्ध्या परमया युक्तो महेन्द्र इव वज्रभृत् ॥

mattabhramarajuṣṭāni barhiṇābhirutāni ca । agacchad ānupūrvyeṇa puṇyaṁ dvaitavanaṁ saraḥ । r̥ddhyā paramayā yukto mahendra iva vajrabhr̥t ॥

यदृच्छया च तदहो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । ईजे राजर्षियज्ञेन सद्यस्केन विशां पते । दिव्येन विधिना राजा वन्येन कुरुसत्तमः ॥

yadr̥cchayā ca tadaho dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ । īje rājarṣiyajñena sadyaskena viśāṁ pate । divyena vidhinā rājā vanyena kurusattamaḥ ॥

कृत्वा निवेशमभितः सरसस्तस्य कौरवः । द्रौपद्या सहितो धीमान्धर्मपत्न्या नराधिपः ॥

kr̥tvā niveśam abhitaḥ sarasas tasya kauravaḥ । draupadyā sahito dhīmān dharmapatnyā narādhipaḥ ॥

ततो दुर्योधनः प्रेष्यानादिदेश सहानुजः । आक्रीडावसथाः क्षिप्रं क्रियन्तामिति भारत ॥

tato duryodhanaḥ preṣyān ādideśa sahānujaḥ । ākrīḍāvasathāḥ kṣipraṁ kriyantām iti bhārata ॥

ते तथेत्येव कौरव्यमुक्त्वा वचनकारिणः । चिकीर्षन्तस्तदाक्रीडाञ्जग्मुर्द्वैतवनं सरः ॥

te tathety eva kauravyam uktvā vacanakāriṇaḥ । cikīrṣantas tadākrīḍāñ jagmur dvaitavanaṁ saraḥ ॥

सेनाग्रं धार्तराष्ट्रस्य प्राप्तं द्वैतवनं सरः । प्रविशन्तं वनद्वारि गन्धर्वाः समवारयन् ॥

senāgraṁ dhārtarāṣṭrasya prāptaṁ dvaitavanaṁ saraḥ । praviśantaṁ vanadvāri gandharvāḥ samavārayan ॥

तत्र गन्धर्वराजो वै पूर्वमेव विशां पते । कुबेरभवनाद्राजन्नाजगाम गणावृतः ॥

tatra gandharvarājo vai pūrvam eva viśāṁ pate । kuberabhavanād rājann ājagāma gaṇāvr̥taḥ ॥

गणैरप्सरसां चैव त्रिदशानां तथात्मजैः । विहारशीलः क्रीडार्थं तेन तत्संवृतं सरः ॥

gaṇair apsarasāṁ caiva tridaśānāṁ tathātmajaiḥ । vihāraśīlaḥ krīḍārthaṁ tena tat saṁvr̥taṁ saraḥ ॥

तेन तत्संवृतं दृष्ट्वा ते राजपरिचारकाः । प्रतिजग्मुस्ततो राजन्यत्र दुर्योधनो नृपः ॥

tena tat saṁvr̥taṁ dr̥ṣṭvā te rājaparicārakāḥ । pratijagmus tato rājan yatra duryodhano nr̥paḥ ॥

स तु तेषां वचः श्रुत्वा सैनिकान्युद्धदुर्मदान् । प्रेषयामास कौरव्य उत्सारयत तानिति ॥

sa tu teṣāṁ vacaḥ śrutvā sainikān yuddhadurmadān । preṣayām āsa kauravya utsārayata tān iti ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञः सेनाग्रयायिनः । सरो द्वैतवनं गत्वा गन्धर्वानिदमब्रुवन् ॥

tasya tad vacanaṁ śrutvā rājñaḥ senāgrayāyinaḥ । saro dvaitavanaṁ gatvā gandharvān idam abruvan ॥

राजा दुर्योधनो नाम धृतराष्ट्रसुतो बली । विजिहीर्षुरिहायाति तदर्थमपसर्पत ॥

rājā duryodhano nāma dhr̥tarāṣṭrasuto balī । vijihīrṣur ihāyāti tadartham apasarpata ॥

एवमुक्तास्तु गन्धर्वाः प्रहसन्तो विशां पते । प्रत्यब्रुवंस्तान्पुरुषानिदं सुपरुषं वचः ॥

evam uktās tu gandharvāḥ prahasanto viśāṁ pate । pratyabruvaṁs tān puruṣān idaṁ suparuṣaṁ vacaḥ ॥

न चेतयति वो राजा मन्दबुद्धिः सुयोधनः । योऽस्मानाज्ञापयत्येवं वश्यानिव दिवौकसः ॥

na cetayati vo rājā mandabuddhiḥ suyodhanaḥ । yo ’smān ājñāpayaty evaṁ vaśyān iva divaukasaḥ ॥

यूयं मुमूर्षवश्चापि मन्दप्रज्ञा न संशयः । ये तस्य वचनादेवमस्मान्ब्रूत विचेतसः ॥

yūyaṁ mumūrṣavaś cāpi mandaprajñā na saṁśayaḥ । ye tasya vacanād evam asmān brūta vicetasaḥ ॥

गच्छत त्वरिताः सर्वे यत्र राजा स कौरवः । द्वेष्यं माद्यैव गच्छध्वं धर्मराजनिवेशनम् ॥

gacchata tvaritāḥ sarve yatra rājā sa kauravaḥ । dveṣyaṁ mādyaiva gacchadhvaṁ dharmarājaniveśanam ॥

एवमुक्तास्तु गन्धर्वै राज्ञः सेनाग्रयायिनः । संप्राद्रवन्यतो राजा धृतराष्ट्रसुतोऽभवत् ॥

evam uktās tu gandharvai rājñaḥ senāgrayāyinaḥ । saṁprādravan yato rājā dhr̥tarāṣṭrasuto ’bhavat ॥