Adhyāya 210

मार्कण्डेय उवाच । काश्यपो ह्यथ वासिष्ठः प्राणश्च प्राणपुत्रकः । अग्निराङ्गिरसश्चैव च्यवनस्त्रिषुवर्चकः ॥

mārkaṇḍeya uvāca । kāśyapo hy atha vāsiṣṭhaḥ prāṇaś ca prāṇaputrakaḥ । agnir āṅgirasaś caiva cyavanas triṣuvarcakaḥ ॥

अचरन्त तपस्तीव्रं पुत्रार्थे बहुवार्षिकम् । पुत्रं लभेम धर्मिष्ठं यशसा ब्रह्मणा समम् ॥

acaranta tapas tīvraṁ putrārthe bahuvārṣikam । putraṁ labhema dharmiṣṭhaṁ yaśasā brahmaṇā samam ॥

महाव्याहृतिभिर्ध्यातः पञ्चभिस्तैस्तदा त्वथ । जज्ञे तेजोमयोऽर्चिष्मान्पञ्चवर्णः प्रभावनः ॥

mahāvyāhr̥tibhir dhyātaḥ pañcabhis tais tadā tv atha । jajñe tejomayo ’rciṣmān pañcavarṇaḥ prabhāvanaḥ ॥

समिद्धोऽग्निः शिरस्तस्य बाहू सूर्यनिभौ तथा । त्वङ्नेत्रे च सुवर्णाभे कृष्णे जङ्घे च भारत ॥

samiddho ’gniḥ śiras tasya bāhū sūryanibhau tathā । tvaṅ netre ca suvarṇābhe kr̥ṣṇe jaṅghe ca bhārata ॥

पञ्चवर्णः स तपसा कृतस्तैः पञ्चभिर्जनैः । पाञ्चजन्यः श्रुतो वेदे पञ्चवंशकरस्तु सः ॥

pañcavarṇaḥ sa tapasā kr̥tas taiḥ pañcabhir janaiḥ । pāñcajanyaḥ śruto vede pañcavaṁśakaras tu saḥ ॥

दश वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महातपाः । जनयत्पावकं घोरं पितॄणां स प्रजाः सृजन् ॥

daśa varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahātapāḥ । janayat pāvakaṁ ghoraṁ pitr̥̄ṇāṁ sa prajāḥ sr̥jan ॥

बृहद्रथंतरं मूर्ध्नो वक्त्राच्च तरसाहरौ । शिवं नाभ्यां बलादिन्द्रं वाय्वग्नी प्राणतोऽसृजत् ॥

br̥had rathaṁtaraṁ mūrdhno vaktrāc ca tarasāharau । śivaṁ nābhyāṁ balād indraṁ vāyvagnī prāṇato ’sr̥jat ॥

बाहुभ्यामनुदात्तौ च विश्वे भूतानि चैव ह । एतान्सृष्ट्वा ततः पञ्च पितॄणामसृजत्सुतान् ॥

bāhubhyām anudāttau ca viśve bhūtāni caiva ha । etān sr̥ṣṭvā tataḥ pañca pitr̥̄ṇām asr̥jat sutān ॥

बृहदूर्जस्य प्रणिधिः काश्यपस्य बृहत्तरः । भानुरङ्गिरसो वीरः पुत्रो वर्चस्य सौभरः ॥

br̥hadūrjasya praṇidhiḥ kāśyapasya br̥hattaraḥ । bhānur aṅgiraso vīraḥ putro varcasya saubharaḥ ॥

प्राणस्य चानुदात्तश्च व्याख्याताः पञ्च वंशजाः । देवान्यज्ञमुषश्चान्यान्सृजन्पञ्चदशोत्तरान् ॥

prāṇasya cānudāttaś ca vyākhyātāḥ pañca vaṁśajāḥ । devān yajñamuṣaś cānyān sr̥jan pañcadaśottarān ॥

अभीममतिभीमं च भीमं भीमबलाबलम् । एतान्यज्ञमुषः पञ्च देवानभ्यसृजत्तपः ॥

abhīmam atibhīmaṁ ca bhīmaṁ bhīmabalābalam । etān yajñamuṣaḥ pañca devān abhyasr̥jat tapaḥ ॥

सुमित्रं मित्रवन्तं च मित्रज्ञं मित्रवर्धनम् । मित्रधर्माणमित्येतान्देवानभ्यसृजत्तपः ॥

sumitraṁ mitravantaṁ ca mitrajñaṁ mitravardhanam । mitradharmāṇam ity etān devān abhyasr̥jat tapaḥ ॥

सुरप्रवीरं वीरं च सुकेशं च सुवर्चसम् । सुराणामपि हन्तारं पञ्चैतानसृजत्तपः ॥

surapravīraṁ vīraṁ ca sukeśaṁ ca suvarcasam । surāṇām api hantāraṁ pañcaitān asr̥jat tapaḥ ॥

त्रिविधं संस्थिता ह्येते पञ्च पञ्च पृथक्पृथक् । मुष्णन्त्यत्र स्थिता ह्येते स्वर्गतो यज्ञयाजिनः ॥

trividhaṁ saṁsthitā hy ete pañca pañca pr̥thak pr̥thak । muṣṇanty atra sthitā hy ete svargato yajñayājinaḥ ॥

तेषामिष्टं हरन्त्येते निघ्नन्ति च महद्भुवि । स्पर्धया हव्यवाहानां निघ्नन्त्येते हरन्ति च ॥

teṣām iṣṭaṁ haranty ete nighnanti ca mahad bhuvi । spardhayā havyavāhānāṁ nighnanty ete haranti ca ॥

हविर्वेद्यां तदादानं कुशलैः संप्रवर्तितम् । तदेते नोपसर्पन्ति यत्र चाग्निः स्थितो भवेत् ॥

havir vedyāṁ tad ādānaṁ kuśalaiḥ saṁpravartitam । tad ete nopasarpanti yatra cāgniḥ sthito bhavet ॥

चितोऽग्निरुद्वहन्यज्ञं पक्षाभ्यां तान्प्रबाधते । मन्त्रैः प्रशमिता ह्येते नेष्टं मुष्णन्ति यज्ञियम् ॥

cito ’gnir udvahan yajñaṁ pakṣābhyāṁ tān prabādhate । mantraiḥ praśamitā hy ete neṣṭaṁ muṣṇanti yajñiyam ॥

बृहदुक्थतपस्यैव पुत्रो भूमिमुपाश्रितः । अग्निहोत्रे हूयमाने पृथिव्यां सद्भिरिज्यते ॥

br̥hadukthatapasyaiva putro bhūmim upāśritaḥ । agnihotre hūyamāne pr̥thivyāṁ sadbhir ijyate ॥

रथंतरश्च तपसः पुत्रोऽग्निः परिपठ्यते । मित्रविन्दाय वै तस्य हविरध्वर्यवो विदुः । मुमुदे परमप्रीतः सह पुत्रैर्महायशाः ॥

rathaṁtaraś ca tapasaḥ putro ’gniḥ paripaṭhyate । mitravindāya vai tasya havir adhvaryavo viduḥ । mumude paramaprītaḥ saha putrair mahāyaśāḥ ॥