Adhyāya 173

जनमेजय उवाच । तस्मिन्कृतास्त्रे रथिनां प्रधाने; प्रत्यागते भवनाद्वृत्रहन्तुः । अतः परं किमकुर्वन्त पार्थाः; समेत्य शूरेण धनंजयेन ॥

janamejaya uvāca । tasmin kr̥tāstre rathināṁ pradhāne; pratyāgate bhavanād vr̥trahantuḥ । ataḥ paraṁ kim akurvanta pārthāḥ; sametya śūreṇa dhanaṁjayena ॥

वैशंपायन उवाच । वनेषु तेष्वेव तु ते नरेन्द्राः; सहार्जुनेनेन्द्रसमेन वीराः । तस्मिंश्च शैलप्रवरे सुरम्ये; धनेश्वराक्रीडगता विजह्रुः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । vaneṣu teṣv eva tu te narendrāḥ; sahārjunenendrasamena vīrāḥ । tasmiṁś ca śailapravare suramye; dhaneśvarākrīḍagatā vijahruḥ ॥

वेश्मानि तान्यप्रतिमानि पश्य;न्क्रीडाश्च नानाद्रुमसंनिकर्षाः । चचार धन्वी बहुधा नरेन्द्रः; सोऽस्त्रेषु यत्तः सततं किरीटी ॥

veśmāni tāny apratimāni paśyan; krīḍāś ca nānādrumasaṁnikarṣāḥ । cacāra dhanvī bahudhā narendraḥ; so ’streṣu yattaḥ satataṁ kirīṭī ॥

अवाप्य वासं नरदेवपुत्राः; प्रसादजं वैश्रवणस्य राज्ञः । न प्राणिनां ते स्पृहयन्ति राज;ञ्शिवश्च कालः स बभूव तेषाम् ॥

avāpya vāsaṁ naradevaputrāḥ; prasādajaṁ vaiśravaṇasya rājñaḥ । na prāṇināṁ te spr̥hayanti rājañ; śivaś ca kālaḥ sa babhūva teṣām ॥

समेत्य पार्थेन यथैकरात्र;मूषुः समास्तत्र तदा चतस्रः । पूर्वाश्च षट्ता दश पाण्डवानां; शिवा बभूवुर्वसतां वनेषु ॥

sametya pārthena yathaikarātram; ūṣuḥ samās tatra tadā catasraḥ । pūrvāś ca ṣaṭ tā daśa pāṇḍavānāṁ; śivā babhūvur vasatāṁ vaneṣu ॥

ततोऽब्रवीद्वायुसुतस्तरस्वी; जिष्णुश्च राजानमुपोपविश्य । यमौ च वीरौ सुरराजकल्पा;वेकान्तमास्थाय हितं प्रियं च ॥

tato ’bravīd vāyusutas tarasvī; jiṣṇuś ca rājānam upopaviśya । yamau ca vīrau surarājakalpāv; ekāntam āsthāya hitaṁ priyaṁ ca ॥

तव प्रतिज्ञां कुरुराज सत्यां; चिकीर्षमाणास्त्वदनु प्रियं च । ततोऽनुगच्छाम वनान्यपास्य; सुयोधनं सानुचरं निहन्तुम् ॥

tava pratijñāṁ kururāja satyāṁ; cikīrṣamāṇās tvadanu priyaṁ ca । tato ’nugacchāma vanāny apāsya; suyodhanaṁ sānucaraṁ nihantum ॥

एकादशं वर्षमिदं वसामः; सुयोधनेनात्तसुखाः सुखार्हाः । तं वञ्चयित्वाधमबुद्धिशील;मज्ञातवासं सुखमाप्नुयामः ॥

ekādaśaṁ varṣam idaṁ vasāmaḥ; suyodhanenāttasukhāḥ sukhārhāḥ । taṁ vañcayitvādhamabuddhiśīlam; ajñātavāsaṁ sukham āpnuyāmaḥ ॥

तवाज्ञया पार्थिव निर्विशङ्का; विहाय मानं विचरन्वनानि । समीपवासेन विलोभितास्ते; ज्ञास्यन्ति नास्मानपकृष्टदेशान् ॥

tavājñayā pārthiva nirviśaṅkā; vihāya mānaṁ vicaran vanāni । samīpavāsena vilobhitās te; jñāsyanti nāsmān apakr̥ṣṭadeśān ॥

संवत्सरं तं तु विहृत्य गूढं; नराधमं तं सुखमुद्धरेम । निर्यात्य वैरं सफलं सपुष्पं; तस्मै नरेन्द्राधमपूरुषाय ॥

saṁvatsaraṁ taṁ tu vihr̥tya gūḍhaṁ; narādhamaṁ taṁ sukham uddharema । niryātya vairaṁ saphalaṁ sapuṣpaṁ; tasmai narendrādhamapūruṣāya ॥

सुयोधनायानुचरैर्वृताय; ततो महीमाहर धर्मराज । स्वर्गोपमं शैलमिमं चरद्भिः; शक्यो विहन्तुं नरदेव शोकः ॥

suyodhanāyānucarair vr̥tāya; tato mahīm āhara dharmarāja । svargopamaṁ śailam imaṁ caradbhiḥ; śakyo vihantuṁ naradeva śokaḥ ॥

कीर्तिश्च ते भारत पुण्यगन्धा; नश्येत लोकेषु चराचरेषु । तत्प्राप्य राज्यं कुरुपुंगवानां; शक्यं महत्प्राप्तमथ क्रियाश्च ॥

kīrtiś ca te bhārata puṇyagandhā; naśyeta lokeṣu carācareṣu । tat prāpya rājyaṁ kurupuṁgavānāṁ; śakyaṁ mahat prāptam atha kriyāś ca ॥

इदं तु शक्यं सततं नरेन्द्र; प्राप्तुं त्वया यल्लभसे कुबेरात् । कुरुष्व बुद्धिं द्विषतां वधाय; कृतागसां भारत निग्रहे च ॥

idaṁ tu śakyaṁ satataṁ narendra; prāptuṁ tvayā yal labhase kuberāt । kuruṣva buddhiṁ dviṣatāṁ vadhāya; kr̥tāgasāṁ bhārata nigrahe ca ॥

तेजस्तवोग्रं न सहेत राज;न्समेत्य साक्षादपि वज्रपाणिः । न हि व्यथां जातु करिष्यतस्तौ; समेत्य देवैरपि धर्मराज ॥

tejas tavograṁ na saheta rājan; sametya sākṣād api vajrapāṇiḥ । na hi vyathāṁ jātu kariṣyatas tau; sametya devair api dharmarāja ॥

त्वदर्थसिद्ध्यर्थमभिप्रवृत्तौ; सुपर्णकेतुश्च शिनेश्च नप्ता । यथैव कृष्णोऽप्रतिमो बलेन; तथैव राजन्स शिनिप्रवीरः ॥

tvadarthasiddhyartham abhipravr̥ttau; suparṇaketuś ca śineś ca naptā । yathaiva kr̥ṣṇo ’pratimo balena; tathaiva rājan sa śinipravīraḥ ॥

तवार्थसिद्ध्यर्थमभिप्रवृत्तौ; यथैव कृष्णः सह यादवैस्तैः । तथैव चावां नरदेववर्य; यमौ च वीरौ कृतिनौ प्रयोगे । त्वदर्थयोगप्रभवप्रधानाः; समं करिष्याम परान्समेत्य ॥

tavārthasiddhyartham abhipravr̥ttau; yathaiva kr̥ṣṇaḥ saha yādavais taiḥ । tathaiva cāvāṁ naradevavarya; yamau ca vīrau kr̥tinau prayoge । tvadarthayogaprabhavapradhānāḥ; samaṁ kariṣyāma parān sametya ॥

ततस्तदाज्ञाय मतं महात्मा; तेषां स धर्मस्य सुतो वरिष्ठः । प्रदक्षिणं वैश्रवणाधिवासं; चकार धर्मार्थविदुत्तमौजः ॥

tatas tad ājñāya mataṁ mahātmā; teṣāṁ sa dharmasya suto variṣṭhaḥ । pradakṣiṇaṁ vaiśravaṇādhivāsaṁ; cakāra dharmārthavid uttamaujaḥ ॥

आमन्त्र्य वेश्मानि नदीः सरांसि; सर्वाणि रक्षांसि च धर्मराजः । यथागतं मार्गमवेक्षमाणः; पुनर्गिरिं चैव निरीक्षमाणः ॥

āmantrya veśmāni nadīḥ sarāṁsi; sarvāṇi rakṣāṁsi ca dharmarājaḥ । yathāgataṁ mārgam avekṣamāṇaḥ; punar giriṁ caiva nirīkṣamāṇaḥ ॥

समाप्तकर्मा सहितः सुहृद्भि;र्जित्वा सपत्नान्प्रतिलभ्य राज्यम् । शैलेन्द्र भूयस्तपसे धृतात्मा; द्रष्टा तवास्मीति मतिं चकार ॥

samāptakarmā sahitaḥ suhr̥dbhir; jitvā sapatnān pratilabhya rājyam । śailendra bhūyas tapase dhr̥tātmā; draṣṭā tavāsmīti matiṁ cakāra ॥

वृतः स सर्वैरनुजैर्द्विजैश्च; तेनैव मार्गेण पतिः कुरूणाम् । उवाह चैनान्सगणांस्तथैव; घटोत्कचः पर्वतनिर्झरेषु ॥

vr̥taḥ sa sarvair anujair dvijaiś ca; tenaiva mārgeṇa patiḥ kurūṇām । uvāha cainān sagaṇāṁs tathaiva; ghaṭotkacaḥ parvatanirjhareṣu ॥

तान्प्रस्थितान्प्रीतिमना महर्षिः; पितेव पुत्राननुशिष्य सर्वान् । स लोमशः प्रीतमना जगाम; दिवौकसां पुण्यतमं निवासम् ॥

tān prasthitān prītimanā maharṣiḥ; piteva putrān anuśiṣya sarvān । sa lomaśaḥ prītamanā jagāma; divaukasāṁ puṇyatamaṁ nivāsam ॥

तेनानुशिष्टार्ष्टिषेणेन चैव; तीर्थानि रम्याणि तपोवनानि । महान्ति चान्यानि सरांसि पार्थाः; संपश्यमानाः प्रययुर्नराग्र्याः ॥

tenānuśiṣṭārṣṭiṣeṇena caiva; tīrthāni ramyāṇi tapovanāni । mahānti cānyāni sarāṁsi pārthāḥ; saṁpaśyamānāḥ prayayur narāgryāḥ ॥