Adhyāya 155

वैशंपायन उवाच । निहते राक्षसे तस्मिन्पुनर्नारायणाश्रमम् । अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासमकरोत्प्रभुः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । nihate rākṣase tasmin punar nārāyaṇāśramam । abhyetya rājā kaunteyo nivāsam akarot prabhuḥ ॥

स समानीय तान्सर्वान्भ्रातॄनित्यब्रवीद्वचः । द्रौपद्या सहितान्काले संस्मरन्भ्रातरं जयम् ॥

sa samānīya tān sarvān bhrātr̥̄n ity abravīd vacaḥ । draupadyā sahitān kāle saṁsmaran bhrātaraṁ jayam ॥

समाश्चतस्रोऽभिगताः शिवेन चरतां वने । कृतोद्देशश्च बीभत्सुः पञ्चमीमभितः समाम् ॥

samāś catasro ’bhigatāḥ śivena caratāṁ vane । kr̥toddeśaś ca bībhatsuḥ pañcamīm abhitaḥ samām ॥

प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणां वरम् । तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः ॥

prāpya parvatarājānaṁ śvetaṁ śikhariṇāṁ varam । tatrāpi ca kr̥toddeśaḥ samāgamadidr̥kṣubhiḥ ॥

कृतश्च समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा । पञ्च वर्षाणि वत्स्यामि विद्यार्थीति पुरा मयि ॥

kr̥taś ca samayas tena pārthenāmitatejasā । pañca varṣāṇi vatsyāmi vidyārthīti purā mayi ॥

तत्र गाण्डीवधन्वानमवाप्तास्त्रमरिंदमम् । देवलोकादिमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ॥

tatra gāṇḍīvadhanvānam avāptāstram ariṁdamam । devalokād imaṁ lokaṁ drakṣyāmaḥ punarāgatam ॥

इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वानामन्त्रयत पाण्डवः । कारणं चैव तत्तेषामाचचक्षे तपस्विनाम् ॥

ity uktvā brāhmaṇān sarvān āmantrayata pāṇḍavaḥ । kāraṇaṁ caiva tat teṣām ācacakṣe tapasvinām ॥

तमुग्रतपसः प्रीताः कृत्वा पार्थं प्रदक्षिणम् । ब्राह्मणास्तेऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च ॥

tam ugratapasaḥ prītāḥ kr̥tvā pārthaṁ pradakṣiṇam । brāhmaṇās te ’nvamodanta śivena kuśalena ca ॥

सुखोदर्कमिमं क्लेशमचिराद्भरतर्षभ । क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि ॥

sukhodarkam imaṁ kleśam acirād bharatarṣabha । kṣatradharmeṇa dharmajña tīrtvā gāṁ pālayiṣyasi ॥

तत्तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम् । प्रतस्थे सह विप्रैस्तैर्भ्रातृभिश्च परंतपः ॥

tat tu rājā vacas teṣāṁ pratigr̥hya tapasvinām । pratasthe saha viprais tair bhrātr̥bhiś ca paraṁtapaḥ ॥

द्रौपद्या सहितः श्रीमान्हैडिम्बेयादिभिस्तथा । राक्षसैरनुयातश्च लोमशेनाभिरक्षितः ॥

draupadyā sahitaḥ śrīmān haiḍimbeyādibhis tathā । rākṣasair anuyātaś ca lomaśenābhirakṣitaḥ ॥

क्वचिज्जगाम पद्भ्यां तु राक्षसैरुह्यते क्वचित् । तत्र तत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः ॥

kva cij jagāma padbhyāṁ tu rākṣasair uhyate kva cit । tatra tatra mahātejā bhrātr̥bhiḥ saha suvrataḥ ॥

ततो युधिष्ठिरो राजा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन् । सिंहव्याघ्रगजाकीर्णामुदीचीं प्रययौ दिशम् ॥

tato yudhiṣṭhiro rājā bahūn kleśān vicintayan । siṁhavyāghragajākīrṇām udīcīṁ prayayau diśam ॥

अवेक्षमाणः कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम् । गन्धमादनपादांश्च मेरुं चापि शिलोच्चयम् ॥

avekṣamāṇaḥ kailāsaṁ mainākaṁ caiva parvatam । gandhamādanapādāṁś ca meruṁ cāpi śiloccayam ॥

उपर्युपरि शैलस्य बह्वीश्च सरितः शिवाः । प्रस्थं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशेऽहनि ॥

upary upari śailasya bahvīś ca saritaḥ śivāḥ । prasthaṁ himavataḥ puṇyaṁ yayau saptadaśe ’hani ॥

ददृशुः पाण्डवा राजन्गन्धमादनमन्तिकात् । पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतायुते ॥

dadr̥śuḥ pāṇḍavā rājan gandhamādanam antikāt । pr̥ṣṭhe himavataḥ puṇye nānādrumalatāyute ॥

सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश्च महीरुहैः । समावृतं पुण्यतममाश्रमं वृषपर्वणः ॥

salilāvartasaṁjātaiḥ puṣpitaiś ca mahīruhaiḥ । samāvr̥taṁ puṇyatamam āśramaṁ vr̥ṣaparvaṇaḥ ॥

तमुपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानमरिंदमाः । पाण्डवा वृषपर्वाणमवन्दन्त गतक्लमाः ॥

tam upakramya rājarṣiṁ dharmātmānam ariṁdamāḥ । pāṇḍavā vr̥ṣaparvāṇam avandanta gataklamāḥ ॥

अभ्यनन्दत्स राजर्षिः पुत्रवद्भरतर्षभान् । पूजिताश्चावसंस्तत्र सप्तरात्रमरिंदमाः ॥

abhyanandat sa rājarṣiḥ putravad bharatarṣabhān । pūjitāś cāvasaṁs tatra saptarātram ariṁdamāḥ ॥

अष्टमेऽहनि संप्राप्ते तमृषिं लोकविश्रुतम् । आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं समरोचयन् ॥

aṣṭame ’hani saṁprāpte tam r̥ṣiṁ lokaviśrutam । āmantrya vr̥ṣaparvāṇaṁ prasthānaṁ samarocayan ॥

एकैकशश्च तान्विप्रान्निवेद्य वृषपर्वणे । न्यासभूतान्यथाकालं बन्धूनिव सुसत्कृतान् ॥

ekaikaśaś ca tān viprān nivedya vr̥ṣaparvaṇe । nyāsabhūtān yathākālaṁ bandhūn iva susatkr̥tān ॥

ततस्ते वरवस्त्राणि शुभान्याभरणानि च । न्यदधुः पाण्डवास्तस्मिन्नाश्रमे वृषपर्वणः ॥

tatas te varavastrāṇi śubhāny ābharaṇāni ca । nyadadhuḥ pāṇḍavās tasminn āśrame vr̥ṣaparvaṇaḥ ॥

अतीतानागते विद्वान्कुशलः सर्वधर्मवित् । अन्वशासत्स धर्मज्ञः पुत्रवद्भरतर्षभान् ॥

atītānāgate vidvān kuśalaḥ sarvadharmavit । anvaśāsat sa dharmajñaḥ putravad bharatarṣabhān ॥

तेऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर्दिशमुत्तराम् । कृष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश्च महात्मभिः । तान्प्रस्थितानन्वगच्छद्वृषपर्वा महीपतिः ॥

te ’nujñātā mahātmānaḥ prayayur diśam uttarām । kr̥ṣṇayā sahitā vīrā brāhmaṇaiś ca mahātmabhiḥ । tān prasthitān anvagacchad vr̥ṣaparvā mahīpatiḥ ॥

उपन्यस्य महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस्तदा । अनुसंसाध्य कौन्तेयानाशीर्भिरभिनन्द्य च । वृषपर्वा निववृते पन्थानमुपदिश्य च ॥

upanyasya mahātejā viprebhyaḥ pāṇḍavāṁs tadā । anusaṁsādhya kaunteyān āśīrbhir abhinandya ca । vr̥ṣaparvā nivavr̥te panthānam upadiśya ca ॥

नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः । पदातिर्भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ॥

nānāmr̥gagaṇair juṣṭaṁ kaunteyaḥ satyavikramaḥ । padātir bhrātr̥bhiḥ sārdhaṁ prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ ॥

नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु । पर्वतं विविशुः श्वेतं चतुर्थेऽहनि पाण्डवाः ॥

nānādrumanirodheṣu vasantaḥ śailasānuṣu । parvataṁ viviśuḥ śvetaṁ caturthe ’hani pāṇḍavāḥ ॥

महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् । मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम् ॥

mahābhraghanasaṁkāśaṁ salilopahitaṁ śubham । maṇikāñcanaramyaṁ ca śailaṁ nānāsamucchrayam ॥

ते समासाद्य पन्थानं यथोक्तं वृषपर्वणा । अनुसस्रुर्यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान्नगान् ॥

te samāsādya panthānaṁ yathoktaṁ vr̥ṣaparvaṇā । anusasrur yathoddeśaṁ paśyanto vividhān nagān ॥

उपर्युपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः । सुदुर्गमांस्ते सुबहून्सुखेनैवाभिचक्रमुः ॥

upary upari śailasya guhāḥ paramadurgamāḥ । sudurgamāṁs te subahūn sukhenaivābhicakramuḥ ॥

धौम्यः कृष्णा च पार्थाश्च लोमशश्च महानृषिः । अगमन्सहितास्तत्र न कश्चिदवहीयते ॥

dhaumyaḥ kr̥ṣṇā ca pārthāś ca lomaśaś ca mahān r̥ṣiḥ । agaman sahitās tatra na kaś cid avahīyate ॥

ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्विजसमाकुलम् । शाखामृगगणैश्चैव सेवितं सुमनोहरम् ॥

te mr̥gadvijasaṁghuṣṭaṁ nānādvijasamākulam । śākhāmr̥gagaṇaiś caiva sevitaṁ sumanoharam ॥

पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम् । उपतस्थुर्महावीर्या माल्यवन्तं महागिरिम् ॥

puṇyaṁ padmasaropetaṁ sapalvalamahāvanam । upatasthur mahāvīryā mālyavantaṁ mahāgirim ॥

ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् । ददृशुर्हृष्टरोमाणः पर्वतं गन्धमादनम् ॥

tataḥ kiṁpuruṣāvāsaṁ siddhacāraṇasevitam । dadr̥śur hr̥ṣṭaromāṇaḥ parvataṁ gandhamādanam ॥

विद्याधरानुचरितं किंनरीभिस्तथैव च । गजसिंहसमाकीर्णमुदीर्णशरभायुतम् ॥

vidyādharānucaritaṁ kiṁnarībhis tathaiva ca । gajasiṁhasamākīrṇam udīrṇaśarabhāyutam ॥

उपेतमन्यैश्च तदा मृगैर्मृदुनिनादिभिः । ते गन्धमादनवनं तन्नन्दनवनोपमम् ॥

upetam anyaiś ca tadā mr̥gair mr̥duninādibhiḥ । te gandhamādanavanaṁ tan nandanavanopamam ॥

मुदिताः पाण्डुतनया मनोहृदयनन्दनम् । विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम् ॥

muditāḥ pāṇḍutanayā manohr̥dayanandanam । viviśuḥ kramaśo vīrā araṇyaṁ śubhakānanam ॥

द्रौपदीसहिता वीरास्तैश्च विप्रैर्महात्मभिः । शृण्वन्तः प्रीतिजननान्वल्गून्मदकलाञ्शुभान् । श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्शब्दान्खगमुखेरितान् ॥

draupadīsahitā vīrās taiś ca viprair mahātmabhiḥ । śr̥ṇvantaḥ prītijananān valgūn madakalāñ śubhān । śrotraramyān sumadhurāñ śabdān khagamukheritān ॥

सर्वर्तुफलभाराढ्यान्सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् । पश्यन्तः पादपांश्चापि फलभारावनामितान् ॥

sarvartuphalabhārāḍhyān sarvartukusumojjvalān । paśyantaḥ pādapāṁś cāpi phalabhārāvanāmitān ॥

आम्रानाम्रातकान्फुल्लान्नारिकेलान्सतिन्दुकान् । अजातकांस्तथा जीरान्दाडिमान्बीजपूरकान् ॥

āmrān āmrātakān phullān nārikelān satindukān । ajātakāṁs tathā jīrān dāḍimān bījapūrakān ॥

पनसाँल्लिकुचान्मोचान्खर्जूरानाम्रवेतसान् । पारावतांस्तथा क्षौद्रान्नीपांश्चापि मनोरमान् ॥

panasām̐l likucān mocān kharjūrān āmravetasān । pārāvatāṁs tathā kṣaudrān nīpāṁś cāpi manoramān ॥

बिल्वान्कपित्थाञ्जम्बूंश्च काश्मरीर्बदरीस्तथा । प्लक्षानुदुम्बरवटानश्वत्थान्क्षीरिणस्तथा । भल्लातकानामलकान्हरीतकबिभीतकान् ॥

bilvān kapitthāñ jambūṁś ca kāśmarīr badarīs tathā । plakṣān udumbaravaṭān aśvatthān kṣīriṇas tathā । bhallātakān āmalakān harītakabibhītakān ॥

इङ्गुदान्करवीरांश्च तिन्दुकांश्च महाफलान् । एतानन्यांश्च विविधान्गन्धमादनसानुषु ॥

iṅgudān karavīrāṁś ca tindukāṁś ca mahāphalān । etān anyāṁś ca vividhān gandhamādanasānuṣu ॥

फलैरमृतकल्पैस्तानाचितान्स्वादुभिस्तरून् । तथैव चम्पकाशोकान्केतकान्बकुलांस्तथा ॥

phalair amr̥takalpais tān ācitān svādubhis tarūn । tathaiva campakāśokān ketakān bakulāṁs tathā ॥

पुंनागान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सकेतकान् । पाटलान्कुटजान्रम्यान्मन्दारेन्दीवरांस्तथा ॥

puṁnāgān saptaparṇāṁś ca karṇikārān saketakān । pāṭalān kuṭajān ramyān mandārendīvarāṁs tathā ॥

पारिजातान्कोविदारान्देवदारुतरूंस्तथा । शालांस्तालांस्तमालांश्च प्रियालान्बकुलांस्तथा । शाल्मलीः किंशुकाशोकाञ्शिंशपांस्तरलांस्तथा ॥

pārijātān kovidārān devadārutarūṁs tathā । śālāṁs tālāṁs tamālāṁś ca priyālān bakulāṁs tathā । śālmalīḥ kiṁśukāśokāñ śiṁśapāṁs taralāṁs tathā ॥

चकोरैः शतपत्रैश्च भृङ्गराजैस्तथा शुकैः । कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः ॥

cakoraiḥ śatapatraiś ca bhr̥ṅgarājais tathā śukaiḥ । kokilaiḥ kalaviṅkaiś ca hārītair jīvajīvakaiḥ ॥

प्रियव्रतैश्चातकैश्च तथान्यैर्विविधैः खगैः । श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितान् ॥

priyavrataiś cātakaiś ca tathānyair vividhaiḥ khagaiḥ । śrotraramyaṁ sumadhuraṁ kūjadbhiś cāpy adhiṣṭhitān ॥

सरांसि च विचित्राणि प्रसन्नसलिलानि च । कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा कोकनदोत्पलैः । कह्लारैः कमलैश्चैव आचितानि समन्ततः ॥

sarāṁsi ca vicitrāṇi prasannasalilāni ca । kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā kokanadotpalaiḥ । kahlāraiḥ kamalaiś caiva ācitāni samantataḥ ॥

कदम्बैश्चक्रवाकैश्च कुररैर्जलकुक्कुटैः । कारण्डवैः प्लवैर्हंसैर्बकैर्मद्गुभिरेव च । एतैश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः ॥

kadambaiś cakravākaiś ca kurarair jalakukkuṭaiḥ । kāraṇḍavaiḥ plavair haṁsair bakair madgubhir eva ca । etaiś cānyaiś ca kīrṇāni samantāj jalacāribhiḥ ॥

हृष्टैस्तथा तामरसरसासवमदालसैः । पद्मोदरच्युतरजःकिञ्जल्कारुणरञ्जितैः ॥

hr̥ṣṭais tathā tāmarasarasāsavamadālasaiḥ । padmodaracyutarajaḥkiñjalkāruṇarañjitaiḥ ॥

मधुरस्वरैर्मधुकरैर्विरुतान्कमलाकरान् । पश्यन्तस्ते मनोरम्यान्गन्धमादनसानुषु ॥

madhurasvarair madhukarair virutān kamalākarān । paśyantas te manoramyān gandhamādanasānuṣu ॥

तथैव पद्मषण्डैश्च मण्डितेषु समन्ततः । शिखण्डिनीभिः सहिताँल्लतामण्डपकेषु च । मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान्भृशम् ॥

tathaiva padmaṣaṇḍaiś ca maṇḍiteṣu samantataḥ । śikhaṇḍinībhiḥ sahitām̐l latāmaṇḍapakeṣu ca । meghatūryaravoddāmamadanākulitān bhr̥śam ॥

कृत्वैव केकामधुरं संगीतमधुरस्वरम् । चित्रान्कलापान्विस्तीर्य सविलासान्मदालसान् । मयूरान्ददृशुश्चित्रान्नृत्यतो वनलासकान् ॥

kr̥tvaiva kekāmadhuraṁ saṁgītamadhurasvaram । citrān kalāpān vistīrya savilāsān madālasān । mayūrān dadr̥śuś citrān nr̥tyato vanalāsakān ॥

कान्ताभिः सहितानन्यानपश्यन्रमतः सुखम् । वल्लीलतासंकटेषु कटकेषु स्थितांस्तथा ॥

kāntābhiḥ sahitān anyān apaśyan ramataḥ sukham । vallīlatāsaṁkaṭeṣu kaṭakeṣu sthitāṁs tathā ॥

कांश्चिच्छकुनजातांश्च विटपेषूत्कटानपि । कलापरचिताटोपान्विचित्रमुकुटानिव । विवरेषु तरूणां च मुदितान्ददृशुश्च ते ॥

kāṁś cic chakunajātāṁś ca viṭapeṣūtkaṭān api । kalāparacitāṭopān vicitramukuṭān iva । vivareṣu tarūṇāṁ ca muditān dadr̥śuś ca te ॥

सिन्धुवारानथोद्दामान्मन्मथस्येव तोमरान् । सुवर्णकुसुमाकीर्णान्गिरीणां शिखरेषु च ॥

sindhuvārān athoddāmān manmathasyeva tomarān । suvarṇakusumākīrṇān girīṇāṁ śikhareṣu ca ॥

कर्णिकारान्विरचितान्कर्णपूरानिवोत्तमान् । अथापश्यन्कुरबकान्वनराजिषु पुष्पितान् । कामवश्योत्सुककरान्कामस्येव शरोत्करान् ॥

karṇikārān viracitān karṇapūrān ivottamān । athāpaśyan kurabakān vanarājiṣu puṣpitān । kāmavaśyotsukakarān kāmasyeva śarotkarān ॥

तथैव वनराजीनामुदारान्रचितानिव । विराजमानांस्तेऽपश्यंस्तिलकांस्तिलकानिव ॥

tathaiva vanarājīnām udārān racitān iva । virājamānāṁs te ’paśyaṁs tilakāṁs tilakān iva ॥

तथानङ्गशराकारान्सहकारान्मनोरमान् । अपश्यन्भ्रमरारावान्मञ्जरीभिर्विराजितान् ॥

tathānaṅgaśarākārān sahakārān manoramān । apaśyan bhramarārāvān mañjarībhir virājitān ॥

हिरण्यसदृशैः पुष्पैर्दावाग्निसदृशैरपि । लोहितैरञ्जनाभैश्च वैडूर्यसदृशैरपि ॥

hiraṇyasadr̥śaiḥ puṣpair dāvāgnisadr̥śair api । lohitair añjanābhaiś ca vaiḍūryasadr̥śair api ॥

तथा शालांस्तमालांश्च पाटल्यो बकुलानि च । माला इव समासक्ताः शैलानां शिखरेषु च ॥

tathā śālāṁs tamālāṁś ca pāṭalyo bakulāni ca । mālā iva samāsaktāḥ śailānāṁ śikhareṣu ca ॥

एवं क्रमेण ते वीरा वीक्षमाणाः समन्ततः । गजसंघसमाबाधं सिंहव्याघ्रसमायुतम् ॥

evaṁ krameṇa te vīrā vīkṣamāṇāḥ samantataḥ । gajasaṁghasamābādhaṁ siṁhavyāghrasamāyutam ॥

शरभोन्नादसंघुष्टं नानारावनिनादितम् । सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं गन्धमादनसानुषु ॥

śarabhonnādasaṁghuṣṭaṁ nānārāvanināditam । sarvartuphalapuṣpāḍhyaṁ gandhamādanasānuṣu ॥

पीता भास्वरवर्णाभा बभूवुर्वनराजयः । नात्र कण्टकिनः केचिन्नात्र केचिदपुष्पिताः । स्निग्धपत्रफला वृक्षा गन्धमादनसानुषु ॥

pītā bhāsvaravarṇābhā babhūvur vanarājayaḥ । nātra kaṇṭakinaḥ ke cin nātra ke cid apuṣpitāḥ । snigdhapatraphalā vr̥kṣā gandhamādanasānuṣu ॥

विमलस्फटिकाभानि पाण्डुरच्छदनैर्द्विजैः । राजहंसैरुपेतानि सारसाभिरुतानि च । सरांसि सरितः पार्थाः पश्यन्तः शैलसानुषु ॥

vimalasphaṭikābhāni pāṇḍuracchadanair dvijaiḥ । rājahaṁsair upetāni sārasābhirutāni ca । sarāṁsi saritaḥ pārthāḥ paśyantaḥ śailasānuṣu ॥

पद्मोत्पलविचित्राणि सुखस्पर्शजलानि च । गन्धवन्ति च माल्यानि रसवन्ति फलानि च । अतीव वृक्षा राजन्ते पुष्पिताः शैलसानुषु ॥

padmotpalavicitrāṇi sukhasparśajalāni ca । gandhavanti ca mālyāni rasavanti phalāni ca । atīva vr̥kṣā rājante puṣpitāḥ śailasānuṣu ॥

एते चान्ये च बहवस्तत्र काननजा द्रुमाः । लताश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोच्चयाः ॥

ete cānye ca bahavas tatra kānanajā drumāḥ । latāś ca vividhākārāḥ patrapuṣpaphaloccayāḥ ॥

युधिष्ठिरस्तु तान्वृक्षान्पश्यमानो नगोत्तमे । भीमसेनमिदं वाक्यमब्रवीन्मधुराक्षरम् ॥

yudhiṣṭhiras tu tān vr̥kṣān paśyamāno nagottame । bhīmasenam idaṁ vākyam abravīn madhurākṣaram ॥

पश्य भीम शुभान्देशान्देवाक्रीडान्समन्ततः । अमानुषगतिं प्राप्ताः संसिद्धाः स्म वृकोदर ॥

paśya bhīma śubhān deśān devākrīḍān samantataḥ । amānuṣagatiṁ prāptāḥ saṁsiddhāḥ sma vr̥kodara ॥

लताभिश्चैव बह्वीभिः पुष्पिताः पादपोत्तमाः । संश्लिष्टाः पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु ॥

latābhiś caiva bahvībhiḥ puṣpitāḥ pādapottamāḥ । saṁśliṣṭāḥ pārtha śobhante gandhamādanasānuṣu ॥

शिखण्डिनीभिश्चरतां सहितानां शिखण्डिनाम् । नर्दतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु ॥

śikhaṇḍinībhiś caratāṁ sahitānāṁ śikhaṇḍinām । nardatāṁ śr̥ṇu nirghoṣaṁ bhīma parvatasānuṣu ॥

चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः । पत्रिणः पुष्पितानेतान्संश्लिष्यन्ति महाद्रुमान् ॥

cakorāḥ śatapatrāś ca mattakokilaśārikāḥ । patriṇaḥ puṣpitān etān saṁśliṣyanti mahādrumān ॥

रक्तपीतारुणाः पार्थ पादपाग्रगता द्विजाः । परस्परमुदीक्षन्ते बहवो जीवजीवकाः ॥

raktapītāruṇāḥ pārtha pādapāgragatā dvijāḥ । parasparam udīkṣante bahavo jīvajīvakāḥ ॥

हरितारुणवर्णानां शाद्वलानां समन्ततः । सारसाः प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्वपि ॥

haritāruṇavarṇānāṁ śādvalānāṁ samantataḥ । sārasāḥ pratidr̥śyante śailaprasravaṇeṣv api ॥

वदन्ति मधुरा वाचः सर्वभूतमनोनुगाः । भृङ्गराजोपचक्राश्च लोहपृष्ठाश्च पत्रिणः ॥

vadanti madhurā vācaḥ sarvabhūtamanonugāḥ । bhr̥ṅgarājopacakrāś ca lohapr̥ṣṭhāś ca patriṇaḥ ॥

चतुर्विषाणाः पद्माभाः कुञ्जराः सकरेणवः । एते वैडूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत्सरः ॥

caturviṣāṇāḥ padmābhāḥ kuñjarāḥ sakareṇavaḥ । ete vaiḍūryavarṇābhaṁ kṣobhayanti mahat saraḥ ॥

बहुतालसमुत्सेधाः शैलशृङ्गात्परिच्युताः । नानाप्रस्रवणेभ्यश्च वारिधाराः पतन्त्यमूः ॥

bahutālasamutsedhāḥ śailaśr̥ṅgāt paricyutāḥ । nānāprasravaṇebhyaś ca vāridhārāḥ patanty amūḥ ॥

भास्कराभप्रभा भीम शारदाभ्रघनोपमाः । शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः ॥

bhāskarābhaprabhā bhīma śāradābhraghanopamāḥ । śobhayanti mahāśailaṁ nānārajatadhātavaḥ ॥

क्वचिदञ्जनवर्णाभाः क्वचित्काञ्चनसंनिभाः । धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिङ्गुलकस्य च ॥

kva cid añjanavarṇābhāḥ kva cit kāñcanasaṁnibhāḥ । dhātavo haritālasya kva cid dhiṅgulakasya ca ॥

मनःशिलागुहाश्चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः । शशलोहितवर्णाभाः क्वचिद्गैरिकधातवः ॥

manaḥśilāguhāś caiva saṁdhyābhranikaropamāḥ । śaśalohitavarṇābhāḥ kva cid gairikadhātavaḥ ॥

सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः । एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः ॥

sitāsitābhrapratimā bālasūryasamaprabhāḥ । ete bahuvidhāḥ śailaṁ śobhayanti mahāprabhāḥ ॥

गन्धर्वाः सह कान्ताभिर्यथोक्तं वृषपर्वणा । दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह ॥

gandharvāḥ saha kāntābhir yathoktaṁ vr̥ṣaparvaṇā । dr̥śyante śailaśr̥ṅgeṣu pārtha kiṁpuruṣaiḥ saha ॥

गीतानां तलतालानां यथा साम्नां च निस्वनः । श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः ॥

gītānāṁ talatālānāṁ yathā sāmnāṁ ca nisvanaḥ । śrūyate bahudhā bhīma sarvabhūtamanoharaḥ ॥

महागङ्गामुदीक्षस्व पुण्यां देवनदीं शुभाम् । कलहंसगणैर्जुष्टामृषिकिंनरसेविताम् ॥

mahāgaṅgām udīkṣasva puṇyāṁ devanadīṁ śubhām । kalahaṁsagaṇair juṣṭām r̥ṣikiṁnarasevitām ॥

धातुभिश्च सरिद्भिश्च किंनरैर्मृगपक्षिभिः । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च काननैश्च मनोरमैः ॥

dhātubhiś ca saridbhiś ca kiṁnarair mr̥gapakṣibhiḥ । gandharvair apsarobhiś ca kānanaiś ca manoramaiḥ ॥

व्यालैश्च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः । उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिंदम ॥

vyālaiś ca vividhākāraiḥ śataśīrṣaiḥ samantataḥ । upetaṁ paśya kaunteya śailarājam ariṁdama ॥

ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् । नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः ॥

te prītamanasaḥ śūrāḥ prāptā gatim anuttamām । nātr̥pyan parvatendrasya darśanena paraṁtapāḥ ॥

उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः । आर्ष्टिषेणस्य राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा ॥

upetam atha mālyaiś ca phalavadbhiś ca pādapaiḥ । ārṣṭiṣeṇasya rājarṣer āśramaṁ dadr̥śus tadā ॥

ततस्तं तीव्रतपसं कृशं धमनिसंततम् । पारगं सर्वधर्माणामार्ष्टिषेणमुपागमन् ॥

tatas taṁ tīvratapasaṁ kr̥śaṁ dhamanisaṁtatam । pāragaṁ sarvadharmāṇām ārṣṭiṣeṇam upāgaman ॥