Adhyāya 25

युधिष्ठिर उवाच । समागताः पाण्डवाः सृञ्जयाश्च; जनार्दनो युयुधानो विराटः । यत्ते वाक्यं धृतराष्ट्रानुशिष्टं; गावल्गणे ब्रूहि तत्सूतपुत्र ॥

yudhiṣṭhira uvāca । samāgatāḥ pāṇḍavāḥ sr̥ñjayāś ca; janārdano yuyudhāno virāṭaḥ । yat te vākyaṁ dhr̥tarāṣṭrānuśiṣṭaṁ; gāvalgaṇe brūhi tat sūtaputra ॥

संजय उवाच । अजातशत्रुं च वृकोदरं च; धनंजयं माद्रवतीसुतौ च । आमन्त्रये वासुदेवं च शौरिं; युयुधानं चेकितानं विराटम् ॥

saṁjaya uvāca । ajātaśatruṁ ca vr̥kodaraṁ ca; dhanaṁjayaṁ mādravatīsutau ca । āmantraye vāsudevaṁ ca śauriṁ; yuyudhānaṁ cekitānaṁ virāṭam ॥

पाञ्चालानामधिपं चैव वृद्धं; धृष्टद्युम्नं पार्षतं याज्ञसेनिम् । सर्वे वाचं शृणुतेमां मदीयां; वक्ष्यामि यां भूतिमिच्छन्कुरूणाम् ॥

pāñcālānām adhipaṁ caiva vr̥ddhaṁ; dhr̥ṣṭadyumnaṁ pārṣataṁ yājñasenim । sarve vācaṁ śr̥ṇutemāṁ madīyāṁ; vakṣyāmi yāṁ bhūtim icchan kurūṇām ॥

शमं राजा धृतराष्ट्रोऽभिनन्द;न्नयोजयत्त्वरमाणो रथं मे । सभ्रातृपुत्रस्वजनस्य राज्ञ;स्तद्रोचतां पाण्डवानां शमोऽस्तु ॥

śamaṁ rājā dhr̥tarāṣṭro ’bhinandann; ayojayat tvaramāṇo rathaṁ me । sabhrātr̥putrasvajanasya rājñas; tad rocatāṁ pāṇḍavānāṁ śamo ’stu ॥

सर्वैर्धर्मैः समुपेताः स्थ पार्थाः; प्रस्थानेन मार्दवेनार्जवेन । जाताः कुले अनृशंसा वदान्या; ह्रीनिषेधाः कर्मणां निश्चयज्ञाः ॥

sarvair dharmaiḥ samupetāḥ stha pārthāḥ; prasthānena mārdavenārjavena । jātāḥ kule anr̥śaṁsā vadānyā; hrīniṣedhāḥ karmaṇāṁ niścayajñāḥ ॥

न युज्यते कर्म युष्मासु हीनं; सत्त्वं हि वस्तादृशं भीमसेनाः । उद्भासते ह्यञ्जनबिन्दुवत्त;च्छुक्ले वस्त्रे यद्भवेत्किल्बिषं वः ॥

na yujyate karma yuṣmāsu hīnaṁ; sattvaṁ hi vas tādr̥śaṁ bhīmasenāḥ । udbhāsate hy añjanabinduvat tac; chukle vastre yad bhavet kilbiṣaṁ vaḥ ॥

सर्वक्षयो दृश्यते यत्र कृत्स्नः; पापोदयो निरयोऽभावसंस्थः । कस्तत्कुर्याज्जातु कर्म प्रजान;न्पराजयो यत्र समो जयश्च ॥

sarvakṣayo dr̥śyate yatra kr̥tsnaḥ; pāpodayo nirayo ’bhāvasaṁsthaḥ । kas tat kuryāj jātu karma prajānan; parājayo yatra samo jayaś ca ॥

ते वै धन्या यैः कृतं ज्ञातिकार्यं; ये वः पुत्राः सुहृदो बान्धवाश्च । उपक्रुष्टं जीवितं संत्यजेयु;स्ततः कुरूणां नियतो वै भवः स्यात् ॥

te vai dhanyā yaiḥ kr̥taṁ jñātikāryaṁ; ye vaḥ putrāḥ suhr̥do bāndhavāś ca । upakruṣṭaṁ jīvitaṁ saṁtyajeyus; tataḥ kurūṇāṁ niyato vai bhavaḥ syāt ॥

ते चेत्कुरूननुशास्य स्थ पार्था; निनीय सर्वान्द्विषतो निगृह्य । समं वस्तज्जीवितं मृत्युना स्या;द्यज्जीवध्वं ज्ञातिवधे न साधु ॥

te cet kurūn anuśāsya stha pārthā; ninīya sarvān dviṣato nigr̥hya । samaṁ vas taj jīvitaṁ mr̥tyunā syād; yaj jīvadhvaṁ jñātivadhe na sādhu ॥

को ह्येव युष्मान्सह केशवेन; सचेकितानान्पार्षतबाहुगुप्तान् । ससात्यकीन्विषहेत प्रजेतुं; लब्ध्वापि देवान्सचिवान्सहेन्द्रान् ॥

ko hy eva yuṣmān saha keśavena; sacekitānān pārṣatabāhuguptān । sasātyakīn viṣaheta prajetuṁ; labdhvāpi devān sacivān sahendrān ॥

को वा कुरून्द्रोणभीष्माभिगुप्ता;नश्वत्थाम्ना शल्यकृपादिभिश्च । रणे प्रसोढुं विषहेत राज;न्राधेयगुप्तान्सह भूमिपालैः ॥

ko vā kurūn droṇabhīṣmābhiguptān; aśvatthāmnā śalyakr̥pādibhiś ca । raṇe prasoḍhuṁ viṣaheta rājan; rādheyaguptān saha bhūmipālaiḥ ॥

महद्बलं धार्तराष्ट्रस्य राज्ञः; को वै शक्तो हन्तुमक्षीयमाणः । सोऽहं जये चैव पराजये च; निःश्रेयसं नाधिगच्छामि किंचित् ॥

mahad balaṁ dhārtarāṣṭrasya rājñaḥ; ko vai śakto hantum akṣīyamāṇaḥ । so ’haṁ jaye caiva parājaye ca; niḥśreyasaṁ nādhigacchāmi kiṁ cit ॥

कथं हि नीचा इव दौष्कुलेया; निर्धर्मार्थं कर्म कुर्युश्च पार्थाः । सोऽहं प्रसाद्य प्रणतो वासुदेवं; पाञ्चालानामधिपं चैव वृद्धम् ॥

kathaṁ hi nīcā iva dauṣkuleyā; nirdharmārthaṁ karma kuryuś ca pārthāḥ । so ’haṁ prasādya praṇato vāsudevaṁ; pāñcālānām adhipaṁ caiva vr̥ddham ॥

कृताञ्जलिः शरणं वः प्रपद्ये; कथं स्वस्ति स्यात्कुरुसृञ्जयानाम् । न ह्येव ते वचनं वासुदेवो; धनंजयो वा जातु किंचिन्न कुर्यात् ॥

kr̥tāñjaliḥ śaraṇaṁ vaḥ prapadye; kathaṁ svasti syāt kurusr̥ñjayānām । na hy eva te vacanaṁ vāsudevo; dhanaṁjayo vā jātu kiṁ cin na kuryāt ॥

प्राणानादौ याच्यमानः कुतोऽन्य;देतद्विद्वन्साधनार्थं ब्रवीमि । एतद्राज्ञो भीष्मपुरोगमस्य; मतं यद्वः शान्तिरिहोत्तमा स्यात् ॥

prāṇān ādau yācyamānaḥ kuto ’nyad; etad vidvan sādhanārthaṁ bravīmi । etad rājño bhīṣmapurogamasya; mataṁ yad vaḥ śāntir ihottamā syāt ॥