Adhyāya 175

होत्रवाहन उवाच । रामं द्रक्ष्यसि वत्से त्वं जामदग्न्यं महावने । उग्रे तपसि वर्तन्तं सत्यसंधं महाबलम् ॥

hotravāhana uvāca । rāmaṁ drakṣyasi vatse tvaṁ jāmadagnyaṁ mahāvane । ugre tapasi vartantaṁ satyasaṁdhaṁ mahābalam ॥

महेन्द्रे वै गिरिश्रेष्ठे रामं नित्यमुपासते । ऋषयो वेदविदुषो गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥

mahendre vai giriśreṣṭhe rāmaṁ nityam upāsate । r̥ṣayo vedaviduṣo gandharvāpsarasas tathā ॥

तत्र गच्छस्व भद्रं ते ब्रूयाश्चैनं वचो मम । अभिवाद्य पूर्वं शिरसा तपोवृद्धं दृढव्रतम् ॥

tatra gacchasva bhadraṁ te brūyāś cainaṁ vaco mama । abhivādya pūrvaṁ śirasā tapovr̥ddhaṁ dr̥ḍhavratam ॥

ब्रूयाश्चैनं पुनर्भद्रे यत्ते कार्यं मनीषितम् । मयि संकीर्तिते रामः सर्वं तत्ते करिष्यति ॥

brūyāś cainaṁ punar bhadre yat te kāryaṁ manīṣitam । mayi saṁkīrtite rāmaḥ sarvaṁ tat te kariṣyati ॥

मम रामः सखा वत्से प्रीतियुक्तः सुहृच्च मे । जमदग्निसुतो वीरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥

mama rāmaḥ sakhā vatse prītiyuktaḥ suhr̥c ca me । jamadagnisuto vīraḥ sarvaśastrabhr̥tāṁ varaḥ ॥

एवं ब्रुवति कन्यां तु पार्थिवे होत्रवाहने । अकृतव्रणः प्रादुरासीद्रामस्यानुचरः प्रियः ॥

evaṁ bruvati kanyāṁ tu pārthive hotravāhane । akr̥tavraṇaḥ prādurāsīd rāmasyānucaraḥ priyaḥ ॥

ततस्ते मुनयः सर्वे समुत्तस्थुः सहस्रशः । स च राजा वयोवृद्धः सृञ्जयो होत्रवाहनः ॥

tatas te munayaḥ sarve samuttasthuḥ sahasraśaḥ । sa ca rājā vayovr̥ddhaḥ sr̥ñjayo hotravāhanaḥ ॥

ततः पृष्ट्वा यथान्यायमन्योन्यं ते वनौकसः । सहिता भरतश्रेष्ठ निषेदुः परिवार्य तम् ॥

tataḥ pr̥ṣṭvā yathānyāyam anyonyaṁ te vanaukasaḥ । sahitā bharataśreṣṭha niṣeduḥ parivārya tam ॥

ततस्ते कथयामासुः कथास्तास्ता मनोरमाः । कान्ता दिव्याश्च राजेन्द्र प्रीतिहर्षमुदा युताः ॥

tatas te kathayām āsuḥ kathās tās tā manoramāḥ । kāntā divyāś ca rājendra prītiharṣamudā yutāḥ ॥

ततः कथान्ते राजर्षिर्महात्मा होत्रवाहनः । रामं श्रेष्ठं महर्षीणामपृच्छदकृतव्रणम् ॥

tataḥ kathānte rājarṣir mahātmā hotravāhanaḥ । rāmaṁ śreṣṭhaṁ maharṣīṇām apr̥cchad akr̥tavraṇam ॥

क्व संप्रति महाबाहो जामदग्न्यः प्रतापवान् । अकृतव्रण शक्यो वै द्रष्टुं वेदविदां वरः ॥

kva saṁprati mahābāho jāmadagnyaḥ pratāpavān । akr̥tavraṇa śakyo vai draṣṭuṁ vedavidāṁ varaḥ ॥

अकृतव्रण उवाच । भवन्तमेव सततं रामः कीर्तयति प्रभो । सृञ्जयो मे प्रियसखो राजर्षिरिति पार्थिव ॥

akr̥tavraṇa uvāca । bhavantam eva satataṁ rāmaḥ kīrtayati prabho । sr̥ñjayo me priyasakho rājarṣir iti pārthiva ॥

इह रामः प्रभाते श्वो भवितेति मतिर्मम । द्रष्टास्येनमिहायान्तं तव दर्शनकाङ्क्षया ॥

iha rāmaḥ prabhāte śvo bhaviteti matir mama । draṣṭāsy enam ihāyāntaṁ tava darśanakāṅkṣayā ॥

इयं च कन्या राजर्षे किमर्थं वनमागता । कस्य चेयं तव च का भवतीच्छामि वेदितुम् ॥

iyaṁ ca kanyā rājarṣe kimarthaṁ vanam āgatā । kasya ceyaṁ tava ca kā bhavatīcchāmi veditum ॥

होत्रवाहन उवाच । दौहित्रीयं मम विभो काशिराजसुता शुभा । ज्येष्ठा स्वयंवरे तस्थौ भगिनीभ्यां सहानघ ॥

hotravāhana uvāca । dauhitrīyaṁ mama vibho kāśirājasutā śubhā । jyeṣṭhā svayaṁvare tasthau bhaginībhyāṁ sahānagha ॥

इयमम्बेति विख्याता ज्येष्ठा काशिपतेः सुता । अम्बिकाम्बालिके त्वन्ये यवीयस्यौ तपोधन ॥

iyam ambeti vikhyātā jyeṣṭhā kāśipateḥ sutā । ambikāmbālike tv anye yavīyasyau tapodhana ॥

समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिपुर्यां ततोऽभवत् । कन्यानिमित्तं ब्रह्मर्षे तत्रासीदुत्सवो महान् ॥

sametaṁ pārthivaṁ kṣatraṁ kāśipuryāṁ tato ’bhavat । kanyānimittaṁ brahmarṣe tatrāsīd utsavo mahān ॥

ततः किल महावीर्यो भीष्मः शांतनवो नृपान् । अवाक्षिप्य महातेजास्तिस्रः कन्या जहार ताः ॥

tataḥ kila mahāvīryo bhīṣmaḥ śāṁtanavo nr̥pān । avākṣipya mahātejās tisraḥ kanyā jahāra tāḥ ॥

निर्जित्य पृथिवीपालानथ भीष्मो गजाह्वयम् । आजगाम विशुद्धात्मा कन्याभिः सह भारत ॥

nirjitya pr̥thivīpālān atha bhīṣmo gajāhvayam । ājagāma viśuddhātmā kanyābhiḥ saha bhārata ॥

सत्यवत्यै निवेद्याथ विवाहार्थमनन्तरम् । भ्रातुर्विचित्रवीर्यस्य समाज्ञापयत प्रभुः ॥

satyavatyai nivedyātha vivāhārtham anantaram । bhrātur vicitravīryasya samājñāpayata prabhuḥ ॥

ततो वैवाहिकं दृष्ट्वा कन्येयं समुपार्जितम् । अब्रवीत्तत्र गाङ्गेयं मन्त्रिमध्ये द्विजर्षभ ॥

tato vaivāhikaṁ dr̥ṣṭvā kanyeyaṁ samupārjitam । abravīt tatra gāṅgeyaṁ mantrimadhye dvijarṣabha ॥

मया शाल्वपतिर्वीर मनसाभिवृतः पतिः । न मामर्हसि धर्मज्ञ परचित्तां प्रदापितुम् ॥

mayā śālvapatir vīra manasābhivr̥taḥ patiḥ । na mām arhasi dharmajña paracittāṁ pradāpitum ॥

तच्छ्रुत्वा वचनं भीष्मः संमन्त्र्य सह मन्त्रिभिः । निश्चित्य विससर्जेमां सत्यवत्या मते स्थितः ॥

tac chrutvā vacanaṁ bhīṣmaḥ saṁmantrya saha mantribhiḥ । niścitya visasarjemāṁ satyavatyā mate sthitaḥ ॥

अनुज्ञाता तु भीष्मेण शाल्वं सौभपतिं ततः । कन्येयं मुदिता विप्र काले वचनमब्रवीत् ॥

anujñātā tu bhīṣmeṇa śālvaṁ saubhapatiṁ tataḥ । kanyeyaṁ muditā vipra kāle vacanam abravīt ॥

विसर्जितास्मि भीष्मेण धर्मं मां प्रतिपादय । मनसाभिवृतः पूर्वं मया त्वं पार्थिवर्षभ ॥

visarjitāsmi bhīṣmeṇa dharmaṁ māṁ pratipādaya । manasābhivr̥taḥ pūrvaṁ mayā tvaṁ pārthivarṣabha ॥

प्रत्याचख्यौ च शाल्वोऽपि चारित्रस्याभिशङ्कितः । सेयं तपोवनं प्राप्ता तापस्येऽभिरता भृशम् ॥

pratyācakhyau ca śālvo ’pi cāritrasyābhiśaṅkitaḥ । seyaṁ tapovanaṁ prāptā tāpasye ’bhiratā bhr̥śam ॥

मया च प्रत्यभिज्ञाता वंशस्य परिकीर्तनात् । अस्य दुःखस्य चोत्पत्तिं भीष्ममेवेह मन्यते ॥

mayā ca pratyabhijñātā vaṁśasya parikīrtanāt । asya duḥkhasya cotpattiṁ bhīṣmam eveha manyate ॥

अम्बोवाच । भगवन्नेवमेवैतद्यथाह पृथिवीपतिः । शरीरकर्ता मातुर्मे सृञ्जयो होत्रवाहनः ॥

ambovāca । bhagavann evam evaitad yathāha pr̥thivīpatiḥ । śarīrakartā mātur me sr̥ñjayo hotravāhanaḥ ॥

न ह्युत्सहे स्वनगरं प्रतियातुं तपोधन । अवमानभयाच्चैव व्रीडया च महामुने ॥

na hy utsahe svanagaraṁ pratiyātuṁ tapodhana । avamānabhayāc caiva vrīḍayā ca mahāmune ॥

यत्तु मां भगवान्रामो वक्ष्यति द्विजसत्तम । तन्मे कार्यतमं कार्यमिति मे भगवन्मतिः ॥

yat tu māṁ bhagavān rāmo vakṣyati dvijasattama । tan me kāryatamaṁ kāryam iti me bhagavan matiḥ ॥