Udyoga Parva · Adhyaya 5.173

Adhyāya 173

अध्यायः 173

Who speaks here भीष्म bhīṣma

English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §176–178 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
173.1MBH-5-173-1

भीष्म उवाच । सा निष्क्रमन्ती नगराच्चिन्तयामास भारत । पृथिव्यां नास्ति युवतिर्विषमस्थतरा मया । बान्धवैर्विप्रहीनास्मि शाल्वेन च निराकृता ॥

bhīṣma uvāca । sā niṣkramantī nagarāc cintayām āsa bhārata । pr̥thivyāṁ nāsti yuvatir viṣamasthatarā mayā । bāndhavair viprahīnāsmi śālvena ca nirākr̥tā ॥

173.2MBH-5-173-2

न च शक्यं पुनर्गन्तुं मया वारणसाह्वयम् । अनुज्ञातास्मि भीष्मेण शाल्वमुद्दिश्य कारणम् ॥

na ca śakyaṁ punar gantuṁ mayā vāraṇasāhvayam । anujñātāsmi bhīṣmeṇa śālvam uddiśya kāraṇam ॥

173.3MBH-5-173-3

किं नु गर्हाम्यथात्मानमथ भीष्मं दुरासदम् । आहोस्वित्पितरं मूढं यो मेऽकार्षीत्स्वयंवरम् ॥

kiṁ nu garhāmy athātmānam atha bhīṣmaṁ durāsadam । āhosvit pitaraṁ mūḍhaṁ yo me ’kārṣīt svayaṁvaram ॥

173.4MBH-5-173-4

ममायं स्वकृतो दोषो याहं भीष्मरथात्तदा । प्रवृत्ते वैशसे युद्धे शाल्वार्थं नापतं पुरा । तस्येयं फलनिर्वृत्तिर्यदापन्नास्मि मूढवत् ॥

mamāyaṁ svakr̥to doṣo yāhaṁ bhīṣmarathāt tadā । pravr̥tte vaiśase yuddhe śālvārthaṁ nāpataṁ purā । tasyeyaṁ phalanirvr̥ttir yad āpannāsmi mūḍhavat ॥

173.5MBH-5-173-5

धिग्भीष्मं धिक्च मे मन्दं पितरं मूढचेतसम् । येनाहं वीर्यशुल्केन पण्यस्त्रीवत्प्रवेरिता ॥

dhig bhīṣmaṁ dhik ca me mandaṁ pitaraṁ mūḍhacetasam । yenāhaṁ vīryaśulkena paṇyastrīvat praveritā ॥

173.6MBH-5-173-6

धिङ्मां धिक्शाल्वराजानं धिग्धातारमथापि च । येषां दुर्नीतभावेन प्राप्तास्म्यापदमुत्तमाम् ॥

dhiṅ māṁ dhik śālvarājānaṁ dhig dhātāram athāpi ca । yeṣāṁ durnītabhāvena prāptāsmy āpadam uttamām ॥

173.7MBH-5-173-7

सर्वथा भागधेयानि स्वानि प्राप्नोति मानवः । अनयस्यास्य तु मुखं भीष्मः शांतनवो मम ॥

sarvathā bhāgadheyāni svāni prāpnoti mānavaḥ । anayasyāsya tu mukhaṁ bhīṣmaḥ śāṁtanavo mama ॥

173.8MBH-5-173-8

सा भीष्मे प्रतिकर्तव्यमहं पश्यामि सांप्रतम् । तपसा वा युधा वापि दुःखहेतुः स मे मतः । को नु भीष्मं युधा जेतुमुत्सहेत महीपतिः ॥

sā bhīṣme pratikartavyam ahaṁ paśyāmi sāṁpratam । tapasā vā yudhā vāpi duḥkhahetuḥ sa me mataḥ । ko nu bhīṣmaṁ yudhā jetum utsaheta mahīpatiḥ ॥

173.9MBH-5-173-9

एवं सा परिनिश्चित्य जगाम नगराद्बहिः । आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम् । ततस्तामवसद्रात्रिं तापसैः परिवारिता ॥

evaṁ sā pariniścitya jagāma nagarād bahiḥ । āśramaṁ puṇyaśīlānāṁ tāpasānāṁ mahātmanām । tatas tām avasad rātriṁ tāpasaiḥ parivāritā ॥

173.10MBH-5-173-10

आचख्यौ च यथा वृत्तं सर्वमात्मनि भारत । विस्तरेण महाबाहो निखिलेन शुचिस्मिता । हरणं च विसर्गं च शाल्वेन च विसर्जनम् ॥

ācakhyau ca yathā vr̥ttaṁ sarvam ātmani bhārata । vistareṇa mahābāho nikhilena śucismitā । haraṇaṁ ca visargaṁ ca śālvena ca visarjanam ॥

173.11MBH-5-173-11

ततस्तत्र महानासीद्ब्राह्मणः संशितव्रतः । शैखावत्यस्तपोवृद्धः शास्त्रे चारण्यके गुरुः ॥

tatas tatra mahān āsīd brāhmaṇaḥ saṁśitavrataḥ । śaikhāvatyas tapovr̥ddhaḥ śāstre cāraṇyake guruḥ ॥

173.12MBH-5-173-12

आर्तां तामाह स मुनिः शैखावत्यो महातपाः । निःश्वसन्तीं सतीं बालां दुःखशोकपरायणाम् ॥

ārtāṁ tām āha sa muniḥ śaikhāvatyo mahātapāḥ । niḥśvasantīṁ satīṁ bālāṁ duḥkhaśokaparāyaṇām ॥

173.13MBH-5-173-13

एवं गते किं नु भद्रे शक्यं कर्तुं तपस्विभिः । आश्रमस्थैर्महाभागैस्तपोनित्यैर्महात्मभिः ॥

evaṁ gate kiṁ nu bhadre śakyaṁ kartuṁ tapasvibhiḥ । āśramasthair mahābhāgais taponityair mahātmabhiḥ ॥

173.14MBH-5-173-14

सा त्वेनमब्रवीद्राजन्क्रियतां मदनुग्रहः । प्रव्राजितुमिहेच्छामि तपस्तप्स्यामि दुश्चरम् ॥

sā tv enam abravīd rājan kriyatāṁ madanugrahaḥ । pravrājitum ihecchāmi tapas tapsyāmi duścaram ॥

173.15MBH-5-173-15

मयैवैतानि कर्माणि पूर्वदेहेषु मूढया । कृतानि नूनं पापानि तेषामेतत्फलं ध्रुवम् ॥

mayaivaitāni karmāṇi pūrvadeheṣu mūḍhayā । kr̥tāni nūnaṁ pāpāni teṣām etat phalaṁ dhruvam ॥

173.16MBH-5-173-16

नोत्सहेयं पुनर्गन्तुं स्वजनं प्रति तापसाः । प्रत्याख्याता निरानन्दा शाल्वेन च निराकृता ॥

notsaheyaṁ punar gantuṁ svajanaṁ prati tāpasāḥ । pratyākhyātā nirānandā śālvena ca nirākr̥tā ॥

173.17MBH-5-173-17

उपदिष्टमिहेच्छामि तापस्यं वीतकल्मषाः । युष्माभिर्देवसंकाशाः कृपा भवतु वो मयि ॥

upadiṣṭam ihecchāmi tāpasyaṁ vītakalmaṣāḥ । yuṣmābhir devasaṁkāśāḥ kr̥pā bhavatu vo mayi ॥

173.18MBH-5-173-18

स तामाश्वासयत्कन्यां दृष्टान्तागमहेतुभिः । सान्त्वयामास कार्यं च प्रतिजज्ञे द्विजैः सह ॥

sa tām āśvāsayat kanyāṁ dr̥ṣṭāntāgamahetubhiḥ । sāntvayām āsa kāryaṁ ca pratijajñe dvijaiḥ saha ॥