Adhyāya 172

भीष्म उवाच । ततोऽहं समनुज्ञाप्य कालीं सत्यवतीं तदा । मन्त्रिणश्च द्विजांश्चैव तथैव च पुरोहितान् । समनुज्ञासिषं कन्यां ज्येष्ठामम्बां नराधिप ॥

bhīṣma uvāca । tato ’haṁ samanujñāpya kālīṁ satyavatīṁ tadā । mantriṇaś ca dvijāṁś caiva tathaiva ca purohitān । samanujñāsiṣaṁ kanyāṁ jyeṣṭhām ambāṁ narādhipa ॥

अनुज्ञाता ययौ सा तु कन्या शाल्वपतेः पुरम् । वृद्धैर्द्विजातिभिर्गुप्ता धात्र्या चानुगता तदा । अतीत्य च तमध्वानमाससाद नराधिपम् ॥

anujñātā yayau sā tu kanyā śālvapateḥ puram । vr̥ddhair dvijātibhir guptā dhātryā cānugatā tadā । atītya ca tam adhvānam āsasāda narādhipam ॥

सा तमासाद्य राजानं शाल्वं वचनमब्रवीत् । आगताहं महाबाहो त्वामुद्दिश्य महाद्युते ॥

sā tam āsādya rājānaṁ śālvaṁ vacanam abravīt । āgatāhaṁ mahābāho tvām uddiśya mahādyute ॥

तामब्रवीच्छाल्वपतिः स्मयन्निव विशां पते । त्वयान्यपूर्वया नाहं भार्यार्थी वरवर्णिनि ॥

tām abravīc chālvapatiḥ smayann iva viśāṁ pate । tvayānyapūrvayā nāhaṁ bhāryārthī varavarṇini ॥

गच्छ भद्रे पुनस्तत्र सकाशं भारतस्य वै । नाहमिच्छामि भीष्मेण गृहीतां त्वां प्रसह्य वै ॥

gaccha bhadre punas tatra sakāśaṁ bhāratasya vai । nāham icchāmi bhīṣmeṇa gr̥hītāṁ tvāṁ prasahya vai ॥

त्वं हि निर्जित्य भीष्मेण नीता प्रीतिमती तदा । परामृश्य महायुद्धे निर्जित्य पृथिवीपतीन् । नाहं त्वय्यन्यपूर्वायां भार्यार्थी वरवर्णिनि ॥

tvaṁ hi nirjitya bhīṣmeṇa nītā prītimatī tadā । parāmr̥śya mahāyuddhe nirjitya pr̥thivīpatīn । nāhaṁ tvayy anyapūrvāyāṁ bhāryārthī varavarṇini ॥

कथमस्मद्विधो राजा परपूर्वां प्रवेशयेत् । नारीं विदितविज्ञानः परेषां धर्ममादिशन् । यथेष्टं गम्यतां भद्रे मा ते कालोऽत्यगादयम् ॥

katham asmadvidho rājā parapūrvāṁ praveśayet । nārīṁ viditavijñānaḥ pareṣāṁ dharmam ādiśan । yatheṣṭaṁ gamyatāṁ bhadre mā te kālo ’tyagād ayam ॥

अम्बा तमब्रवीद्राजन्ननङ्गशरपीडिता । मैवं वद महीपाल नैतदेवं कथंचन ॥

ambā tam abravīd rājann anaṅgaśarapīḍitā । maivaṁ vada mahīpāla naitad evaṁ kathaṁ cana ॥

नास्मि प्रीतिमती नीता भीष्मेणामित्रकर्शन । बलान्नीतास्मि रुदती विद्राव्य पृथिवीपतीन् ॥

nāsmi prītimatī nītā bhīṣmeṇāmitrakarśana । balān nītāsmi rudatī vidrāvya pr̥thivīpatīn ॥

भजस्व मां शाल्वपते भक्तां बालामनागसम् । भक्तानां हि परित्यागो न धर्मेषु प्रशस्यते ॥

bhajasva māṁ śālvapate bhaktāṁ bālām anāgasam । bhaktānāṁ hi parityāgo na dharmeṣu praśasyate ॥

साहमामन्त्र्य गाङ्गेयं समरेष्वनिवर्तिनम् । अनुज्ञाता च तेनैव तवैव गृहमागता ॥

sāham āmantrya gāṅgeyaṁ samareṣv anivartinam । anujñātā ca tenaiva tavaiva gr̥ham āgatā ॥

न स भीष्मो महाबाहुर्मामिच्छति विशां पते । भ्रातृहेतोः समारम्भो भीष्मस्येति श्रुतं मया ॥

na sa bhīṣmo mahābāhur mām icchati viśāṁ pate । bhrātr̥hetoḥ samārambho bhīṣmasyeti śrutaṁ mayā ॥

भगिन्यौ मम ये नीते अम्बिकाम्बालिके नृप । प्रादाद्विचित्रवीर्याय गाङ्गेयो हि यवीयसे ॥

bhaginyau mama ye nīte ambikāmbālike nr̥pa । prādād vicitravīryāya gāṅgeyo hi yavīyase ॥

यथा शाल्वपते नान्यं नरं ध्यामि कथंचन । त्वामृते पुरुषव्याघ्र तथा मूर्धानमालभे ॥

yathā śālvapate nānyaṁ naraṁ dhyāmi kathaṁ cana । tvām r̥te puruṣavyāghra tathā mūrdhānam ālabhe ॥

न चान्यपूर्वा राजेन्द्र त्वामहं समुपस्थिता । सत्यं ब्रवीमि शाल्वैतत्सत्येनात्मानमालभे ॥

na cānyapūrvā rājendra tvām ahaṁ samupasthitā । satyaṁ bravīmi śālvaitat satyenātmānam ālabhe ॥

भजस्व मां विशालाक्ष स्वयं कन्यामुपस्थिताम् । अनन्यपूर्वां राजेन्द्र त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणीम् ॥

bhajasva māṁ viśālākṣa svayaṁ kanyām upasthitām । ananyapūrvāṁ rājendra tvatprasādābhikāṅkṣiṇīm ॥

तामेवं भाषमाणां तु शाल्वः काशिपतेः सुताम् । अत्यजद्भरतश्रेष्ठ त्वचं जीर्णामिवोरगः ॥

tām evaṁ bhāṣamāṇāṁ tu śālvaḥ kāśipateḥ sutām । atyajad bharataśreṣṭha tvacaṁ jīrṇām ivoragaḥ ॥

एवं बहुविधैर्वाक्यैर्याच्यमानस्तयानघ । नाश्रद्दधच्छाल्वपतिः कन्याया भरतर्षभ ॥

evaṁ bahuvidhair vākyair yācyamānas tayānagha । nāśraddadhac chālvapatiḥ kanyāyā bharatarṣabha ॥

ततः सा मन्युनाविष्टा ज्येष्ठा काशिपतेः सुता । अब्रवीत्साश्रुनयना बाष्पविह्वलया गिरा ॥

tataḥ sā manyunāviṣṭā jyeṣṭhā kāśipateḥ sutā । abravīt sāśrunayanā bāṣpavihvalayā girā ॥

त्वया त्यक्ता गमिष्यामि यत्र यत्र विशां पते । तत्र मे सन्तु गतयः सन्तः सत्यं यथाब्रुवम् ॥

tvayā tyaktā gamiṣyāmi yatra yatra viśāṁ pate । tatra me santu gatayaḥ santaḥ satyaṁ yathābruvam ॥

एवं संभाषमाणां तु नृशंसः शाल्वराट्तदा । पर्यत्यजत कौरव्य करुणं परिदेवतीम् ॥

evaṁ saṁbhāṣamāṇāṁ tu nr̥śaṁsaḥ śālvarāṭ tadā । paryatyajata kauravya karuṇaṁ paridevatīm ॥

गच्छ गच्छेति तां शाल्वः पुनः पुनरभाषत । बिभेमि भीष्मात्सुश्रोणि त्वं च भीष्मपरिग्रहः ॥

gaccha gaccheti tāṁ śālvaḥ punaḥ punar abhāṣata । bibhemi bhīṣmāt suśroṇi tvaṁ ca bhīṣmaparigrahaḥ ॥

एवमुक्ता तु सा तेन शाल्वेनादीर्घदर्शिना । निश्चक्राम पुराद्दीना रुदती कुररी यथा ॥

evam uktā tu sā tena śālvenādīrghadarśinā । niścakrāma purād dīnā rudatī kurarī yathā ॥