Adhyāya 169

भीष्म उवाच । रोचमानो महाराज पाण्डवानां महारथः । योत्स्यतेऽमरवत्संख्ये परसैन्येषु भारत ॥

bhīṣma uvāca । rocamāno mahārāja pāṇḍavānāṁ mahārathaḥ । yotsyate ’maravat saṁkhye parasainyeṣu bhārata ॥

पुरुजित्कुन्तिभोजश्च महेष्वासो महाबलः । मातुलो भीमसेनस्य स च मेऽतिरथो मतः ॥

purujit kuntibhojaś ca maheṣvāso mahābalaḥ । mātulo bhīmasenasya sa ca me ’tiratho mataḥ ॥

एष वीरो महेष्वासः कृती च निपुणश्च ह । चित्रयोधी च शक्तश्च मतो मे रथपुंगवः ॥

eṣa vīro maheṣvāsaḥ kr̥tī ca nipuṇaś ca ha । citrayodhī ca śaktaś ca mato me rathapuṁgavaḥ ॥

स योत्स्यति हि विक्रम्य मघवानिव दानवैः । योधाश्चास्य परिख्याताः सर्वे युद्धविशारदाः ॥

sa yotsyati hi vikramya maghavān iva dānavaiḥ । yodhāś cāsya parikhyātāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ॥

भागिनेयकृते वीरः स करिष्यति संगरे । सुमहत्कर्म पाण्डूनां स्थितः प्रियहिते नृपः ॥

bhāgineyakr̥te vīraḥ sa kariṣyati saṁgare । sumahat karma pāṇḍūnāṁ sthitaḥ priyahite nr̥paḥ ॥

भैमसेनिर्महाराज हैडिम्बो राक्षसेश्वरः । मतो मे बहुमायावी रथयूथपयूथपः ॥

bhaimasenir mahārāja haiḍimbo rākṣaseśvaraḥ । mato me bahumāyāvī rathayūthapayūthapaḥ ॥

योत्स्यते समरे तात मायाभिः समरप्रियः । ये चास्य राक्षसाः शूराः सचिवा वशवर्तिनः ॥

yotsyate samare tāta māyābhiḥ samarapriyaḥ । ye cāsya rākṣasāḥ śūrāḥ sacivā vaśavartinaḥ ॥

एते चान्ये च बहवो नानाजनपदेश्वराः । समेताः पाण्डवस्यार्थे वासुदेवपुरोगमाः ॥

ete cānye ca bahavo nānājanapadeśvarāḥ । sametāḥ pāṇḍavasyārthe vāsudevapurogamāḥ ॥

एते प्राधान्यतो राजन्पाण्डवस्य महात्मनः । रथाश्चातिरथाश्चैव ये चाप्यर्धरथा मताः ॥

ete prādhānyato rājan pāṇḍavasya mahātmanaḥ । rathāś cātirathāś caiva ye cāpy ardharathā matāḥ ॥

नेष्यन्ति समरे सेनां भीमां यौधिष्ठिरीं नृप । महेन्द्रेणेव वीरेण पाल्यमानां किरीटिना ॥

neṣyanti samare senāṁ bhīmāṁ yaudhiṣṭhirīṁ nr̥pa । mahendreṇeva vīreṇa pālyamānāṁ kirīṭinā ॥

तैरहं समरे वीर त्वामायद्भिर्जयैषिभिः । योत्स्यामि जयमाकाङ्क्षन्नथ वा निधनं रणे ॥

tair ahaṁ samare vīra tvām āyadbhir jayaiṣibhiḥ । yotsyāmi jayam ākāṅkṣann atha vā nidhanaṁ raṇe ॥

पार्थं च वासुदेवं च चक्रगाण्डीवधारिणौ । संध्यागताविवार्केन्दू समेष्ये पुरुषोत्तमौ ॥

pārthaṁ ca vāsudevaṁ ca cakragāṇḍīvadhāriṇau । saṁdhyāgatāv ivārkendū sameṣye puruṣottamau ॥

ये चैव ते रथोदाराः पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः । सहसैन्यानहं तांश्च प्रतीयां रणमूर्धनि ॥

ye caiva te rathodārāḥ pāṇḍuputrasya sainikāḥ । sahasainyān ahaṁ tāṁś ca pratīyāṁ raṇamūrdhani ॥

एते रथाश्चातिरथाश्च तुभ्यं; यथाप्रधानं नृप कीर्तिता मया । तथा राजन्नर्धरथाश्च केचि;त्तथैव तेषामपि कौरवेन्द्र ॥

ete rathāś cātirathāś ca tubhyaṁ; yathāpradhānaṁ nr̥pa kīrtitā mayā । tathā rājann ardharathāś ca ke cit; tathaiva teṣām api kauravendra ॥

अर्जुनं वासुदेवं च ये चान्ये तत्र पार्थिवाः । सर्वानावारयिष्यामि यावद्द्रक्ष्यामि भारत ॥

arjunaṁ vāsudevaṁ ca ye cānye tatra pārthivāḥ । sarvān āvārayiṣyāmi yāvad drakṣyāmi bhārata ॥

पाञ्चाल्यं तु महाबाहो नाहं हन्यां शिखण्डिनम् । उद्यतेषुमभिप्रेक्ष्य प्रतियुध्यन्तमाहवे ॥

pāñcālyaṁ tu mahābāho nāhaṁ hanyāṁ śikhaṇḍinam । udyateṣum abhiprekṣya pratiyudhyantam āhave ॥

लोकस्तद्वेद यदहं पितुः प्रियचिकीर्षया । प्राप्तं राज्यं परित्यज्य ब्रह्मचर्ये धृतव्रतः ॥

lokas tad veda yad ahaṁ pituḥ priyacikīrṣayā । prāptaṁ rājyaṁ parityajya brahmacarye dhr̥tavrataḥ ॥

चित्राङ्गदं कौरवाणामहं राज्येऽभ्यषेचयम् । विचित्रवीर्यं च शिशुं यौवराज्येऽभ्यषेचयम् ॥

citrāṅgadaṁ kauravāṇām ahaṁ rājye ’bhyaṣecayam । vicitravīryaṁ ca śiśuṁ yauvarājye ’bhyaṣecayam ॥

देवव्रतत्वं विख्याप्य पृथिव्यां सर्वराजसु । नैव हन्यां स्त्रियं जातु न स्त्रीपूर्वं कथंचन ॥

devavratatvaṁ vikhyāpya pr̥thivyāṁ sarvarājasu । naiva hanyāṁ striyaṁ jātu na strīpūrvaṁ kathaṁ cana ॥

स हि स्त्रीपूर्वको राजञ्शिखण्डी यदि ते श्रुतः । कन्या भूत्वा पुमाञ्जातो न योत्स्ये तेन भारत ॥

sa hi strīpūrvako rājañ śikhaṇḍī yadi te śrutaḥ । kanyā bhūtvā pumāñ jāto na yotsye tena bhārata ॥

सर्वांस्त्वन्यान्हनिष्यामि पार्थिवान्भरतर्षभ । यान्समेष्यामि समरे न तु कुन्तीसुतान्नृप ॥

sarvāṁs tv anyān haniṣyāmi pārthivān bharatarṣabha । yān sameṣyāmi samare na tu kuntīsutān nr̥pa ॥