Adhyāya 163

भीष्म उवाच । सुदक्षिणस्तु काम्बोजो रथ एकगुणो मतः । तवार्थसिद्धिमाकाङ्क्षन्योत्स्यते समरे परैः ॥

bhīṣma uvāca । sudakṣiṇas tu kāmbojo ratha ekaguṇo mataḥ । tavārthasiddhim ākāṅkṣan yotsyate samare paraiḥ ॥

एतस्य रथसिंहस्य तवार्थे राजसत्तम । पराक्रमं यथेन्द्रस्य द्रक्ष्यन्ति कुरवो युधि ॥

etasya rathasiṁhasya tavārthe rājasattama । parākramaṁ yathendrasya drakṣyanti kuravo yudhi ॥

एतस्य रथवंशो हि तिग्मवेगप्रहारिणाम् । काम्बोजानां महाराज शलभानामिवायतिः ॥

etasya rathavaṁśo hi tigmavegaprahāriṇām । kāmbojānāṁ mahārāja śalabhānām ivāyatiḥ ॥

नीलो माहिष्मतीवासी नीलवर्मधरस्तव । रथवंशेन शत्रूणां कदनं वै करिष्यति ॥

nīlo māhiṣmatīvāsī nīlavarmadharas tava । rathavaṁśena śatrūṇāṁ kadanaṁ vai kariṣyati ॥

कृतवैरः पुरा चैव सहदेवेन पार्थिवः । योत्स्यते सततं राजंस्तवार्थे कुरुसत्तम ॥

kr̥tavairaḥ purā caiva sahadevena pārthivaḥ । yotsyate satataṁ rājaṁs tavārthe kurusattama ॥

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ समेतौ रथसत्तमौ । कृतिनौ समरे तात दृढवीर्यपराक्रमौ ॥

vindānuvindāv āvantyau sametau rathasattamau । kr̥tinau samare tāta dr̥ḍhavīryaparākramau ॥

एतौ तौ पुरुषव्याघ्रौ रिपुसैन्यं प्रधक्ष्यतः । गदाप्रासासिनाराचैस्तोमरैश्च भुजच्युतैः ॥

etau tau puruṣavyāghrau ripusainyaṁ pradhakṣyataḥ । gadāprāsāsinārācais tomaraiś ca bhujacyutaiḥ ॥

युद्धाभिकामौ समरे क्रीडन्ताविव यूथपौ । यूथमध्ये महाराज विचरन्तौ कृतान्तवत् ॥

yuddhābhikāmau samare krīḍantāv iva yūthapau । yūthamadhye mahārāja vicarantau kr̥tāntavat ॥

त्रिगर्ता भ्रातरः पञ्च रथोदारा मता मम । कृतवैराश्च पार्थेन विराटनगरे तदा ॥

trigartā bhrātaraḥ pañca rathodārā matā mama । kr̥tavairāś ca pārthena virāṭanagare tadā ॥

मकरा इव राजेन्द्र समुद्धततरङ्गिणीम् । गङ्गां विक्षोभयिष्यन्ति पार्थानां युधि वाहिनीम् ॥

makarā iva rājendra samuddhatataraṅgiṇīm । gaṅgāṁ vikṣobhayiṣyanti pārthānāṁ yudhi vāhinīm ॥

ते रथाः पञ्च राजेन्द्र येषां सत्यरथो मुखम् । एते योत्स्यन्ति समरे संस्मरन्तः पुरा कृतम् ॥

te rathāḥ pañca rājendra yeṣāṁ satyaratho mukham । ete yotsyanti samare saṁsmarantaḥ purā kr̥tam ॥

व्यलीकं पाण्डवेयेन भीमसेनानुजेन ह । दिशो विजयता राजञ्श्वेतवाहेन भारत ॥

vyalīkaṁ pāṇḍaveyena bhīmasenānujena ha । diśo vijayatā rājañ śvetavāhena bhārata ॥

ते हनिष्यन्ति पार्थानां समासाद्य महारथान् । वरान्वरान्महेष्वासान्क्षत्रियाणां धुरंधराः ॥

te haniṣyanti pārthānāṁ samāsādya mahārathān । varān varān maheṣvāsān kṣatriyāṇāṁ dhuraṁdharāḥ ॥

लक्ष्मणस्तव पुत्रस्तु तथा दुःशासनस्य च । उभौ तौ पुरुषव्याघ्रौ संग्रामेष्वनिवर्तिनौ ॥

lakṣmaṇas tava putras tu tathā duḥśāsanasya ca । ubhau tau puruṣavyāghrau saṁgrāmeṣv anivartinau ॥

तरुणौ सुकुमारौ च राजपुत्रौ तरस्विनौ । युद्धानां च विशेषज्ञौ प्रणेतारौ च सर्वशः ॥

taruṇau sukumārau ca rājaputrau tarasvinau । yuddhānāṁ ca viśeṣajñau praṇetārau ca sarvaśaḥ ॥

रथौ तौ रथशार्दूल मतौ मे रथसत्तमौ । क्षत्रधर्मरतौ वीरौ महत्कर्म करिष्यतः ॥

rathau tau rathaśārdūla matau me rathasattamau । kṣatradharmaratau vīrau mahat karma kariṣyataḥ ॥

दण्डधारो महाराज रथ एको नरर्षभः । योत्स्यते समरं प्राप्य स्वेन सैन्येन पालितः ॥

daṇḍadhāro mahārāja ratha eko nararṣabhaḥ । yotsyate samaraṁ prāpya svena sainyena pālitaḥ ॥

बृहद्बलस्तथा राजा कौसल्यो रथसत्तमः । रथो मम मतस्तात दृढवेगपराक्रमः ॥

br̥hadbalas tathā rājā kausalyo rathasattamaḥ । ratho mama matas tāta dr̥ḍhavegaparākramaḥ ॥

एष योत्स्यति संग्रामे स्वां चमूं संप्रहर्षयन् । उग्रायुधो महेष्वासो धार्तराष्ट्रहिते रतः ॥

eṣa yotsyati saṁgrāme svāṁ camūṁ saṁpraharṣayan । ugrāyudho maheṣvāso dhārtarāṣṭrahite rataḥ ॥

कृपः शारद्वतो राजन्रथयूथपयूथपः । प्रियान्प्राणान्परित्यज्य प्रधक्ष्यति रिपूंस्तव ॥

kr̥paḥ śāradvato rājan rathayūthapayūthapaḥ । priyān prāṇān parityajya pradhakṣyati ripūṁs tava ॥

गौतमस्य महर्षेर्य आचार्यस्य शरद्वतः । कार्त्तिकेय इवाजेयः शरस्तम्बात्सुतोऽभवत् ॥

gautamasya maharṣer ya ācāryasya śaradvataḥ । kārttikeya ivājeyaḥ śarastambāt suto ’bhavat ॥

एष सेनां बहुविधां विविधायुधकार्मुकाम् । अग्निवत्समरे तात चरिष्यति विमर्दयन् ॥

eṣa senāṁ bahuvidhāṁ vividhāyudhakārmukām । agnivat samare tāta cariṣyati vimardayan ॥