Adhyāya 12

शल्य उवाच । क्रुद्धं तु नहुषं ज्ञात्वा देवाः सर्षिपुरोगमाः । अब्रुवन्देवराजानं नहुषं घोरदर्शनम् ॥

śalya uvāca । kruddhaṁ tu nahuṣaṁ jñātvā devāḥ sarṣipurogamāḥ । abruvan devarājānaṁ nahuṣaṁ ghoradarśanam ॥

देवराज जहि क्रोधं त्वयि क्रुद्धे जगद्विभो । त्रस्तं सासुरगन्धर्वं सकिंनरमहोरगम् ॥

devarāja jahi krodhaṁ tvayi kruddhe jagadvibho । trastaṁ sāsuragandharvaṁ sakiṁnaramahoragam ॥

जहि क्रोधमिमं साधो न क्रुध्यन्ति भवद्विधाः । परस्य पत्नी सा देवी प्रसीदस्व सुरेश्वर ॥

jahi krodham imaṁ sādho na krudhyanti bhavadvidhāḥ । parasya patnī sā devī prasīdasva sureśvara ॥

निवर्तय मनः पापात्परदाराभिमर्शनात् । देवराजोऽसि भद्रं ते प्रजा धर्मेण पालय ॥

nivartaya manaḥ pāpāt paradārābhimarśanāt । devarājo ’si bhadraṁ te prajā dharmeṇa pālaya ॥

एवमुक्तो न जग्राह तद्वचः काममोहितः । अथ देवानुवाचेदमिन्द्रं प्रति सुराधिपः ॥

evam ukto na jagrāha tad vacaḥ kāmamohitaḥ । atha devān uvācedam indraṁ prati surādhipaḥ ॥

अहल्या धर्षिता पूर्वमृषिपत्नी यशस्विनी । जीवतो भर्तुरिन्द्रेण स वः किं न निवारितः ॥

ahalyā dharṣitā pūrvam r̥ṣipatnī yaśasvinī । jīvato bhartur indreṇa sa vaḥ kiṁ na nivāritaḥ ॥

बहूनि च नृशंसानि कृतानीन्द्रेण वै पुरा । वैधर्म्याण्युपधाश्चैव स वः किं न निवारितः ॥

bahūni ca nr̥śaṁsāni kr̥tānīndreṇa vai purā । vaidharmyāṇy upadhāś caiva sa vaḥ kiṁ na nivāritaḥ ॥

उपतिष्ठतु मां देवी एतदस्या हितं परम् । युष्माकं च सदा देवाः शिवमेवं भविष्यति ॥

upatiṣṭhatu māṁ devī etad asyā hitaṁ param । yuṣmākaṁ ca sadā devāḥ śivam evaṁ bhaviṣyati ॥

देवा ऊचुः । इन्द्राणीमानयिष्यामो यथेच्छसि दिवस्पते । जहि क्रोधमिमं वीर प्रीतो भव सुरेश्वर ॥

devā ūcuḥ । indrāṇīm ānayiṣyāmo yathecchasi divaspate । jahi krodham imaṁ vīra prīto bhava sureśvara ॥

शल्य उवाच । इत्युक्त्वा ते तदा देवा ऋषिभिः सह भारत । जग्मुर्बृहस्पतिं वक्तुमिन्द्राणीं चाशुभं वचः ॥

śalya uvāca । ity uktvā te tadā devā r̥ṣibhiḥ saha bhārata । jagmur br̥haspatiṁ vaktum indrāṇīṁ cāśubhaṁ vacaḥ ॥

जानीमः शरणं प्राप्तमिन्द्राणीं तव वेश्मनि । दत्ताभयां च विप्रेन्द्र त्वया देवर्षिसत्तम ॥

jānīmaḥ śaraṇaṁ prāptam indrāṇīṁ tava veśmani । dattābhayāṁ ca viprendra tvayā devarṣisattama ॥

ते त्वां देवाः सगन्धर्वा ऋषयश्च महाद्युते । प्रसादयन्ति चेन्द्राणी नहुषाय प्रदीयताम् ॥

te tvāṁ devāḥ sagandharvā r̥ṣayaś ca mahādyute । prasādayanti cendrāṇī nahuṣāya pradīyatām ॥

इन्द्राद्विशिष्टो नहुषो देवराजो महाद्युतिः । वृणोत्वियं वरारोहा भर्तृत्वे वरवर्णिनी ॥

indrād viśiṣṭo nahuṣo devarājo mahādyutiḥ । vr̥ṇotv iyaṁ varārohā bhartr̥tve varavarṇinī ॥

एवमुक्ते तु सा देवी बाष्पमुत्सृज्य सस्वरम् । उवाच रुदती दीना बृहस्पतिमिदं वचः ॥

evam ukte tu sā devī bāṣpam utsr̥jya sasvaram । uvāca rudatī dīnā br̥haspatim idaṁ vacaḥ ॥

नाहमिच्छामि नहुषं पतिमन्वास्य तं प्रभुम् । शरणागतास्मि ते ब्रह्मंस्त्राहि मां महतो भयात् ॥

nāham icchāmi nahuṣaṁ patim anvāsya taṁ prabhum । śaraṇāgatāsmi te brahmaṁs trāhi māṁ mahato bhayāt ॥

बृहस्पतिरुवाच । शरणागतां न त्यजेयमिन्द्राणि मम निश्चितम् । धर्मज्ञां धर्मशीलां च न त्यजे त्वामनिन्दिते ॥

br̥haspatir uvāca । śaraṇāgatāṁ na tyajeyam indrāṇi mama niścitam । dharmajñāṁ dharmaśīlāṁ ca na tyaje tvām anindite ॥

नाकार्यं कर्तुमिच्छामि ब्राह्मणः सन्विशेषतः । श्रुतधर्मा सत्यशीलो जानन्धर्मानुशासनम् ॥

nākāryaṁ kartum icchāmi brāhmaṇaḥ san viśeṣataḥ । śrutadharmā satyaśīlo jānan dharmānuśāsanam ॥

नाहमेतत्करिष्यामि गच्छध्वं वै सुरोत्तमाः । अस्मिंश्चार्थे पुरा गीतं ब्रह्मणा श्रूयतामिदम् ॥

nāham etat kariṣyāmi gacchadhvaṁ vai surottamāḥ । asmiṁś cārthe purā gītaṁ brahmaṇā śrūyatām idam ॥

न तस्य बीजं रोहति बीजकाले; न चास्य वर्षं वर्षति वर्षकाले । भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे; न सोऽन्तरं लभते त्राणमिच्छन् ॥

na tasya bījaṁ rohati bījakāle; na cāsya varṣaṁ varṣati varṣakāle । bhītaṁ prapannaṁ pradadāti śatrave; na so ’ntaraṁ labhate trāṇam icchan ॥

मोघमन्नं विन्दति चाप्यचेताः; स्वर्गाल्लोकाद्भ्रश्यति नष्टचेष्टः । भीतं प्रपन्नं प्रददाति यो वै; न तस्य हव्यं प्रतिगृह्णन्ति देवाः ॥

mogham annaṁ vindati cāpy acetāḥ; svargāl lokād bhraśyati naṣṭaceṣṭaḥ । bhītaṁ prapannaṁ pradadāti yo vai; na tasya havyaṁ pratigr̥hṇanti devāḥ ॥

प्रमीयते चास्य प्रजा ह्यकाले; सदा विवासं पितरोऽस्य कुर्वते । भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे; सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम् ॥

pramīyate cāsya prajā hy akāle; sadā vivāsaṁ pitaro ’sya kurvate । bhītaṁ prapannaṁ pradadāti śatrave; sendrā devāḥ praharanty asya vajram ॥

एतदेवं विजानन्वै न दास्यामि शचीमिमाम् । इन्द्राणीं विश्रुतां लोके शक्रस्य महिषीं प्रियाम् ॥

etad evaṁ vijānan vai na dāsyāmi śacīm imām । indrāṇīṁ viśrutāṁ loke śakrasya mahiṣīṁ priyām ॥

अस्या हितं भवेद्यच्च मम चापि हितं भवेत् । क्रियतां तत्सुरश्रेष्ठा न हि दास्याम्यहं शचीम् ॥

asyā hitaṁ bhaved yac ca mama cāpi hitaṁ bhavet । kriyatāṁ tat suraśreṣṭhā na hi dāsyāmy ahaṁ śacīm ॥

शल्य उवाच । अथ देवास्तमेवाहुर्गुरुमङ्गिरसां वरम् । कथं सुनीतं तु भवेन्मन्त्रयस्व बृहस्पते ॥

śalya uvāca । atha devās tam evāhur gurum aṅgirasāṁ varam । kathaṁ sunītaṁ tu bhaven mantrayasva br̥haspate ॥

बृहस्पतिरुवाच । नहुषं याचतां देवी किंचित्कालान्तरं शुभा । इन्द्राणीहितमेतद्धि तथास्माकं भविष्यति ॥

br̥haspatir uvāca । nahuṣaṁ yācatāṁ devī kiṁ cit kālāntaraṁ śubhā । indrāṇīhitam etad dhi tathāsmākaṁ bhaviṣyati ॥

बहुविघ्नकरः कालः कालः कालं नयिष्यति । दर्पितो बलवांश्चापि नहुषो वरसंश्रयात् ॥

bahuvighnakaraḥ kālaḥ kālaḥ kālaṁ nayiṣyati । darpito balavāṁś cāpi nahuṣo varasaṁśrayāt ॥

शल्य उवाच । ततस्तेन तथोक्ते तु प्रीता देवास्तमब्रुवन् । ब्रह्मन्साध्विदमुक्तं ते हितं सर्वदिवौकसाम् । एवमेतद्द्विजश्रेष्ठ देवी चेयं प्रसाद्यताम् ॥

śalya uvāca । tatas tena tathokte tu prītā devās tam abruvan । brahman sādhv idam uktaṁ te hitaṁ sarvadivaukasām । evam etad dvijaśreṣṭha devī ceyaṁ prasādyatām ॥

ततः समस्ता इन्द्राणीं देवाः साग्निपुरोगमाः । ऊचुर्वचनमव्यग्रा लोकानां हितकाम्यया ॥

tataḥ samastā indrāṇīṁ devāḥ sāgnipurogamāḥ । ūcur vacanam avyagrā lokānāṁ hitakāmyayā ॥

त्वया जगदिदं सर्वं धृतं स्थावरजङ्गमम् । एकपत्न्यसि सत्या च गच्छस्व नहुषं प्रति ॥

tvayā jagad idaṁ sarvaṁ dhr̥taṁ sthāvarajaṅgamam । ekapatny asi satyā ca gacchasva nahuṣaṁ prati ॥

क्षिप्रं त्वामभिकामश्च विनशिष्यति पार्थिवः । नहुषो देवि शक्रश्च सुरैश्वर्यमवाप्स्यति ॥

kṣipraṁ tvām abhikāmaś ca vinaśiṣyati pārthivaḥ । nahuṣo devi śakraś ca suraiśvaryam avāpsyati ॥

एवं विनिश्चयं कृत्वा इन्द्राणी कार्यसिद्धये । अभ्यगच्छत सव्रीडा नहुषं घोरदर्शनम् ॥

evaṁ viniścayaṁ kr̥tvā indrāṇī kāryasiddhaye । abhyagacchata savrīḍā nahuṣaṁ ghoradarśanam ॥

दृष्ट्वा तां नहुषश्चापि वयोरूपसमन्विताम् । समहृष्यत दुष्टात्मा कामोपहतचेतनः ॥

dr̥ṣṭvā tāṁ nahuṣaś cāpi vayorūpasamanvitām । samahr̥ṣyata duṣṭātmā kāmopahatacetanaḥ ॥