Adhyāya 1

जनमेजय उवाच । स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य मम पूर्वपितामहाः । पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च कानि स्थानानि भेजिरे ॥

janamejaya uvāca । svargaṁ triviṣṭapaṁ prāpya mama pūrvapitāmahāḥ । pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāś ca kāni sthānāni bhejire ॥

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वविच्चासि मे मतः । महर्षिणाभ्यनुज्ञातो व्यासेनाद्भुतकर्मणा ॥

etad icchāmy ahaṁ śrotuṁ sarvavic cāsi me mataḥ । maharṣiṇābhyanujñāto vyāsenādbhutakarmaṇā ॥

वैशंपायन उवाच । स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य तव पूर्वपितामहाः । युधिष्ठिरप्रभृतयो यदकुर्वत तच्छृणु ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । svargaṁ triviṣṭapaṁ prāpya tava pūrvapitāmahāḥ । yudhiṣṭhiraprabhr̥tayo yad akurvata tac chr̥ṇu ॥

स्वर्गं त्रिविष्टपं प्राप्य धर्मराजो युधिष्ठिरः । दुर्योधनं श्रिया जुष्टं ददर्शासीनमासने ॥

svargaṁ triviṣṭapaṁ prāpya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । duryodhanaṁ śriyā juṣṭaṁ dadarśāsīnam āsane ॥

भ्राजमानमिवादित्यं वीरलक्ष्म्याभिसंवृतम् । देवैर्भ्राजिष्णुभिः साध्यैः सहितं पुण्यकर्मभिः ॥

bhrājamānam ivādityaṁ vīralakṣmyābhisaṁvr̥tam । devair bhrājiṣṇubhiḥ sādhyaiḥ sahitaṁ puṇyakarmabhiḥ ॥

ततो युधिष्ठिरो दृष्ट्वा दुर्योधनममर्षितः । सहसा संनिवृत्तोऽभूच्छ्रियं दृष्ट्वा सुयोधने ॥

tato yudhiṣṭhiro dr̥ṣṭvā duryodhanam amarṣitaḥ । sahasā saṁnivr̥tto ’bhūc chriyaṁ dr̥ṣṭvā suyodhane ॥

ब्रुवन्नुच्चैर्वचस्तान्वै नाहं दुर्योधनेन वै । सहितः कामये लोकाँल्लुब्धेनादीर्घदर्शिना ॥

bruvann uccair vacas tān vai nāhaṁ duryodhanena vai । sahitaḥ kāmaye lokām̐l lubdhenādīrghadarśinā ॥

यत्कृते पृथिवी सर्वा सुहृदो बान्धवास्तथा । हतास्माभिः प्रसह्याजौ क्लिष्टैः पूर्वं महावने ॥

yatkr̥te pr̥thivī sarvā suhr̥do bāndhavās tathā । hatāsmābhiḥ prasahyājau kliṣṭaiḥ pūrvaṁ mahāvane ॥

द्रौपदी च सभामध्ये पाञ्चाली धर्मचारिणी । परिक्लिष्टानवद्याङ्गी पत्नी नो गुरुसंनिधौ ॥

draupadī ca sabhāmadhye pāñcālī dharmacāriṇī । parikliṣṭānavadyāṅgī patnī no gurusaṁnidhau ॥

स्वस्ति देवा न मे कामः सुयोधनमुदीक्षितुम् । तत्राहं गन्तुमिच्छामि यत्र ते भ्रातरो मम ॥

svasti devā na me kāmaḥ suyodhanam udīkṣitum । tatrāhaṁ gantum icchāmi yatra te bhrātaro mama ॥

मैवमित्यब्रवीत्तं तु नारदः प्रहसन्निव । स्वर्गे निवासो राजेन्द्र विरुद्धं चापि नश्यति ॥

maivam ity abravīt taṁ tu nāradaḥ prahasann iva । svarge nivāso rājendra viruddhaṁ cāpi naśyati ॥

युधिष्ठिर महाबाहो मैवं वोचः कथंचन । दुर्योधनं प्रति नृपं शृणु चेदं वचो मम ॥

yudhiṣṭhira mahābāho maivaṁ vocaḥ kathaṁ cana । duryodhanaṁ prati nr̥paṁ śr̥ṇu cedaṁ vaco mama ॥

एष दुर्योधनो राजा पूज्यते त्रिदशैः सह । सद्भिश्च राजप्रवरैर्य इमे स्वर्गवासिनः ॥

eṣa duryodhano rājā pūjyate tridaśaiḥ saha । sadbhiś ca rājapravarair ya ime svargavāsinaḥ ॥

वीरलोकगतिं प्राप्तो युद्धे हुत्वात्मनस्तनुम् । यूयं सर्वे सुरसमा येन युद्धे समासिताः ॥

vīralokagatiṁ prāpto yuddhe hutvātmanas tanum । yūyaṁ sarve surasamā yena yuddhe samāsitāḥ ॥

स एष क्षत्रधर्मेण स्थानमेतदवाप्तवान् । भये महति योऽभीतो बभूव पृथिवीपतिः ॥

sa eṣa kṣatradharmeṇa sthānam etad avāptavān । bhaye mahati yo ’bhīto babhūva pr̥thivīpatiḥ ॥

न तन्मनसि कर्तव्यं पुत्र यद्द्यूतकारितम् । द्रौपद्याश्च परिक्लेशं न चिन्तयितुमर्हसि ॥

na tan manasi kartavyaṁ putra yad dyūtakāritam । draupadyāś ca parikleśaṁ na cintayitum arhasi ॥

ये चान्येऽपि परिक्लेशा युष्माकं द्यूतकारिताः । संग्रामेष्वथ वान्यत्र न तान्संस्मर्तुमर्हसि ॥

ye cānye ’pi parikleśā yuṣmākaṁ dyūtakāritāḥ । saṁgrāmeṣv atha vānyatra na tān saṁsmartum arhasi ॥

समागच्छ यथान्यायं राज्ञा दुर्योधनेन वै । स्वर्गोऽयं नेह वैराणि भवन्ति मनुजाधिप ॥

samāgaccha yathānyāyaṁ rājñā duryodhanena vai । svargo ’yaṁ neha vairāṇi bhavanti manujādhipa ॥

नारदेनैवमुक्तस्तु कुरुराजो युधिष्ठिरः । भ्रातॄन्पप्रच्छ मेधावी वाक्यमेतदुवाच ह ॥

nāradenaivam uktas tu kururājo yudhiṣṭhiraḥ । bhrātr̥̄n papraccha medhāvī vākyam etad uvāca ha ॥

यदि दुर्योधनस्यैते वीरलोकाः सनातनाः । अधर्मज्ञस्य पापस्य पृथिवीसुहृदद्रुहः ॥

yadi duryodhanasyaite vīralokāḥ sanātanāḥ । adharmajñasya pāpasya pr̥thivīsuhr̥dadruhaḥ ॥

यत्कृते पृथिवी नष्टा सहया सरथद्विपा । वयं च मन्युना दग्धा वैरं प्रतिचिकीर्षवः ॥

yatkr̥te pr̥thivī naṣṭā sahayā sarathadvipā । vayaṁ ca manyunā dagdhā vairaṁ praticikīrṣavaḥ ॥

ये ते वीरा महात्मानो भ्रातरो मे महाव्रताः । सत्यप्रतिज्ञा लोकस्य शूरा वै सत्यवादिनः ॥

ye te vīrā mahātmāno bhrātaro me mahāvratāḥ । satyapratijñā lokasya śūrā vai satyavādinaḥ ॥

तेषामिदानीं के लोका द्रष्टुमिच्छामि तानहम् । कर्णं चैव महात्मानं कौन्तेयं सत्यसंगरम् ॥

teṣām idānīṁ ke lokā draṣṭum icchāmi tān aham । karṇaṁ caiva mahātmānaṁ kaunteyaṁ satyasaṁgaram ॥

धृष्टद्युम्नं सात्यकिं च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान् । ये च शस्त्रैर्वधं प्राप्ताः क्षत्रधर्मेण पार्थिवाः ॥

dhr̥ṣṭadyumnaṁ sātyakiṁ ca dhr̥ṣṭadyumnasya cātmajān । ye ca śastrair vadhaṁ prāptāḥ kṣatradharmeṇa pārthivāḥ ॥

क्व नु ते पार्थिवा ब्रह्मन्नैतान्पश्यामि नारद । विराटद्रुपदौ चैव धृष्टकेतुमुखांश्च तान् ॥

kva nu te pārthivā brahman naitān paśyāmi nārada । virāṭadrupadau caiva dhr̥ṣṭaketumukhāṁś ca tān ॥

शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं द्रौपदेयांश्च सर्वशः । अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रष्टुमिच्छामि नारद ॥

śikhaṇḍinaṁ ca pāñcālyaṁ draupadeyāṁś ca sarvaśaḥ । abhimanyuṁ ca durdharṣaṁ draṣṭum icchāmi nārada ॥