Adhyāya 27

वैशंपायन उवाच । ते समासाद्य गङ्गां तु शिवां पुण्यजनोचिताम् । ह्रदिनीं वप्रसंपन्नां महानूपां महावनाम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । te samāsādya gaṅgāṁ tu śivāṁ puṇyajanocitām । hradinīṁ vaprasaṁpannāṁ mahānūpāṁ mahāvanām ॥

भूषणान्युत्तरीयाणि वेष्टनान्यवमुच्य च । ततः पितॄणां पौत्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य च ॥

bhūṣaṇāny uttarīyāṇi veṣṭanāny avamucya ca । tataḥ pitr̥̄ṇāṁ pautrāṇāṁ bhrātr̥̄ṇāṁ svajanasya ca ॥

पुत्राणामार्यकाणां च पतीनां च कुरुस्त्रियः । उदकं चक्रिरे सर्वा रुदन्त्यो भृशदुःखिताः । सुहृदां चापि धर्मज्ञाः प्रचक्रुः सलिलक्रियाः ॥

putrāṇām āryakāṇāṁ ca patīnāṁ ca kurustriyaḥ । udakaṁ cakrire sarvā rudantyo bhr̥śaduḥkhitāḥ । suhr̥dāṁ cāpi dharmajñāḥ pracakruḥ salilakriyāḥ ॥

उदके क्रियमाणे तु वीराणां वीरपत्निभिः । सूपतीर्थाभवद्गङ्गा भूयो विप्रससार च ॥

udake kriyamāṇe tu vīrāṇāṁ vīrapatnibhiḥ । sūpatīrthābhavad gaṅgā bhūyo viprasasāra ca ॥

तन्महोदधिसंकाशं निरानन्दमनुत्सवम् । वीरपत्नीभिराकीर्णं गङ्गातीरमशोभत ॥

tan mahodadhisaṁkāśaṁ nirānandam anutsavam । vīrapatnībhir ākīrṇaṁ gaṅgātīram aśobhata ॥

ततः कुन्ती महाराज सहसा शोककर्शिता । रुदती मन्दया वाचा पुत्रान्वचनमब्रवीत् ॥

tataḥ kuntī mahārāja sahasā śokakarśitā । rudatī mandayā vācā putrān vacanam abravīt ॥

यः स शूरो महेष्वासो रथयूथपयूथपः । अर्जुनेन हतः संख्ये वीरलक्षणलक्षितः ॥

yaḥ sa śūro maheṣvāso rathayūthapayūthapaḥ । arjunena hataḥ saṁkhye vīralakṣaṇalakṣitaḥ ॥

यं सूतपुत्रं मन्यध्वं राधेयमिति पाण्डवाः । यो व्यराजच्चमूमध्ये दिवाकर इव प्रभुः ॥

yaṁ sūtaputraṁ manyadhvaṁ rādheyam iti pāṇḍavāḥ । yo vyarājac camūmadhye divākara iva prabhuḥ ॥

प्रत्ययुध्यत यः सर्वान्पुरा वः सपदानुगान् । दुर्योधनबलं सर्वं यः प्रकर्षन्व्यरोचत ॥

pratyayudhyata yaḥ sarvān purā vaḥ sapadānugān । duryodhanabalaṁ sarvaṁ yaḥ prakarṣan vyarocata ॥

यस्य नास्ति समो वीर्ये पृथिव्यामपि कश्चन । सत्यसंधस्य शूरस्य संग्रामेष्वपलायिनः ॥

yasya nāsti samo vīrye pr̥thivyām api kaś cana । satyasaṁdhasya śūrasya saṁgrāmeṣv apalāyinaḥ ॥

कुरुध्वमुदकं तस्य भ्रातुरक्लिष्टकर्मणः । स हि वः पूर्वजो भ्राता भास्करान्मय्यजायत । कुण्डली कवची शूरो दिवाकरसमप्रभः ॥

kurudhvam udakaṁ tasya bhrātur akliṣṭakarmaṇaḥ । sa hi vaḥ pūrvajo bhrātā bhāskarān mayy ajāyata । kuṇḍalī kavacī śūro divākarasamaprabhaḥ ॥

श्रुत्वा तु पाण्डवाः सर्वे मातुर्वचनमप्रियम् । कर्णमेवानुशोचन्त भूयश्चार्ततराभवन् ॥

śrutvā tu pāṇḍavāḥ sarve mātur vacanam apriyam । karṇam evānuśocanta bhūyaś cārtatarābhavan ॥

ततः स पुरुषव्याघ्रः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । उवाच मातरं वीरो निःश्वसन्निव पन्नगः ॥

tataḥ sa puruṣavyāghraḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । uvāca mātaraṁ vīro niḥśvasann iva pannagaḥ ॥

यस्येषुपातमासाद्य नान्यस्तिष्ठेद्धनंजयात् । कथं पुत्रो भवत्यां स देवगर्भः पुराभवत् ॥

yasyeṣupātam āsādya nānyas tiṣṭhed dhanaṁjayāt । kathaṁ putro bhavatyāṁ sa devagarbhaḥ purābhavat ॥

यस्य बाहुप्रतापेन तापिताः सर्वतो वयम् । तमग्निमिव वस्त्रेण कथं छादितवत्यसि । यस्य बाहुबलं घोरं धार्तराष्ट्रैरुपासितम् ॥

yasya bāhupratāpena tāpitāḥ sarvato vayam । tam agnim iva vastreṇa kathaṁ chāditavaty asi । yasya bāhubalaṁ ghoraṁ dhārtarāṣṭrair upāsitam ॥

नान्यः कुन्तीसुतात्कर्णादगृह्णाद्रथिनां रथी । स नः प्रथमजो भ्राता सर्वशस्त्रभृतां वरः । असूत तं भवत्यग्रे कथमद्भुतविक्रमम् ॥

nānyaḥ kuntīsutāt karṇād agr̥hṇād rathināṁ rathī । sa naḥ prathamajo bhrātā sarvaśastrabhr̥tāṁ varaḥ । asūta taṁ bhavaty agre katham adbhutavikramam ॥

अहो भवत्या मन्त्रस्य पिधानेन वयं हताः । निधनेन हि कर्णस्य पीडिताः स्म सबान्धवाः ॥

aho bhavatyā mantrasya pidhānena vayaṁ hatāḥ । nidhanena hi karṇasya pīḍitāḥ sma sabāndhavāḥ ॥

अभिमन्योर्विनाशेन द्रौपदेयवधेन च । पाञ्चालानां च नाशेन कुरूणां पतनेन च ॥

abhimanyor vināśena draupadeyavadhena ca । pāñcālānāṁ ca nāśena kurūṇāṁ patanena ca ॥

ततः शतगुणं दुःखमिदं मामस्पृशद्भृशम् । कर्णमेवानुशोचन्हि दह्याम्यग्नाविवाहितः ॥

tataḥ śataguṇaṁ duḥkham idaṁ mām aspr̥śad bhr̥śam । karṇam evānuśocan hi dahyāmy agnāv ivāhitaḥ ॥

न हि स्म किंचिदप्राप्यं भवेदपि दिवि स्थितम् । न च स्म वैशसं घोरं कौरवान्तकरं भवेत् ॥

na hi sma kiṁ cid aprāpyaṁ bhaved api divi sthitam । na ca sma vaiśasaṁ ghoraṁ kauravāntakaraṁ bhavet ॥

एवं विलप्य बहुलं धर्मराजो युधिष्ठिरः । विनदञ्शनकै राजंश्चकारास्योदकं प्रभुः ॥

evaṁ vilapya bahulaṁ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । vinadañ śanakai rājaṁś cakārāsyodakaṁ prabhuḥ ॥

ततो विनेदुः सहसा स्त्रीपुंसास्तत्र सर्वशः । अभितो ये स्थितास्तत्र तस्मिन्नुदककर्मणि ॥

tato vineduḥ sahasā strīpuṁsās tatra sarvaśaḥ । abhito ye sthitās tatra tasminn udakakarmaṇi ॥

तत आनाययामास कर्णस्य सपरिच्छदम् । स्त्रियः कुरुपतिर्धीमान्भ्रातुः प्रेम्णा युधिष्ठिरः ॥

tata ānāyayām āsa karṇasya saparicchadam । striyaḥ kurupatir dhīmān bhrātuḥ premṇā yudhiṣṭhiraḥ ॥

स ताभिः सह धर्मात्मा प्रेतकृत्यमनन्तरम् । कृत्वोत्ततार गङ्गायाः सलिलादाकुलेन्द्रियः ॥

sa tābhiḥ saha dharmātmā pretakr̥tyam anantaram । kr̥tvottatāra gaṅgāyāḥ salilād ākulendriyaḥ ॥