Adhyāya 53

वैशंपायन उवाच । ततः प्रविश्य भवनं प्रसुप्तो मधुसूदनः । याममात्रावशेषायां यामिन्यां प्रत्यबुध्यत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ praviśya bhavanaṁ prasupto madhusūdanaḥ । yāmamātrāvaśeṣāyāṁ yāminyāṁ pratyabudhyata ॥

स ध्यानपथमाश्रित्य सर्वज्ञानानि माधवः । अवलोक्य ततः पश्चाद्दध्यौ ब्रह्म सनातनम् ॥

sa dhyānapatham āśritya sarvajñānāni mādhavaḥ । avalokya tataḥ paścād dadhyau brahma sanātanam ॥

ततः श्रुतिपुराणज्ञाः शिक्षिता रक्तकण्ठिनः । अस्तुवन्विश्वकर्माणं वासुदेवं प्रजापतिम् ॥

tataḥ śrutipurāṇajñāḥ śikṣitā raktakaṇṭhinaḥ । astuvan viśvakarmāṇaṁ vāsudevaṁ prajāpatim ॥

पठन्ति पाणिस्वनिकास्तथा गायन्ति गायनाः । शङ्खानकमृदङ्गांश्च प्रवाद्यन्त सहस्रशः ॥

paṭhanti pāṇisvanikās tathā gāyanti gāyanāḥ । śaṅkhānakamr̥daṅgāṁś ca pravādyanta sahasraśaḥ ॥

वीणापणववेणूनां स्वनश्चातिमनोरमः । प्रहास इव विस्तीर्णः शुश्रुवे तस्य वेश्मनः ॥

vīṇāpaṇavaveṇūnāṁ svanaś cātimanoramaḥ । prahāsa iva vistīrṇaḥ śuśruve tasya veśmanaḥ ॥

तथा युधिष्ठिरस्यापि राज्ञो मङ्गलसंहिताः । उच्चेरुर्मधुरा वाचो गीतवादित्रसंहिताः ॥

tathā yudhiṣṭhirasyāpi rājño maṅgalasaṁhitāḥ । uccerur madhurā vāco gītavāditrasaṁhitāḥ ॥

तत उत्थाय दाशार्हः स्नातः प्राञ्जलिरच्युतः । जप्त्वा गुह्यं महाबाहुरग्नीनाश्रित्य तस्थिवान् ॥

tata utthāya dāśārhaḥ snātaḥ prāñjalir acyutaḥ । japtvā guhyaṁ mahābāhur agnīn āśritya tasthivān ॥

ततः सहस्रं विप्राणां चतुर्वेदविदां तथा । गवां सहस्रेणैकैकं वाचयामास माधवः ॥

tataḥ sahasraṁ viprāṇāṁ caturvedavidāṁ tathā । gavāṁ sahasreṇaikaikaṁ vācayām āsa mādhavaḥ ॥

मङ्गलालम्भनं कृत्वा आत्मानमवलोक्य च । आदर्शे विमले कृष्णस्ततः सात्यकिमब्रवीत् ॥

maṅgalālambhanaṁ kr̥tvā ātmānam avalokya ca । ādarśe vimale kr̥ṣṇas tataḥ sātyakim abravīt ॥

गच्छ शैनेय जानीहि गत्वा राजनिवेशनम् । अपि सज्जो महातेजा भीष्मं द्रष्टुं युथिष्ठिरः ॥

gaccha śaineya jānīhi gatvā rājaniveśanam । api sajjo mahātejā bhīṣmaṁ draṣṭuṁ yuthiṣṭhiraḥ ॥

ततः कृष्णस्य वचनात्सात्यकिस्त्वरितो ययौ । उपगम्य च राजानं युधिष्ठिरमुवाच ह ॥

tataḥ kr̥ṣṇasya vacanāt sātyakis tvarito yayau । upagamya ca rājānaṁ yudhiṣṭhiram uvāca ha ॥

युक्तो रथवरो राजन्वासुदेवस्य धीमतः । समीपमापगेयस्य प्रयास्यति जनार्दनः ॥

yukto rathavaro rājan vāsudevasya dhīmataḥ । samīpam āpageyasya prayāsyati janārdanaḥ ॥

भवत्प्रतीक्षः कृष्णोऽसौ धर्मराज महाद्युते । यदत्रानन्तरं कृत्यं तद्भवान्कर्तुमर्हति ॥

bhavatpratīkṣaḥ kr̥ṣṇo ’sau dharmarāja mahādyute । yad atrānantaraṁ kr̥tyaṁ tad bhavān kartum arhati ॥

युधिष्ठिर उवाच । युज्यतां मे रथवरः फल्गुनाप्रतिमद्युते । न सैनिकैश्च यातव्यं यास्यामो वयमेव हि ॥

yudhiṣṭhira uvāca । yujyatāṁ me rathavaraḥ phalgunāpratimadyute । na sainikaiś ca yātavyaṁ yāsyāmo vayam eva hi ॥

न च पीडयितव्यो मे भीष्मो धर्मभृतां वरः । अतः पुरःसराश्चापि निवर्तन्तु धनंजय ॥

na ca pīḍayitavyo me bhīṣmo dharmabhr̥tāṁ varaḥ । ataḥ puraḥsarāś cāpi nivartantu dhanaṁjaya ॥

अद्यप्रभृति गाङ्गेयः परं गुह्यं प्रवक्ष्यति । ततो नेच्छामि कौन्तेय पृथग्जनसमागमम् ॥

adyaprabhr̥ti gāṅgeyaḥ paraṁ guhyaṁ pravakṣyati । tato necchāmi kaunteya pr̥thagjanasamāgamam ॥

वैशंपायन उवाच । तद्वाक्यमाकर्ण्य तथा कुन्तीपुत्रो धनंजयः । युक्तं रथवरं तस्मा आचचक्षे नरर्षभ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tad vākyam ākarṇya tathā kuntīputro dhanaṁjayaḥ । yuktaṁ rathavaraṁ tasmā ācacakṣe nararṣabha ॥

ततो युधिष्ठिरो राजा यमौ भीमार्जुनावपि । भूतानीव समस्तानि ययुः कृष्णनिवेशनम् ॥

tato yudhiṣṭhiro rājā yamau bhīmārjunāv api । bhūtānīva samastāni yayuḥ kr̥ṣṇaniveśanam ॥

आगच्छत्स्वथ कृष्णोऽपि पाण्डवेषु महात्मसु । शैनेयसहितो धीमान्रथमेवान्वपद्यत ॥

āgacchatsv atha kr̥ṣṇo ’pi pāṇḍaveṣu mahātmasu । śaineyasahito dhīmān ratham evānvapadyata ॥

रथस्थाः संविदं कृत्वा सुखां पृष्ट्वा च शर्वरीम् । मेघघोषै रथवरैः प्रययुस्ते महारथाः ॥

rathasthāḥ saṁvidaṁ kr̥tvā sukhāṁ pr̥ṣṭvā ca śarvarīm । meghaghoṣai rathavaraiḥ prayayus te mahārathāḥ ॥

मेघपुष्पं बलाहं च सैन्यं सुग्रीवमेव च । दारुकश्चोदयामास वासुदेवस्य वाजिनः ॥

meghapuṣpaṁ balāhaṁ ca sainyaṁ sugrīvam eva ca । dārukaś codayām āsa vāsudevasya vājinaḥ ॥

ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः । गां खुराग्रैस्तथा राजँल्लिखन्तः प्रययुस्तदा ॥

te hayā vāsudevasya dārukeṇa pracoditāḥ । gāṁ khurāgrais tathā rājam̐l likhantaḥ prayayus tadā ॥

ते ग्रसन्त इवाकाशं वेगवन्तो महाबलाः । क्षेत्रं धर्मस्य कृत्स्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरन् ॥

te grasanta ivākāśaṁ vegavanto mahābalāḥ । kṣetraṁ dharmasya kr̥tsnasya kurukṣetram avātaran ॥

ततो ययुर्यत्र भीष्मः शरतल्पगतः प्रभुः । आस्ते ब्रह्मर्षिभिः सार्धं ब्रह्मा देवगणैर्यथा ॥

tato yayur yatra bhīṣmaḥ śaratalpagataḥ prabhuḥ । āste brahmarṣibhiḥ sārdhaṁ brahmā devagaṇair yathā ॥

ततोऽवतीर्य गोविन्दो रथात्स च युधिष्ठिरः । भीमो गाण्डीवधन्वा च यमौ सात्यकिरेव च । ऋषीनभ्यर्चयामासुः करानुद्यम्य दक्षिणान् ॥

tato ’vatīrya govindo rathāt sa ca yudhiṣṭhiraḥ । bhīmo gāṇḍīvadhanvā ca yamau sātyakir eva ca । r̥ṣīn abhyarcayām āsuḥ karān udyamya dakṣiṇān ॥

स तैः परिवृतो राजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः । अभ्याजगाम गाङ्गेयं ब्रह्माणमिव वासवः ॥

sa taiḥ parivr̥to rājā nakṣatrair iva candramāḥ । abhyājagāma gāṅgeyaṁ brahmāṇam iva vāsavaḥ ॥

शरतल्पे शयानं तमादित्यं पतितं यथा । ददर्श स महाबाहुर्भयादागतसाध्वसः ॥

śaratalpe śayānaṁ tam ādityaṁ patitaṁ yathā । dadarśa sa mahābāhur bhayād āgatasādhvasaḥ ॥