वैशंपायन उवाच । ततः स च हृषीकेशः स च राजा युधिष्ठिरः । कृपादयश्च ते सर्वे चत्वारः पाण्डवाश्च ह ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sa ca hr̥ṣīkeśaḥ sa ca rājā yudhiṣṭhiraḥ । kr̥pādayaś ca te sarve catvāraḥ pāṇḍavāś ca ha ॥
Who speaks here वैशंपायन vaiśaṃpāyana · युधिष्ठिर yudhiṣṭhira
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §48–50 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
वैशंपायन उवाच । ततः स च हृषीकेशः स च राजा युधिष्ठिरः । कृपादयश्च ते सर्वे चत्वारः पाण्डवाश्च ह ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sa ca hr̥ṣīkeśaḥ sa ca rājā yudhiṣṭhiraḥ । kr̥pādayaś ca te sarve catvāraḥ pāṇḍavāś ca ha ॥
रथैस्ते नगराकारैः पताकाध्वजशोभितैः । ययुराशु कुरुक्षेत्रं वाजिभिः शीघ्रगामिभिः ॥
rathais te nagarākāraiḥ patākādhvajaśobhitaiḥ । yayur āśu kurukṣetraṁ vājibhiḥ śīghragāmibhiḥ ॥
तेऽवतीर्य कुरुक्षेत्रं केशमज्जास्थिसंकुलम् । देहन्यासः कृतो यत्र क्षत्रियैस्तैर्महात्मभिः ॥
te ’vatīrya kurukṣetraṁ keśamajjāsthisaṁkulam । dehanyāsaḥ kr̥to yatra kṣatriyais tair mahātmabhiḥ ॥
गजाश्वदेहास्थिचयैः पर्वतैरिव संचितम् । नरशीर्षकपालैश्च शङ्खैरिव समाचितम् ॥
gajāśvadehāsthicayaiḥ parvatair iva saṁcitam । naraśīrṣakapālaiś ca śaṅkhair iva samācitam ॥
चितासहस्रैर्निचितं वर्मशस्त्रसमाकुलम् । आपानभूमिं कालस्य तदा भुक्तोज्झितामिव ॥
citāsahasrair nicitaṁ varmaśastrasamākulam । āpānabhūmiṁ kālasya tadā bhuktojjhitām iva ॥
भूतसंघानुचरितं रक्षोगणनिषेवितम् । पश्यन्तस्ते कुरुक्षेत्रं ययुराशु महारथाः ॥
bhūtasaṁghānucaritaṁ rakṣogaṇaniṣevitam । paśyantas te kurukṣetraṁ yayur āśu mahārathāḥ ॥
गच्छन्नेव महाबाहुः सर्वयादवनन्दनः । युधिष्ठिराय प्रोवाच जामदग्न्यस्य विक्रमम् ॥
gacchann eva mahābāhuḥ sarvayādavanandanaḥ । yudhiṣṭhirāya provāca jāmadagnyasya vikramam ॥
अमी रामह्रदाः पञ्च दृश्यन्ते पार्थ दूरतः । येषु संतर्पयामास पूर्वान्क्षत्रियशोणितैः ॥
amī rāmahradāḥ pañca dr̥śyante pārtha dūrataḥ । yeṣu saṁtarpayām āsa pūrvān kṣatriyaśoṇitaiḥ ॥
त्रिःसप्तकृत्वो वसुधां कृत्वा निःक्षत्रियां प्रभुः । इहेदानीं ततो रामः कर्मणो विरराम ह ॥
triḥsaptakr̥tvo vasudhāṁ kr̥tvā niḥkṣatriyāṁ prabhuḥ । ihedānīṁ tato rāmaḥ karmaṇo virarāma ha ॥
युधिष्ठिर उवाच । त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया तदा । रामेणेति यदात्थ त्वमत्र मे संशयो महान् ॥
yudhiṣṭhira uvāca । triḥsaptakr̥tvaḥ pr̥thivī kr̥tā niḥkṣatriyā tadā । rāmeṇeti yad āttha tvam atra me saṁśayo mahān ॥
क्षत्रबीजं यदा दग्धं रामेण यदुपुंगव । कथं भूयः समुत्पत्तिः क्षत्रस्यामितविक्रम ॥
kṣatrabījaṁ yadā dagdhaṁ rāmeṇa yadupuṁgava । kathaṁ bhūyaḥ samutpattiḥ kṣatrasyāmitavikrama ॥
महात्मना भगवता रामेण यदुपुंगव । कथमुत्सादितं क्षत्रं कथं वृद्धिं पुनर्गतम् ॥
mahātmanā bhagavatā rāmeṇa yadupuṁgava । katham utsāditaṁ kṣatraṁ kathaṁ vr̥ddhiṁ punar gatam ॥
महाभारतयुद्धे हि कोटिशः क्षत्रिया हताः । तथाभूच्च मही कीर्णा क्षत्रियैर्वदतां वर ॥
mahābhāratayuddhe hi koṭiśaḥ kṣatriyā hatāḥ । tathābhūc ca mahī kīrṇā kṣatriyair vadatāṁ vara ॥
एवं मे छिन्धि वार्ष्णेय संशयं तार्क्ष्यकेतन । आगमो हि परः कृष्ण त्वत्तो नो वासवानुज ॥
evaṁ me chindhi vārṣṇeya saṁśayaṁ tārkṣyaketana । āgamo hi paraḥ kr̥ṣṇa tvatto no vāsavānuja ॥
वैशंपायन उवाच । ततो व्रजन्नेव गदाग्रजः प्रभुः; शशंस तस्मै निखिलेन तत्त्वतः । युधिष्ठिरायाप्रतिमौजसे तदा; यथाभवत्क्षत्रियसंकुला मही ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tato vrajann eva gadāgrajaḥ prabhuḥ; śaśaṁsa tasmai nikhilena tattvataḥ । yudhiṣṭhirāyāpratimaujase tadā; yathābhavat kṣatriyasaṁkulā mahī ॥