Adhyāya 332

नरनारायणावूचतुः । धन्योऽस्यनुगृहीतोऽसि यत्ते दृष्टः स्वयं प्रभुः । न हि तं दृष्टवान्कश्चित्पद्मयोनिरपि स्वयम् ॥

naranārāyaṇāv ūcatuḥ । dhanyo ’sy anugr̥hīto ’si yat te dr̥ṣṭaḥ svayaṁ prabhuḥ । na hi taṁ dr̥ṣṭavān kaś cit padmayonir api svayam ॥

अव्यक्तयोनिर्भगवान्दुर्दर्शः पुरुषोत्तमः । नारदैतद्धि ते सत्यं वचनं समुदाहृतम् ॥

avyaktayonir bhagavān durdarśaḥ puruṣottamaḥ । nāradaitad dhi te satyaṁ vacanaṁ samudāhr̥tam ॥

नास्य भक्तैः प्रियतरो लोके कश्चन विद्यते । ततः स्वयं दर्शितवान्स्वमात्मानं द्विजोत्तम ॥

nāsya bhaktaiḥ priyataro loke kaś cana vidyate । tataḥ svayaṁ darśitavān svam ātmānaṁ dvijottama ॥

तपो हि तप्यतस्तस्य यत्स्थानं परमात्मनः । न तत्संप्राप्नुते कश्चिदृते ह्यावां द्विजोत्तम ॥

tapo hi tapyatas tasya yat sthānaṁ paramātmanaḥ । na tat saṁprāpnute kaś cid r̥te hy āvāṁ dvijottama ॥

या हि सूर्यसहस्रस्य समस्तस्य भवेद्द्युतिः । स्थानस्य सा भवेत्तस्य स्वयं तेन विराजता ॥

yā hi sūryasahasrasya samastasya bhaved dyutiḥ । sthānasya sā bhavet tasya svayaṁ tena virājatā ॥

तस्मादुत्तिष्ठते विप्र देवाद्विश्वभुवः पतेः । क्षमा क्षमावतां श्रेष्ठ यया भूमिस्तु युज्यते ॥

tasmād uttiṣṭhate vipra devād viśvabhuvaḥ pateḥ । kṣamā kṣamāvatāṁ śreṣṭha yayā bhūmis tu yujyate ॥

तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात्सर्वभूतहितो रसः । आपो येन हि युज्यन्ते द्रवत्वं प्राप्नुवन्ति च ॥

tasmāc cottiṣṭhate devāt sarvabhūtahito rasaḥ । āpo yena hi yujyante dravatvaṁ prāpnuvanti ca ॥

तस्मादेव समुद्भूतं तेजो रूपगुणात्मकम् । येन स्म युज्यते सूर्यस्ततो लोकान्विराजते ॥

tasmād eva samudbhūtaṁ tejo rūpaguṇātmakam । yena sma yujyate sūryas tato lokān virājate ॥

तस्माद्देवात्समुद्भूतः स्पर्शस्तु पुरुषोत्तमात् । येन स्म युज्यते वायुस्ततो लोकान्विवात्यसौ ॥

tasmād devāt samudbhūtaḥ sparśas tu puruṣottamāt । yena sma yujyate vāyus tato lokān vivāty asau ॥

तस्माच्चोत्तिष्ठते शब्दः सर्वलोकेश्वरात्प्रभोः । आकाशं युज्यते येन ततस्तिष्ठत्यसंवृतम् ॥

tasmāc cottiṣṭhate śabdaḥ sarvalokeśvarāt prabhoḥ । ākāśaṁ yujyate yena tatas tiṣṭhaty asaṁvr̥tam ॥

तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात्सर्वभूतगतं मनः । चन्द्रमा येन संयुक्तः प्रकाशगुणधारणः ॥

tasmāc cottiṣṭhate devāt sarvabhūtagataṁ manaḥ । candramā yena saṁyuktaḥ prakāśaguṇadhāraṇaḥ ॥

षड्भूतोत्पादकं नाम तत्स्थानं वेदसंज्ञितम् । विद्यासहायो यत्रास्ते भगवान्हव्यकव्यभुक् ॥

ṣaḍbhūtotpādakaṁ nāma tat sthānaṁ vedasaṁjñitam । vidyāsahāyo yatrāste bhagavān havyakavyabhuk ॥

ये हि निष्कल्मषा लोके पुण्यपापविवर्जिताः । तेषां वै क्षेममध्वानं गच्छतां द्विजसत्तम । सर्वलोकतमोहन्ता आदित्यो द्वारमुच्यते ॥

ye hi niṣkalmaṣā loke puṇyapāpavivarjitāḥ । teṣāṁ vai kṣemam adhvānaṁ gacchatāṁ dvijasattama । sarvalokatamohantā ādityo dvāram ucyate ॥

आदित्यदग्धसर्वाङ्गा अदृश्याः केनचित्क्वचित् । परमाणुभूता भूत्वा तु तं देवं प्रविशन्त्युत ॥

ādityadagdhasarvāṅgā adr̥śyāḥ kena cit kva cit । paramāṇubhūtā bhūtvā tu taṁ devaṁ praviśanty uta ॥

तस्मादपि विनिर्मुक्ता अनिरुद्धतनौ स्थिताः । मनोभूतास्ततो भूयः प्रद्युम्नं प्रविशन्त्युत ॥

tasmād api vinirmuktā aniruddhatanau sthitāḥ । manobhūtās tato bhūyaḥ pradyumnaṁ praviśanty uta ॥

प्रद्युम्नाच्चापि निर्मुक्ता जीवं संकर्षणं तथा । विशन्ति विप्रप्रवराः सांख्या भागवतैः सह ॥

pradyumnāc cāpi nirmuktā jīvaṁ saṁkarṣaṇaṁ tathā । viśanti viprapravarāḥ sāṁkhyā bhāgavataiḥ saha ॥

ततस्त्रैगुण्यहीनास्ते परमात्मानमञ्जसा । प्रविशन्ति द्विजश्रेष्ठ क्षेत्रज्ञं निर्गुणात्मकम् । सर्वावासं वासुदेवं क्षेत्रज्ञं विद्धि तत्त्वतः ॥

tatas traiguṇyahīnās te paramātmānam añjasā । praviśanti dvijaśreṣṭha kṣetrajñaṁ nirguṇātmakam । sarvāvāsaṁ vāsudevaṁ kṣetrajñaṁ viddhi tattvataḥ ॥

समाहितमनस्काश्च नियताः संयतेन्द्रियाः । एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते ॥

samāhitamanaskāś ca niyatāḥ saṁyatendriyāḥ । ekāntabhāvopagatā vāsudevaṁ viśanti te ॥

आवामपि च धर्मस्य गृहे जातौ द्विजोत्तम । रम्यां विशालामाश्रित्य तप उग्रं समास्थितौ ॥

āvām api ca dharmasya gr̥he jātau dvijottama । ramyāṁ viśālām āśritya tapa ugraṁ samāsthitau ॥

ये तु तस्यैव देवस्य प्रादुर्भावाः सुरप्रियाः । भविष्यन्ति त्रिलोकस्थास्तेषां स्वस्तीत्यतो द्विज ॥

ye tu tasyaiva devasya prādurbhāvāḥ surapriyāḥ । bhaviṣyanti trilokasthās teṣāṁ svastīty ato dvija ॥

विधिना स्वेन युक्ताभ्यां यथापूर्वं द्विजोत्तम । आस्थिताभ्यां सर्वकृच्छ्रं व्रतं सम्यक्तदुत्तमम् ॥

vidhinā svena yuktābhyāṁ yathāpūrvaṁ dvijottama । āsthitābhyāṁ sarvakr̥cchraṁ vrataṁ samyak tad uttamam ॥

आवाभ्यामपि दृष्टस्त्वं श्वेतद्वीपे तपोधन । समागतो भगवता संजल्पं कृतवान्यथा ॥

āvābhyām api dr̥ṣṭas tvaṁ śvetadvīpe tapodhana । samāgato bhagavatā saṁjalpaṁ kr̥tavān yathā ॥

सर्वं हि नौ संविदितं त्रैलोक्ये सचराचरे । यद्भविष्यति वृत्तं वा वर्तते वा शुभाशुभम् ॥

sarvaṁ hi nau saṁviditaṁ trailokye sacarācare । yad bhaviṣyati vr̥ttaṁ vā vartate vā śubhāśubham ॥

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा तयोर्वाक्यं तपस्युग्रेऽभ्यवर्तत । नारदः प्राञ्जलिर्भूत्वा नारायणपरायणः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā tayor vākyaṁ tapasy ugre ’bhyavartata । nāradaḥ prāñjalir bhūtvā nārāyaṇaparāyaṇaḥ ॥

जजाप विधिवन्मन्त्रान्नारायणगतान्बहून् । दिव्यं वर्षसहस्रं हि नरनारायणाश्रमे ॥

jajāpa vidhivan mantrān nārāyaṇagatān bahūn । divyaṁ varṣasahasraṁ hi naranārāyaṇāśrame ॥

अवसत्स महातेजा नारदो भगवानृषिः । तमेवाभ्यर्चयन्देवं नरनारायणौ च तौ ॥

avasat sa mahātejā nārado bhagavān r̥ṣiḥ । tam evābhyarcayan devaṁ naranārāyaṇau ca tau ॥