Adhyāya 330

श्रीभगवानुवाच । सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसंज्ञितैः । बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक् ॥

śrībhagavān uvāca । sūryācandramasau śaśvat keśair me aṁśusaṁjñitaiḥ । bodhayaṁs tāpayaṁś caiva jagad uttiṣṭhataḥ pr̥thak ॥

बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् । अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन । हृषीकेशोऽहमीशानो वरदो लोकभावनः ॥

bodhanāt tāpanāc caiva jagato harṣaṇaṁ bhavet । agnīṣomakr̥tair ebhiḥ karmabhiḥ pāṇḍunandana । hr̥ṣīkeśo ’ham īśāno varado lokabhāvanaḥ ॥

इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम् । वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः ॥

iḍopahūtayogena hare bhāgaṁ kratuṣv aham । varṇaś ca me hariśreṣṭhas tasmād dharir ahaṁ smr̥taḥ ॥

धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम् । ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः ॥

dhāma sāro hi lokānām r̥taṁ caiva vicāritam । r̥tadhāmā tato vipraiḥ satyaś cāhaṁ prakīrtitaḥ ॥

नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम् । गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः ॥

naṣṭāṁ ca dharaṇīṁ pūrvam avindaṁ vai guhāgatām । govinda iti māṁ devā vāgbhiḥ samabhituṣṭuvuḥ ॥

शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् । तेनाविष्टं हि यत्किंचिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम् ॥

śipiviṣṭeti cākhyāyāṁ hīnaromā ca yo bhavet । tenāviṣṭaṁ hi yat kiṁ cic chipiviṣṭaṁ hi tat smr̥tam ॥

यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् । शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम् ॥

yāsko mām r̥ṣir avyagro naikayajñeṣu gītavān । śipiviṣṭa iti hy asmād guhyanāmadharo hy aham ॥

स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः । मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान् ॥

stutvā māṁ śipiviṣṭeti yāsko r̥ṣir udāradhīḥ । matprasādād adho naṣṭaṁ niruktam abhijagmivān ॥

न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन । क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥

na hi jāto na jāye ’haṁ na janiṣye kadā cana । kṣetrajñaḥ sarvabhūtānāṁ tasmād aham ajaḥ smr̥taḥ ॥

नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन । ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती ॥

noktapūrvaṁ mayā kṣudram aślīlaṁ vā kadā cana । r̥tā brahmasutā sā me satyā devī sarasvatī ॥

सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि । पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः ॥

sac cāsac caiva kaunteya mayāveśitam ātmani । pauṣkare brahmasadane satyaṁ mām r̥ṣayo viduḥ ॥

सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् । जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनंजय ॥

sattvān na cyutapūrvo ’haṁ sattvaṁ vai viddhi matkr̥tam । janmanīhābhavat sattvaṁ paurvikaṁ me dhanaṁjaya ॥

निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय । सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः ॥

nirāśīḥkarmasaṁyuktaṁ sātvataṁ māṁ prakalpaya । sātvatajñānadr̥ṣṭo ’haṁ sātvataḥ sātvatāṁ patiḥ ॥

कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् । कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन ॥

kr̥ṣāmi medinīṁ pārtha bhūtvā kārṣṇāyaso mahān । kr̥ṣṇo varṇaś ca me yasmāt tasmāt kr̥ṣṇo ’ham arjuna ॥

मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना । वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम ॥

mayā saṁśleṣitā bhūmir adbhir vyoma ca vāyunā । vāyuś ca tejasā sārdhaṁ vaikuṇṭhatvaṁ tato mama ॥

निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते । तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा ॥

nirvāṇaṁ paramaṁ saukhyaṁ dharmo ’sau para ucyate । tasmān na cyutapūrvo ’ham acyutas tena karmaṇā ॥

पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके । तयोः संधारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा ॥

pr̥thivīnabhasī cobhe viśrute viśvalaukike । tayoḥ saṁdhāraṇārthaṁ hi mām adhokṣajam añjasā ॥

निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः । ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः ॥

niruktaṁ vedaviduṣo ye ca śabdārthacintakāḥ । te māṁ gāyanti prāgvaṁśe adhokṣaja iti sthitiḥ ॥

शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः । नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् ॥

śabda ekamatair eṣa vyāhr̥taḥ paramarṣibhiḥ । nānyo hy adhokṣajo loke r̥te nārāyaṇaṁ prabhum ॥

घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् । घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः ॥

ghr̥taṁ mamārciṣo loke jantūnāṁ prāṇadhāraṇam । ghr̥tārcir aham avyagrair vedajñaiḥ parikīrtitaḥ ॥

त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः । पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष संघात उच्यते ॥

trayo hi dhātavaḥ khyātāḥ karmajā iti ca smr̥tāḥ । pittaṁ śleṣmā ca vāyuś ca eṣa saṁghāta ucyate ॥

एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते । आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते ॥

etaiś ca dhāryate jantur etaiḥ kṣīṇaiś ca kṣīyate । āyurvedavidas tasmāt tridhātuṁ māṁ pracakṣate ॥

वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत । नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम् ॥

vr̥ṣo hi bhagavān dharmaḥ khyāto lokeṣu bhārata । naighaṇṭukapadākhyātaṁ viddhi māṁ vr̥ṣam uttamam ॥

कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते । तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः ॥

kapir varāhaḥ śreṣṭhaś ca dharmaś ca vr̥ṣa ucyate । tasmād vr̥ṣākapiṁ prāha kaśyapo māṁ prajāpatiḥ ॥

न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं; कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च । अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः; प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी ॥

na cādiṁ na madhyaṁ tathā naiva cāntaṁ; kadā cid vidante surāś cāsurāś ca । anādyo hy amadhyas tathā cāpy anantaḥ; pragīto ’ham īśo vibhur lokasākṣī ॥

शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनंजय । न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः ॥

śucīni śravaṇīyāni śr̥ṇomīha dhanaṁjaya । na ca pāpāni gr̥hṇāmi tato ’haṁ vai śuciśravāḥ ॥

एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः । इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम् ॥

ekaśr̥ṅgaḥ purā bhūtvā varāho divyadarśanaḥ । imām uddhr̥tavān bhūmim ekaśr̥ṅgas tato hy aham ॥

तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः । त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् ॥

tathaivāsaṁ trikakudo vārāhaṁ rūpam āsthitaḥ । trikakut tena vikhyātaḥ śarīrasya tu māpanāt ॥

विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः । स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत् ॥

viriñca iti yaḥ proktaḥ kapilajñānacintakaiḥ । sa prajāpatir evāhaṁ cetanāt sarvalokakr̥t ॥

विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् । कपिलं प्राहुराचार्याः सांख्या निश्चितनिश्चयाः ॥

vidyāsahāyavantaṁ mām ādityasthaṁ sanātanam । kapilaṁ prāhur ācāryāḥ sāṁkhyā niścitaniścayāḥ ॥

हिरण्यगर्भो द्युतिमानेष यश्छन्दसि स्तुतः । योगैः संपूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः ॥

hiraṇyagarbho dyutimān eṣa yaś chandasi stutaḥ । yogaiḥ saṁpūjyate nityaṁ sa evāhaṁ vibhuḥ smr̥taḥ ॥

एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते । सहस्रशाखं यत्साम ये वै वेदविदो जनाः । गायन्त्यारण्यके विप्रा मद्भक्तास्तेऽपि दुर्लभाः ॥

ekaviṁśatiśākhaṁ ca r̥gvedaṁ māṁ pracakṣate । sahasraśākhaṁ yat sāma ye vai vedavido janāḥ । gāyanty āraṇyake viprā madbhaktās te ’pi durlabhāḥ ॥

षट्पञ्चाशतमष्टौ च सप्तत्रिंशतमित्युत । यस्मिञ्शाखा यजुर्वेदे सोऽहमाध्वर्यवे स्मृतः ॥

ṣaṭpañcāśatam aṣṭau ca saptatriṁśatam ity uta । yasmiñ śākhā yajurvede so ’ham ādhvaryave smr̥taḥ ॥

पञ्चकल्पमथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् । कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस्तथा ॥

pañcakalpam atharvāṇaṁ kr̥tyābhiḥ paribr̥ṁhitam । kalpayanti hi māṁ viprā atharvāṇavidas tathā ॥

शाखाभेदाश्च ये केचिद्याश्च शाखासु गीतयः । स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस्तान्विद्धि मत्कृतान् ॥

śākhābhedāś ca ye ke cid yāś ca śākhāsu gītayaḥ । svaravarṇasamuccārāḥ sarvāṁs tān viddhi matkr̥tān ॥

यत्तद्धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् । सोऽहमेवोत्तरे भागे क्रमाक्षरविभागवित् ॥

yat tad dhayaśiraḥ pārtha samudeti varapradam । so ’ham evottare bhāge kramākṣaravibhāgavit ॥

रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान्महात्मना । पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस्तस्माद्भूतात्सनातनात् । बाभ्रव्यगोत्रः स बभौ प्रथमः क्रमपारगः ॥

rāmādeśitamārgeṇa matprasādān mahātmanā । pāñcālena kramaḥ prāptas tasmād bhūtāt sanātanāt । bābhravyagotraḥ sa babhau prathamaḥ kramapāragaḥ ॥

नारायणाद्वरं लब्ध्वा प्राप्य योगमनुत्तमम् । क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः ॥

nārāyaṇād varaṁ labdhvā prāpya yogam anuttamam । kramaṁ praṇīya śikṣāṁ ca praṇayitvā sa gālavaḥ ॥

कण्डरीकोऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् । जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः । सप्तजातिषु मुख्यत्वाद्योगानां संपदं गतः ॥

kaṇḍarīko ’tha rājā ca brahmadattaḥ pratāpavān । jātīmaraṇajaṁ duḥkhaṁ smr̥tvā smr̥tvā punaḥ punaḥ । saptajātiṣu mukhyatvād yogānāṁ saṁpadaṁ gataḥ ॥

पुराहमात्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे । धर्मस्य कुरुशार्दूल ततोऽहं धर्मजः स्मृतः ॥

purāham ātmajaḥ pārtha prathitaḥ kāraṇāntare । dharmasya kuruśārdūla tato ’haṁ dharmajaḥ smr̥taḥ ॥

नरनारायणौ पूर्वं तपस्तेपतुरव्ययम् । धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥

naranārāyaṇau pūrvaṁ tapas tepatur avyayam । dharmayānaṁ samārūḍhau parvate gandhamādane ॥

तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह । न चैवाकल्पयद्भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥

tatkālasamayaṁ caiva dakṣayajño babhūva ha । na caivākalpayad bhāgaṁ dakṣo rudrasya bhārata ॥

ततो दधीचिवचनाद्दक्षयज्ञमपाहरत् । ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर्मुहुः ॥

tato dadhīcivacanād dakṣayajñam apāharat । sasarja śūlaṁ krodhena prajvalantaṁ muhur muhuḥ ॥

तच्छूलं भस्मसात्कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् । आवयोः सहसागच्छद्बदर्याश्रममन्तिकात् । वेगेन महता पार्थ पतन्नारायणोरसि ॥

tac chūlaṁ bhasmasāt kr̥tvā dakṣayajñaṁ savistaram । āvayoḥ sahasāgacchad badaryāśramam antikāt । vegena mahatā pārtha patan nārāyaṇorasi ॥

ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह । बभूवुर्मुञ्जवर्णास्तु ततोऽहं मुञ्जकेशवान् ॥

tataḥ svatejasāviṣṭāḥ keśā nārāyaṇasya ha । babhūvur muñjavarṇās tu tato ’haṁ muñjakeśavān ॥

तच्च शूलं विनिर्धूतं हुंकारेण महात्मना । जगाम शंकरकरं नारायणसमाहतम् ॥

tac ca śūlaṁ vinirdhūtaṁ huṁkāreṇa mahātmanā । jagāma śaṁkarakaraṁ nārāyaṇasamāhatam ॥

अथ रुद्र उपाधावत्तावृषी तपसान्वितौ । तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना । नारायणः स विश्वात्मा तेनास्य शितिकण्ठता ॥

atha rudra upādhāvat tāv r̥ṣī tapasānvitau । tata enaṁ samuddhūtaṁ kaṇṭhe jagrāha pāṇinā । nārāyaṇaḥ sa viśvātmā tenāsya śitikaṇṭhatā ॥

अथ रुद्रविघातार्थमिषीकां जगृहे नरः । मन्त्रैश्च संयुयोजाशु सोऽभवत्परशुर्महान् ॥

atha rudravighātārtham iṣīkāṁ jagr̥he naraḥ । mantraiś ca saṁyuyojāśu so ’bhavat paraśur mahān ॥

क्षिप्तश्च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस्तदा । ततोऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥

kṣiptaś ca sahasā rudre khaṇḍanaṁ prāptavāṁs tadā । tato ’haṁ khaṇḍaparaśuḥ smr̥taḥ paraśukhaṇḍanāt ॥

अर्जुन उवाच । अस्मिन्युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा । जयं कः प्राप्तवांस्तत्र शंसैतन्मे जनार्दन ॥

arjuna uvāca । asmin yuddhe tu vārṣṇeya trailokyamathane tadā । jayaṁ kaḥ prāptavāṁs tatra śaṁsaitan me janārdana ॥

श्रीभगवानुवाच । तयोः संलग्नयोर्युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः । उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वेऽभवंस्तदा ॥

śrībhagavān uvāca । tayoḥ saṁlagnayor yuddhe rudranārāyaṇātmanoḥ । udvignāḥ sahasā kr̥tsnā lokāḥ sarve ’bhavaṁs tadā ॥

नागृह्णात्पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः । वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥

nāgr̥hṇāt pāvakaḥ śubhraṁ makheṣu suhutaṁ haviḥ । vedā na pratibhānti sma r̥ṣīṇāṁ bhāvitātmanām ॥

देवान्रजस्तमश्चैव समाविविशतुस्तदा । वसुधा संचकम्पेऽथ नभश्च विपफाल ह ॥

devān rajas tamaś caiva samāviviśatus tadā । vasudhā saṁcakampe ’tha nabhaś ca vipaphāla ha ॥

निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच्च्युतः । अगाच्छोषं समुद्रश्च हिमवांश्च व्यशीर्यत ॥

niṣprabhāṇi ca tejāṁsi brahmā caivāsanāc cyutaḥ । agāc choṣaṁ samudraś ca himavāṁś ca vyaśīryata ॥

तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन । ब्रह्मा वृतो देवगणैरृषिभिश्च महात्मभिः । आजगामाशु तं देशं यत्र युद्धमवर्तत ॥

tasminn evaṁ samutpanne nimitte pāṇḍunandana । brahmā vr̥to devagaṇair r̥ṣibhiś ca mahātmabhiḥ । ājagāmāśu taṁ deśaṁ yatra yuddham avartata ॥

साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः । उवाच वचनं रुद्रं लोकानामस्तु वै शिवम् । न्यस्यायुधानि विश्वेश जगतो हितकाम्यया ॥

sāñjalipragraho bhūtvā caturvaktro niruktagaḥ । uvāca vacanaṁ rudraṁ lokānām astu vai śivam । nyasyāyudhāni viśveśa jagato hitakāmyayā ॥

यदक्षरमथाव्यक्तमीशं लोकस्य भावनम् । कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वमकर्तेति च यं विदुः ॥

yad akṣaram athāvyaktam īśaṁ lokasya bhāvanam । kūṭasthaṁ kartr̥nirdvaṁdvam akarteti ca yaṁ viduḥ ॥

व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिरियं शिवा । नरो नारायणश्चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ ॥

vyaktibhāvagatasyāsya ekā mūrtir iyaṁ śivā । naro nārāyaṇaś caiva jātau dharmakulodvahau ॥

तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ । अहं प्रसादजस्तस्य कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वं चैव क्रोधजस्तात पूर्वसर्गे सनातनः ॥

tapasā mahatā yuktau devaśreṣṭhau mahāvratau । ahaṁ prasādajas tasya kasmiṁś cit kāraṇāntare । tvaṁ caiva krodhajas tāta pūrvasarge sanātanaḥ ॥

मया च सार्धं वरदं विबुधैश्च महर्षिभिः । प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर्भवतु माचिरम् ॥

mayā ca sārdhaṁ varadaṁ vibudhaiś ca maharṣibhiḥ । prasādayāśu lokānāṁ śāntir bhavatu māciram ॥

ब्रह्मणा त्वेवमुक्तस्तु रुद्रः क्रोधाग्निमुत्सृजन् । प्रसादयामास ततो देवं नारायणं प्रभुम् । शरणं च जगामाद्यं वरेण्यं वरदं हरिम् ॥

brahmaṇā tv evam uktas tu rudraḥ krodhāgnim utsr̥jan । prasādayām āsa tato devaṁ nārāyaṇaṁ prabhum । śaraṇaṁ ca jagāmādyaṁ vareṇyaṁ varadaṁ harim ॥

ततोऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः । प्रीतिमानभवत्तत्र रुद्रेण सह संगतः ॥

tato ’tha varado devo jitakrodho jitendriyaḥ । prītimān abhavat tatra rudreṇa saha saṁgataḥ ॥

ऋषिभिर्ब्रह्मणा चैव विबुधैश्च सुपूजितः । उवाच देवमीशानमीशः स जगतो हरिः ॥

r̥ṣibhir brahmaṇā caiva vibudhaiś ca supūjitaḥ । uvāca devam īśānam īśaḥ sa jagato hariḥ ॥

यस्त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस्त्वामनु स मामनु । नावयोरन्तरं किंचिन्मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥

yas tvāṁ vetti sa māṁ vetti yas tvām anu sa mām anu । nāvayor antaraṁ kiṁ cin mā te bhūd buddhir anyathā ॥

अद्य प्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्कोऽयं भवत्वयम् । मम पाण्यङ्कितश्चापि श्रीकण्ठस्त्वं भविष्यसि ॥

adya prabhr̥ti śrīvatsaḥ śūlāṅko ’yaṁ bhavatv ayam । mama pāṇyaṅkitaś cāpi śrīkaṇṭhas tvaṁ bhaviṣyasi ॥

एवं लक्षणमुत्पाद्य परस्परकृतं तदा । सख्यं चैवातुलं कृत्वा रुद्रेण सहितावृषी । तपस्तेपतुरव्यग्रौ विसृज्य त्रिदिवौकसः ॥

evaṁ lakṣaṇam utpādya parasparakr̥taṁ tadā । sakhyaṁ caivātulaṁ kr̥tvā rudreṇa sahitāv r̥ṣī । tapas tepatur avyagrau visr̥jya tridivaukasaḥ ॥

एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे । नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत । ऋषिभिः कथितानीह यानि संकीर्तितानि ते ॥

eṣa te kathitaḥ pārtha nārāyaṇajayo mr̥dhe । nāmāni caiva guhyāni niruktāni ca bhārata । r̥ṣibhiḥ kathitānīha yāni saṁkīrtitāni te ॥

एवं बहुविधै रूपैश्चरामीह वसुंधराम् । ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् । मया त्वं रक्षितो युद्धे महान्तं प्राप्तवाञ्जयम् ॥

evaṁ bahuvidhai rūpaiś carāmīha vasuṁdharām । brahmalokaṁ ca kaunteya golokaṁ ca sanātanam । mayā tvaṁ rakṣito yuddhe mahāntaṁ prāptavāñ jayam ॥

यस्तु ते सोऽग्रतो याति युद्धे संप्रत्युपस्थिते । तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् ॥

yas tu te so ’grato yāti yuddhe saṁpraty upasthite । taṁ viddhi rudraṁ kaunteya devadevaṁ kapardinam ॥

कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव । निहतांस्तेन वै पूर्वं हतवानसि वै रिपून् ॥

kālaḥ sa eva kathitaḥ krodhajeti mayā tava । nihatāṁs tena vai pūrvaṁ hatavān asi vai ripūn ॥

अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवमुमापतिम् । नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरमव्ययम् ॥

aprameyaprabhāvaṁ taṁ devadevam umāpatim । namasva devaṁ prayato viśveśaṁ haram avyayam ॥