Adhyāya 29

वैशंपायन उवाच । अव्याहरति कौन्तेये धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे । गुडाकेशो हृषीकेशमभ्यभाषत पाण्डवः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । avyāharati kaunteye dharmaputre yudhiṣṭhire । guḍākeśo hr̥ṣīkeśam abhyabhāṣata pāṇḍavaḥ ॥

ज्ञातिशोकाभिसंतप्तो धर्मराजः परंतपः । एष शोकार्णवे मग्नस्तमाश्वासय माधव ॥

jñātiśokābhisaṁtapto dharmarājaḥ paraṁtapaḥ । eṣa śokārṇave magnas tam āśvāsaya mādhava ॥

सर्वे स्म ते संशयिताः पुनरेव जनार्दन । अस्य शोकं महाबाहो प्रणाशयितुमर्हसि ॥

sarve sma te saṁśayitāḥ punar eva janārdana । asya śokaṁ mahābāho praṇāśayitum arhasi ॥

एवमुक्तस्तु गोविन्दो विजयेन महात्मना । पर्यवर्तत राजानं पुण्डरीकेक्षणोऽच्युतः ॥

evam uktas tu govindo vijayena mahātmanā । paryavartata rājānaṁ puṇḍarīkekṣaṇo ’cyutaḥ ॥

अनतिक्रमणीयो हि धर्मराजस्य केशवः । बाल्यात्प्रभृति गोविन्दः प्रीत्या चाभ्यधिकोऽर्जुनात् ॥

anatikramaṇīyo hi dharmarājasya keśavaḥ । bālyāt prabhr̥ti govindaḥ prītyā cābhyadhiko ’rjunāt ॥

संप्रगृह्य महाबाहुर्भुजं चन्दनभूषितम् । शैलस्तम्भोपमं शौरिरुवाचाभिविनोदयन् ॥

saṁpragr̥hya mahābāhur bhujaṁ candanabhūṣitam । śailastambhopamaṁ śaurir uvācābhivinodayan ॥

शुशुभे वदनं तस्य सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् । व्याकोशमिव विस्पष्टं पद्मं सूर्यविबोधितम् ॥

śuśubhe vadanaṁ tasya sudaṁṣṭraṁ cārulocanam । vyākośam iva vispaṣṭaṁ padmaṁ sūryavibodhitam ॥

मा कृथाः पुरुषव्याघ्र शोकं त्वं गात्रशोषणम् । न हि ते सुलभा भूयो ये हतास्मिन्रणाजिरे ॥

mā kr̥thāḥ puruṣavyāghra śokaṁ tvaṁ gātraśoṣaṇam । na hi te sulabhā bhūyo ye hatāsmin raṇājire ॥

स्वप्नलब्धा यथा लाभा वितथाः प्रतिबोधने । एवं ते क्षत्रिया राजन्ये व्यतीता महारणे ॥

svapnalabdhā yathā lābhā vitathāḥ pratibodhane । evaṁ te kṣatriyā rājan ye vyatītā mahāraṇe ॥

सर्वे ह्यभिमुखाः शूरा विगता रणशोभिनः । नैषां कश्चित्पृष्ठतो वा पलायन्वापि पातितः ॥

sarve hy abhimukhāḥ śūrā vigatā raṇaśobhinaḥ । naiṣāṁ kaś cit pr̥ṣṭhato vā palāyan vāpi pātitaḥ ॥

सर्वे त्यक्त्वात्मनः प्राणान्युद्ध्वा वीरा महाहवे । शस्त्रपूता दिवं प्राप्ता न ताञ्शोचितुमर्हसि ॥

sarve tyaktvātmanaḥ prāṇān yuddhvā vīrā mahāhave । śastrapūtā divaṁ prāptā na tāñ śocitum arhasi ॥

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । सृञ्जयं पुत्रशोकार्तं यथायं प्राह नारदः ॥

atraivodāharantīmam itihāsaṁ purātanam । sr̥ñjayaṁ putraśokārtaṁ yathāyaṁ prāha nāradaḥ ॥

सुखदुःखैरहं त्वं च प्रजाः सर्वाश्च सृञ्जय । अविमुक्तं चरिष्यामस्तत्र का परिदेवना ॥

sukhaduḥkhair ahaṁ tvaṁ ca prajāḥ sarvāś ca sr̥ñjaya । avimuktaṁ cariṣyāmas tatra kā paridevanā ॥

महाभाग्यं परं राज्ञां कीर्त्यमानं मया शृणु । गच्छावधानं नृपते ततो दुःखं प्रहास्यसि ॥

mahābhāgyaṁ paraṁ rājñāṁ kīrtyamānaṁ mayā śr̥ṇu । gacchāvadhānaṁ nr̥pate tato duḥkhaṁ prahāsyasi ॥

मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव तु महीपतीन् । श्रुत्वापनय संतापं शृणु विस्तरशश्च मे ॥

mr̥tān mahānubhāvāṁs tvaṁ śrutvaiva tu mahīpatīn । śrutvāpanaya saṁtāpaṁ śr̥ṇu vistaraśaś ca me ॥

आविक्षितं मरुत्तं मे मृतं सृञ्जय शुश्रुहि । यस्य सेन्द्राः सवरुणा बृहस्पतिपुरोगमाः । देवा विश्वसृजो राज्ञो यज्ञमीयुर्महात्मनः ॥

āvikṣitaṁ maruttaṁ me mr̥taṁ sr̥ñjaya śuśruhi । yasya sendrāḥ savaruṇā br̥haspatipurogamāḥ । devā viśvasr̥jo rājño yajñam īyur mahātmanaḥ ॥

यः स्पर्धामनयच्छक्रं देवराजं शतक्रतुम् । शक्रप्रियैषी यं विद्वान्प्रत्याचष्ट बृहस्पतिः । संवर्तो याजयामास यं पीडार्थं बृहस्पतेः ॥

yaḥ spardhām anayac chakraṁ devarājaṁ śatakratum । śakrapriyaiṣī yaṁ vidvān pratyācaṣṭa br̥haspatiḥ । saṁvarto yājayām āsa yaṁ pīḍārthaṁ br̥haspateḥ ॥

यस्मिन्प्रशासति सतां नृपतौ नृपसत्तम । अकृष्टपच्या पृथिवी विबभौ चैत्यमालिनी ॥

yasmin praśāsati satāṁ nr̥patau nr̥pasattama । akr̥ṣṭapacyā pr̥thivī vibabhau caityamālinī ॥

आविक्षितस्य वै सत्रे विश्वे देवाः सभासदः । मरुतः परिवेष्टारः साध्याश्चासन्महात्मनः ॥

āvikṣitasya vai satre viśve devāḥ sabhāsadaḥ । marutaḥ pariveṣṭāraḥ sādhyāś cāsan mahātmanaḥ ॥

मरुद्गणा मरुत्तस्य यत्सोममपिबन्त ते । देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥

marudgaṇā maruttasya yat somam apibanta te । devān manuṣyān gandharvān atyaricyanta dakṣiṇāḥ ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

सुहोत्रं चेद्वैतिथिनं मृतं सृञ्जय शुश्रुम । यस्मै हिरण्यं ववृषे मघवान्परिवत्सरम् ॥

suhotraṁ ced vaitithinaṁ mr̥taṁ sr̥ñjaya śuśruma । yasmai hiraṇyaṁ vavr̥ṣe maghavān parivatsaram ॥

सत्यनामा वसुमती यं प्राप्यासीज्जनाधिप । हिरण्यमवहन्नद्यस्तस्मिञ्जनपदेश्वरे ॥

satyanāmā vasumatī yaṁ prāpyāsīj janādhipa । hiraṇyam avahan nadyas tasmiñ janapadeśvare ॥

कूर्मान्कर्कटकान्नक्रान्मकराञ्शिंशुकानपि । नदीष्वपातयद्राजन्मघवा लोकपूजितः ॥

kūrmān karkaṭakān nakrān makarāñ śiṁśukān api । nadīṣv apātayad rājan maghavā lokapūjitaḥ ॥

हैरण्यान्पतितान्दृष्ट्वा मत्स्यान्मकरकच्छपान् । सहस्रशोऽथ शतशस्ततोऽस्मयत वैतिथिः ॥

hairaṇyān patitān dr̥ṣṭvā matsyān makarakacchapān । sahasraśo ’tha śataśas tato ’smayata vaitithiḥ ॥

तद्धिरण्यमपर्यन्तमावृत्तं कुरुजाङ्गले । ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥

tad dhiraṇyam aparyantam āvr̥ttaṁ kurujāṅgale । ījāno vitate yajñe brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः । अदक्षिणमयज्वानं श्वैत्य संशाम्य मा शुचः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ । adakṣiṇam ayajvānaṁ śvaitya saṁśāmya mā śucaḥ ॥

अङ्गं बृहद्रथं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यः सहस्रं सहस्राणां श्वेतानश्वानवासृजत् ॥

aṅgaṁ br̥hadrathaṁ caiva mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yaḥ sahasraṁ sahasrāṇāṁ śvetān aśvān avāsr̥jat ॥

सहस्रं च सहस्राणां कन्या हेमविभूषिताः । ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥

sahasraṁ ca sahasrāṇāṁ kanyā hemavibhūṣitāḥ । ījāno vitate yajñe dakṣiṇām atyakālayat ॥

शतं शतसहस्राणां वृषाणां हेममालिनाम् । गवां सहस्रानुचरं दक्षिणामत्यकालयत् ॥

śataṁ śatasahasrāṇāṁ vr̥ṣāṇāṁ hemamālinām । gavāṁ sahasrānucaraṁ dakṣiṇām atyakālayat ॥

अङ्गस्य यजमानस्य तदा विष्णुपदे गिरौ । अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ॥

aṅgasya yajamānasya tadā viṣṇupade girau । amādyad indraḥ somena dakṣiṇābhir dvijātayaḥ ॥

यस्य यज्ञेषु राजेन्द्र शतसंख्येषु वै पुनः । देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥

yasya yajñeṣu rājendra śatasaṁkhyeṣu vai punaḥ । devān manuṣyān gandharvān atyaricyanta dakṣiṇāḥ ॥

न जातो जनिता चान्यः पुमान्यस्तत्प्रदास्यति । यदङ्गः प्रददौ वित्तं सोमसंस्थासु सप्तसु ॥

na jāto janitā cānyaḥ pumān yas tat pradāsyati । yad aṅgaḥ pradadau vittaṁ somasaṁsthāsu saptasu ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

शिबिमौशीनरं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय । य इमां पृथिवीं कृत्स्नां चर्मवत्समवेष्टयत् ॥

śibim auśīnaraṁ caiva mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । ya imāṁ pr̥thivīṁ kr̥tsnāṁ carmavat samaveṣṭayat ॥

महता रथघोषेण पृथिवीमनुनादयन् । एकच्छत्रां महीं चक्रे जैत्रेणैकरथेन यः ॥

mahatā rathaghoṣeṇa pr̥thivīm anunādayan । ekacchatrāṁ mahīṁ cakre jaitreṇaikarathena yaḥ ॥

यावदद्य गवाश्वं स्यादारण्यैः पशुभिः सह । तावतीः प्रददौ गाः स शिबिरौशीनरोऽध्वरे ॥

yāvad adya gavāśvaṁ syād āraṇyaiḥ paśubhiḥ saha । tāvatīḥ pradadau gāḥ sa śibir auśīnaro ’dhvare ॥

नोद्यन्तारं धुरं तस्य कंचिन्मेने प्रजापतिः । न भूतं न भविष्यन्तं सर्वराजसु भारत । अन्यत्रौशीनराच्छैब्याद्राजर्षेरिन्द्रविक्रमात् ॥

nodyantāraṁ dhuraṁ tasya kaṁ cin mene prajāpatiḥ । na bhūtaṁ na bhaviṣyantaṁ sarvarājasu bhārata । anyatrauśīnarāc chaibyād rājarṣer indravikramāt ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः । अदक्षिणमयज्वानं तं वै संशाम्य मा शुचः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ । adakṣiṇam ayajvānaṁ taṁ vai saṁśāmya mā śucaḥ ॥

भरतं चैव दौःषन्तिं मृतं सृञ्जय शुश्रुम । शाकुन्तलिं महेष्वासं भूरिद्रविणतेजसम् ॥

bharataṁ caiva dauḥṣantiṁ mr̥taṁ sr̥ñjaya śuśruma । śākuntaliṁ maheṣvāsaṁ bhūridraviṇatejasam ॥

यो बद्ध्वा त्रिंशतो ह्यश्वान्देवेभ्यो यमुनामनु । सरस्वतीं विंशतिं च गङ्गामनु चतुर्दश ॥

yo baddhvā triṁśato hy aśvān devebhyo yamunām anu । sarasvatīṁ viṁśatiṁ ca gaṅgām anu caturdaśa ॥

अश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च । इष्टवान्स महातेजा दौःषन्तिर्भरतः पुरा ॥

aśvamedhasahasreṇa rājasūyaśatena ca । iṣṭavān sa mahātejā dauḥṣantir bharataḥ purā ॥

भरतस्य महत्कर्म सर्वराजसु पार्थिवाः । खं मर्त्या इव बाहुभ्यां नानुगन्तुमशक्नुवन् ॥

bharatasya mahat karma sarvarājasu pārthivāḥ । khaṁ martyā iva bāhubhyāṁ nānugantum aśaknuvan ॥

परं सहस्राद्यो बद्ध्वा हयान्वेदीं विचित्य च । सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ॥

paraṁ sahasrād yo baddhvā hayān vedīṁ vicitya ca । sahasraṁ yatra padmānāṁ kaṇvāya bharato dadau ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

रामं दाशरथिं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय । योऽन्वकम्पत वै नित्यं प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ॥

rāmaṁ dāśarathiṁ caiva mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yo ’nvakampata vai nityaṁ prajāḥ putrān ivaurasān ॥

विधवा यस्य विषये नानाथाः काश्चनाभवन् । सर्वस्यासीत्पितृसमो रामो राज्यं यदान्वशात् ॥

vidhavā yasya viṣaye nānāthāḥ kāś canābhavan । sarvasyāsīt pitr̥samo rāmo rājyaṁ yadānvaśāt ॥

कालवर्षाश्च पर्जन्याः सस्यानि रसवन्ति च । नित्यं सुभिक्षमेवासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥

kālavarṣāś ca parjanyāḥ sasyāni rasavanti ca । nityaṁ subhikṣam evāsīd rāme rājyaṁ praśāsati ॥

प्राणिनो नाप्सु मज्जन्ति नानर्थे पावकोऽदहत् । न व्यालजं भयं चासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥

prāṇino nāpsu majjanti nānarthe pāvako ’dahat । na vyālajaṁ bhayaṁ cāsīd rāme rājyaṁ praśāsati ॥

आसन्वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिकाः । अरोगाः सर्वसिद्धार्थाः प्रजा रामे प्रशासति ॥

āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasrikāḥ । arogāḥ sarvasiddhārthāḥ prajā rāme praśāsati ॥

नान्योन्येन विवादोऽभूत्स्त्रीणामपि कुतो नृणाम् । धर्मनित्याः प्रजाश्चासन्रामे राज्यं प्रशासति ॥

nānyonyena vivādo ’bhūt strīṇām api kuto nr̥ṇām । dharmanityāḥ prajāś cāsan rāme rājyaṁ praśāsati ॥

नित्यपुष्पफलाश्चैव पादपा निरुपद्रवाः । सर्वा द्रोणदुघा गावो रामे राज्यं प्रशासति ॥

nityapuṣpaphalāś caiva pādapā nirupadravāḥ । sarvā droṇadughā gāvo rāme rājyaṁ praśāsati ॥

स चतुर्दश वर्षाणि वने प्रोष्य महातपाः । दशाश्वमेधाञ्जारूथ्यानाजहार निरर्गलान् ॥

sa caturdaśa varṣāṇi vane proṣya mahātapāḥ । daśāśvamedhāñ jārūthyān ājahāra nirargalān ॥

श्यामो युवा लोहिताक्षो मत्तवारणविक्रमः । दश वर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् ॥

śyāmo yuvā lohitākṣo mattavāraṇavikramaḥ । daśa varṣasahasrāṇi rāmo rājyam akārayat ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

भगीरथं च राजानं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यस्येन्द्रो वितते यज्ञे सोमं पीत्वा मदोत्कटः ॥

bhagīrathaṁ ca rājānaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yasyendro vitate yajñe somaṁ pītvā madotkaṭaḥ ॥

असुराणां सहस्राणि बहूनि सुरसत्तमः । अजयद्बाहुवीर्येण भगवान्पाकशासनः ॥

asurāṇāṁ sahasrāṇi bahūni surasattamaḥ । ajayad bāhuvīryeṇa bhagavān pākaśāsanaḥ ॥

यः सहस्रं सहस्राणां कन्या हेमविभूषिताः । ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥

yaḥ sahasraṁ sahasrāṇāṁ kanyā hemavibhūṣitāḥ । ījāno vitate yajñe dakṣiṇām atyakālayat ॥

सर्वा रथगताः कन्या रथाः सर्वे चतुर्युजः । रथे रथे शतं नागाः पद्मिनो हेममालिनः ॥

sarvā rathagatāḥ kanyā rathāḥ sarve caturyujaḥ । rathe rathe śataṁ nāgāḥ padmino hemamālinaḥ ॥

सहस्रमश्वा एकैकं हस्तिनं पृष्ठतोऽन्वयुः । गवां सहस्रमश्वेऽश्वे सहस्रं गव्यजाविकम् ॥

sahasram aśvā ekaikaṁ hastinaṁ pr̥ṣṭhato ’nvayuḥ । gavāṁ sahasram aśve ’śve sahasraṁ gavy ajāvikam ॥

उपह्वरे निवसतो यस्याङ्के निषसाद ह । गङ्गा भागीरथी तस्मादुर्वशी ह्यभवत्पुरा ॥

upahvare nivasato yasyāṅke niṣasāda ha । gaṅgā bhāgīrathī tasmād urvaśī hy abhavat purā ॥

भूरिदक्षिणमिक्ष्वाकुं यजमानं भगीरथम् । त्रिलोकपथगा गङ्गा दुहितृत्वमुपेयुषी ॥

bhūridakṣiṇam ikṣvākuṁ yajamānaṁ bhagīratham । trilokapathagā gaṅgā duhitr̥tvam upeyuṣī ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

दिलीपं चैवैलविलं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यस्य कर्माणि भूरीणि कथयन्ति द्विजातयः ॥

dilīpaṁ caivailavilaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yasya karmāṇi bhūrīṇi kathayanti dvijātayaḥ ॥

इमां वै वसुसंपन्नां वसुधां वसुधाधिपः । ददौ तस्मिन्महायज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥

imāṁ vai vasusaṁpannāṁ vasudhāṁ vasudhādhipaḥ । dadau tasmin mahāyajñe brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ ॥

तस्येह यजमानस्य यज्ञे यज्ञे पुरोहितः । सहस्रं वारणान्हैमान्दक्षिणामत्यकालयत् ॥

tasyeha yajamānasya yajñe yajñe purohitaḥ । sahasraṁ vāraṇān haimān dakṣiṇām atyakālayat ॥

यस्य यज्ञे महानासीद्यूपः श्रीमान्हिरण्मयः । तं देवाः कर्म कुर्वाणाः शक्रज्येष्ठा उपाश्रयन् ॥

yasya yajñe mahān āsīd yūpaḥ śrīmān hiraṇmayaḥ । taṁ devāḥ karma kurvāṇāḥ śakrajyeṣṭhā upāśrayan ॥

चषालो यस्य सौवर्णस्तस्मिन्यूपे हिरण्मये । ननृतुर्देवगन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तधा ॥

caṣālo yasya sauvarṇas tasmin yūpe hiraṇmaye । nanr̥tur devagandharvāḥ ṣaṭsahasrāṇi saptadhā ॥

अवादयत्तत्र वीणां मध्ये विश्वावसुः स्वयम् । सर्वभूतान्यमन्यन्त मम वादयतीत्ययम् ॥

avādayat tatra vīṇāṁ madhye viśvāvasuḥ svayam । sarvabhūtāny amanyanta mama vādayatīty ayam ॥

एतद्राज्ञो दिलीपस्य राजानो नानुचक्रिरे । यत्स्त्रियो हेमसंपन्नाः पथि मत्ताः स्म शेरते ॥

etad rājño dilīpasya rājāno nānucakrire । yat striyo hemasaṁpannāḥ pathi mattāḥ sma śerate ॥

राजानमुग्रधन्वानं दिलीपं सत्यवादिनम् । येऽपश्यन्सुमहात्मानं तेऽपि स्वर्गजितो नराः ॥

rājānam ugradhanvānaṁ dilīpaṁ satyavādinam । ye ’paśyan sumahātmānaṁ te ’pi svargajito narāḥ ॥

त्रयः शब्दा न जीर्यन्ते दिलीपस्य निवेशने । स्वाध्यायघोषो ज्याघोषो दीयतामिति चैव हि ॥

trayaḥ śabdā na jīryante dilīpasya niveśane । svādhyāyaghoṣo jyāghoṣo dīyatām iti caiva hi ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

मान्धातारं यौवनाश्वं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यं देवा मरुतो गर्भं पितुः पार्श्वादपाहरन् ॥

māndhātāraṁ yauvanāśvaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yaṁ devā maruto garbhaṁ pituḥ pārśvād apāharan ॥

संवृद्धो युवनाश्वस्य जठरे यो महात्मनः । पृषदाज्योद्भवः श्रीमांस्त्रिलोकविजयी नृपः ॥

saṁvr̥ddho yuvanāśvasya jaṭhare yo mahātmanaḥ । pr̥ṣad ājyodbhavaḥ śrīmāṁs trilokavijayī nr̥paḥ ॥

यं दृष्ट्वा पितुरुत्सङ्गे शयानं देवरूपिणम् । अन्योन्यमब्रुवन्देवाः कमयं धास्यतीति वै ॥

yaṁ dr̥ṣṭvā pitur utsaṅge śayānaṁ devarūpiṇam । anyonyam abruvan devāḥ kam ayaṁ dhāsyatīti vai ॥

मामेव धास्यतीत्येवमिन्द्रो अभ्यवपद्यत । मान्धातेति ततस्तस्य नाम चक्रे शतक्रतुः ॥

mām eva dhāsyatīty evam indro abhyavapadyata । māndhāteti tatas tasya nāma cakre śatakratuḥ ॥

ततस्तु पयसो धारां पुष्टिहेतोर्महात्मनः । तस्यास्ये यौवनाश्वस्य पाणिरिन्द्रस्य चास्रवत् ॥

tatas tu payaso dhārāṁ puṣṭihetor mahātmanaḥ । tasyāsye yauvanāśvasya pāṇir indrasya cāsravat ॥

तं पिबन्पाणिमिन्द्रस्य समामह्ना व्यवर्धत । स आसीद्द्वादशसमो द्वादशाहेन पार्थिव ॥

taṁ piban pāṇim indrasya samām ahnā vyavardhata । sa āsīd dvādaśasamo dvādaśāhena pārthiva ॥

तमियं पृथिवी सर्वा एकाह्ना समपद्यत । धर्मात्मानं महात्मानं शूरमिन्द्रसमं युधि ॥

tam iyaṁ pr̥thivī sarvā ekāhnā samapadyata । dharmātmānaṁ mahātmānaṁ śūram indrasamaṁ yudhi ॥

य आङ्गारं हि नृपतिं मरुत्तमसितं गयम् । अङ्गं बृहद्रथं चैव मान्धाता समरेऽजयत् ॥

ya āṅgāraṁ hi nr̥patiṁ maruttam asitaṁ gayam । aṅgaṁ br̥hadrathaṁ caiva māndhātā samare ’jayat ॥

यौवनाश्वो यदाङ्गारं समरे समयोधयत् । विस्फारैर्धनुषो देवा द्यौरभेदीति मेनिरे ॥

yauvanāśvo yadāṅgāraṁ samare samayodhayat । visphārair dhanuṣo devā dyaur abhedīti menire ॥

यतः सूर्य उदेति स्म यत्र च प्रतितिष्ठति । सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते ॥

yataḥ sūrya udeti sma yatra ca pratitiṣṭhati । sarvaṁ tad yauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetram ucyate ॥

अश्वमेधशतेनेष्ट्वा राजसूयशतेन च । अददाद्रोहितान्मत्स्यान्ब्राह्मणेभ्यो महीपतिः ॥

aśvamedhaśateneṣṭvā rājasūyaśatena ca । adadād rohitān matsyān brāhmaṇebhyo mahīpatiḥ ॥

हैरण्यान्योजनोत्सेधानायतान्दशयोजनम् । अतिरिक्तान्द्विजातिभ्यो व्यभजन्नितरे जनाः ॥

hairaṇyān yojanotsedhān āyatān daśayojanam । atiriktān dvijātibhyo vyabhajann itare janāḥ ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

ययातिं नाहुषं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय । य इमां पृथिवीं सर्वां विजित्य सहसागराम् ॥

yayātiṁ nāhuṣaṁ caiva mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । ya imāṁ pr̥thivīṁ sarvāṁ vijitya sahasāgarām ॥

शम्यापातेनाभ्यतीयाद्वेदीभिश्चित्रयन्नृप । ईजानः क्रतुभिः पुण्यैः पर्यगच्छद्वसुंधराम् ॥

śamyāpātenābhyatīyād vedībhiś citrayan nr̥pa । ījānaḥ kratubhiḥ puṇyaiḥ paryagacchad vasuṁdharām ॥

इष्ट्वा क्रतुसहस्रेण वाजिमेधशतेन च । तर्पयामास देवेन्द्रं त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥

iṣṭvā kratusahasreṇa vājimedhaśatena ca । tarpayām āsa devendraṁ tribhiḥ kāñcanaparvataiḥ ॥

व्यूढे देवासुरे युद्धे हत्वा दैतेयदानवान् । व्यभजत्पृथिवीं कृत्स्नां ययातिर्नहुषात्मजः ॥

vyūḍhe devāsure yuddhe hatvā daiteyadānavān । vyabhajat pr̥thivīṁ kr̥tsnāṁ yayātir nahuṣātmajaḥ ॥

अन्तेषु पुत्रान्निक्षिप्य यदुद्रुह्युपुरोगमान् । पूरुं राज्येऽभिषिच्य स्वे सदारः प्रस्थितो वनम् ॥

anteṣu putrān nikṣipya yadudruhyupurogamān । pūruṁ rājye ’bhiṣicya sve sadāraḥ prasthito vanam ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

अम्बरीषं च नाभागं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यं प्रजा वव्रिरे पुण्यं गोप्तारं नृपसत्तम ॥

ambarīṣaṁ ca nābhāgaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yaṁ prajā vavrire puṇyaṁ goptāraṁ nr̥pasattama ॥

यः सहस्रं सहस्राणां राज्ञामयुत याजिनाम् । ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥

yaḥ sahasraṁ sahasrāṇāṁ rājñām ayuta yājinām । ījāno vitate yajñe brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ ॥

नैतत्पूर्वे जनाश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे । इत्यम्बरीषं नाभागमन्वमोदन्त दक्षिणाः ॥

naitat pūrve janāś cakrur na kariṣyanti cāpare । ity ambarīṣaṁ nābhāgam anvamodanta dakṣiṇāḥ ॥

शतं राजसहस्राणि शतं राजशतानि च । सर्वेऽश्वमेधैरीजानास्तेऽभ्ययुर्दक्षिणायनम् ॥

śataṁ rājasahasrāṇi śataṁ rājaśatāni ca । sarve ’śvamedhair ījānās te ’bhyayur dakṣiṇāyanam ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

शशबिन्दुं चैत्ररथं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यस्य भार्यासहस्राणां शतमासीन्महात्मनः ॥

śaśabinduṁ caitrarathaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yasya bhāryāsahasrāṇāṁ śatam āsīn mahātmanaḥ ॥

सहस्रं तु सहस्राणां यस्यासञ्शाशबिन्दवः । हिरण्यकवचाः सर्वे सर्वे चोत्तमधन्विनः ॥

sahasraṁ tu sahasrāṇāṁ yasyāsañ śāśabindavaḥ । hiraṇyakavacāḥ sarve sarve cottamadhanvinaḥ ॥

शतं कन्या राजपुत्रमेकैकं पृष्ठतोऽन्वयुः । कन्यां कन्यां शतं नागा नागं नागं शतं रथाः ॥

śataṁ kanyā rājaputram ekaikaṁ pr̥ṣṭhato ’nvayuḥ । kanyāṁ kanyāṁ śataṁ nāgā nāgaṁ nāgaṁ śataṁ rathāḥ ॥

रथं रथं शतं चाश्वा देशजा हेममालिनः । अश्वमश्वं शतं गावो गां गां तद्वदजाविकम् ॥

rathaṁ rathaṁ śataṁ cāśvā deśajā hemamālinaḥ । aśvam aśvaṁ śataṁ gāvo gāṁ gāṁ tadvad ajāvikam ॥

एतद्धनमपर्यन्तमश्वमेधे महामखे । शशबिन्दुर्महाराज ब्राह्मणेभ्यः समादिशत् ॥

etad dhanam aparyantam aśvamedhe mahāmakhe । śaśabindur mahārāja brāhmaṇebhyaḥ samādiśat ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

गयमामूर्तरयसं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यः स वर्षशतं राजा हुतशिष्टाशनोऽभवत् ॥

gayam āmūrtarayasaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yaḥ sa varṣaśataṁ rājā hutaśiṣṭāśano ’bhavat ॥

यस्मै वह्निर्वरान्प्रादात्ततो वव्रे वरान्गयः । ददतो मेऽक्षया चास्तु धर्मे श्रद्धा च वर्धताम् ॥

yasmai vahnir varān prādāt tato vavre varān gayaḥ । dadato me ’kṣayā cāstu dharme śraddhā ca vardhatām ॥

मनो मे रमतां सत्ये त्वत्प्रसादाद्धुताशन । लेभे च कामांस्तान्सर्वान्पावकादिति नः श्रुतम् ॥

mano me ramatāṁ satye tvatprasādād dhutāśana । lebhe ca kāmāṁs tān sarvān pāvakād iti naḥ śrutam ॥

दर्शेन पौर्णमासेन चातुर्मास्यैः पुनः पुनः । अयजत्स महातेजाः सहस्रं परिवत्सरान् ॥

darśena paurṇamāsena cāturmāsyaiḥ punaḥ punaḥ । ayajat sa mahātejāḥ sahasraṁ parivatsarān ॥

शतं गवां सहस्राणि शतमश्वशतानि च । उत्थायोत्थाय वै प्रादात्सहस्रं परिवत्सरान् ॥

śataṁ gavāṁ sahasrāṇi śatam aśvaśatāni ca । utthāyotthāya vai prādāt sahasraṁ parivatsarān ॥

तर्पयामास सोमेन देवान्वित्तैर्द्विजानपि । पितॄन्स्वधाभिः कामैश्च स्त्रियः स्वाः पुरुषर्षभ ॥

tarpayām āsa somena devān vittair dvijān api । pitr̥̄n svadhābhiḥ kāmaiś ca striyaḥ svāḥ puruṣarṣabha ॥

सौवर्णां पृथिवीं कृत्वा दशव्यामां द्विरायताम् । दक्षिणामददद्राजा वाजिमेधमहामखे ॥

sauvarṇāṁ pr̥thivīṁ kr̥tvā daśavyāmāṁ dvirāyatām । dakṣiṇām adadad rājā vājimedhamahāmakhe ॥

यावत्यः सिकता राजन्गङ्गायाः पुरुषर्षभ । तावतीरेव गाः प्रादादामूर्तरयसो गयः ॥

yāvatyaḥ sikatā rājan gaṅgāyāḥ puruṣarṣabha । tāvatīr eva gāḥ prādād āmūrtarayaso gayaḥ ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

रन्तिदेवं च साङ्कृत्यं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । सम्यगाराध्य यः शक्रं वरं लेभे महायशाः ॥

rantidevaṁ ca sāṅkr̥tyaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । samyag ārādhya yaḥ śakraṁ varaṁ lebhe mahāyaśāḥ ॥

अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि । श्रद्धा च नो मा व्यगमन्मा च याचिष्म कंचन ॥

annaṁ ca no bahu bhaved atithīṁś ca labhemahi । śraddhā ca no mā vyagaman mā ca yāciṣma kaṁ cana ॥

उपातिष्ठन्त पशवः स्वयं तं संशितव्रतम् । ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम् ॥

upātiṣṭhanta paśavaḥ svayaṁ taṁ saṁśitavratam । grāmyāraṇyā mahātmānaṁ rantidevaṁ yaśasvinam ॥

महानदी चर्मराशेरुत्क्लेदात्सुस्रुवे यतः । ततश्चर्मण्वतीत्येवं विख्याता सा महानदी ॥

mahānadī carmarāśer utkledāt susruve yataḥ । tataś carmaṇvatīty evaṁ vikhyātā sā mahānadī ॥

ब्राह्मणेभ्यो ददौ निष्कान्सदसि प्रतते नृपः । तुभ्यं तुभ्यं निष्कमिति यत्राक्रोशन्ति वै द्विजाः । सहस्रं तुभ्यमित्युक्त्वा ब्राह्मणान्स्म प्रपद्यते ॥

brāhmaṇebhyo dadau niṣkān sadasi pratate nr̥paḥ । tubhyaṁ tubhyaṁ niṣkam iti yatrākrośanti vai dvijāḥ । sahasraṁ tubhyam ity uktvā brāhmaṇān sma prapadyate ॥

अन्वाहार्योपकरणं द्रव्योपकरणं च यत् । घटाः स्थाल्यः कटाहाश्च पात्र्यश्च पिठरा अपि । न तत्किंचिदसौवर्णं रन्तिदेवस्य धीमतः ॥

anvāhāryopakaraṇaṁ dravyopakaraṇaṁ ca yat । ghaṭāḥ sthālyaḥ kaṭāhāś ca pātryaś ca piṭharā api । na tat kiṁ cid asauvarṇaṁ rantidevasya dhīmataḥ ॥

साङ्कृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमवसद्गृहे । आलभ्यन्त शतं गावः सहस्राणि च विंशतिः ॥

sāṅkr̥te rantidevasya yāṁ rātrim avasad gr̥he । ālabhyanta śataṁ gāvaḥ sahasrāṇi ca viṁśatiḥ ॥

तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः । सूपभूयिष्ठमश्नीध्वं नाद्य मांसं यथा पुरा ॥

tatra sma sūdāḥ krośanti sumr̥ṣṭamaṇikuṇḍalāḥ । sūpabhūyiṣṭham aśnīdhvaṁ nādya māṁsaṁ yathā purā ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

सगरं च महात्मानं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । ऐक्ष्वाकं पुरुषव्याघ्रमतिमानुषविक्रमम् ॥

sagaraṁ ca mahātmānaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । aikṣvākaṁ puruṣavyāghram atimānuṣavikramam ॥

षष्टिः पुत्रसहस्राणि यं यान्तं पृष्ठतोऽन्वयुः । नक्षत्रराजं वर्षान्ते व्यभ्रे ज्योतिर्गणा इव ॥

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi yaṁ yāntaṁ pr̥ṣṭhato ’nvayuḥ । nakṣatrarājaṁ varṣānte vyabhre jyotirgaṇā iva ॥

एकच्छत्रा मही यस्य प्रणता ह्यभवत्पुरा । योऽश्वमेधसहस्रेण तर्पयामास देवताः ॥

ekacchatrā mahī yasya praṇatā hy abhavat purā । yo ’śvamedhasahasreṇa tarpayām āsa devatāḥ ॥

यः प्रादात्काञ्चनस्तम्भं प्रासादं सर्वकाञ्चनम् । पूर्णं पद्मदलाक्षीणां स्त्रीणां शयनसंकुलम् ॥

yaḥ prādāt kāñcanastambhaṁ prāsādaṁ sarvakāñcanam । pūrṇaṁ padmadalākṣīṇāṁ strīṇāṁ śayanasaṁkulam ॥

द्विजातिभ्योऽनुरूपेभ्यः कामानुच्चावचांस्तथा । यस्यादेशेन तद्वित्तं व्यभजन्त द्विजातयः ॥

dvijātibhyo ’nurūpebhyaḥ kāmān uccāvacāṁs tathā । yasyādeśena tad vittaṁ vyabhajanta dvijātayaḥ ॥

खानयामास यः कोपात्पृथिवीं सागराङ्किताम् । यस्य नाम्ना समुद्रश्च सागरत्वमुपागतः ॥

khānayām āsa yaḥ kopāt pr̥thivīṁ sāgarāṅkitām । yasya nāmnā samudraś ca sāgaratvam upāgataḥ ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

राजानं च पृथुं वैन्यं मृतं शुश्रुम सृञ्जय । यमभ्यषिञ्चन्संभूय महारण्ये महर्षयः ॥

rājānaṁ ca pr̥thuṁ vainyaṁ mr̥taṁ śuśruma sr̥ñjaya । yam abhyaṣiñcan saṁbhūya mahāraṇye maharṣayaḥ ॥

प्रथयिष्यति वै लोकान्पृथुरित्येव शब्दितः । क्षताच्च नस्त्रायतीति स तस्मात्क्षत्रियः स्मृतः ॥

prathayiṣyati vai lokān pr̥thur ity eva śabditaḥ । kṣatāc ca nas trāyatīti sa tasmāt kṣatriyaḥ smr̥taḥ ॥

पृथुं वैन्यं प्रजा दृष्ट्वा रक्ताः स्मेति यदब्रुवन् । ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत ॥

pr̥thuṁ vainyaṁ prajā dr̥ṣṭvā raktāḥ smeti yad abruvan । tato rājeti nāmāsya anurāgād ajāyata ॥

अकृष्टपच्या पृथिवी पुटके पुटके मधु । सर्वा द्रोणदुघा गावो वैन्यस्यासन्प्रशासतः ॥

akr̥ṣṭapacyā pr̥thivī puṭake puṭake madhu । sarvā droṇadughā gāvo vainyasyāsan praśāsataḥ ॥

अरोगाः सर्वसिद्धार्था मनुष्या अकुतोभयाः । यथाभिकाममवसन्क्षेत्रेषु च गृहेषु च ॥

arogāḥ sarvasiddhārthā manuṣyā akutobhayāḥ । yathābhikāmam avasan kṣetreṣu ca gr̥heṣu ca ॥

आपः संस्तम्भिरे यस्य समुद्रस्य यियासतः । सरितश्चानुदीर्यन्त ध्वजसङ्गश्च नाभवत् ॥

āpaḥ saṁstambhire yasya samudrasya yiyāsataḥ । saritaś cānudīryanta dhvajasaṅgaś ca nābhavat ॥

हैरण्यांस्त्रिनलोत्सेधान्पर्वतानेकविंशतिम् । ब्राह्मणेभ्यो ददौ राजा योऽश्वमेधे महामखे ॥

hairaṇyāṁs trinalotsedhān parvatān ekaviṁśatim । brāhmaṇebhyo dadau rājā yo ’śvamedhe mahāmakhe ॥

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥

sa cen mamāra sr̥ñjaya caturbhadrataras tvayā । putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ॥

किं वै तूष्णीं ध्यायसि सृञ्जय त्वं; न मे राजन्वाचमिमां शृणोषि । न चेन्मोघं विप्रलप्तं मयेदं; पथ्यं मुमूर्षोरिव सम्यगुक्तम् ॥

kiṁ vai tūṣṇīṁ dhyāyasi sr̥ñjaya tvaṁ; na me rājan vācam imāṁ śr̥ṇoṣi । na cen moghaṁ vipralaptaṁ mayedaṁ; pathyaṁ mumūrṣor iva samyag uktam ॥

सृञ्जय उवाच । शृणोमि ते नारद वाचमेतां; विचित्रार्थां स्रजमिव पुण्यगन्धाम् । राजर्षीणां पुण्यकृतां महात्मनां; कीर्त्या युक्तां शोकनिर्णाशनार्थम् ॥

sr̥ñjaya uvāca । śr̥ṇomi te nārada vācam etāṁ; vicitrārthāṁ srajam iva puṇyagandhām । rājarṣīṇāṁ puṇyakr̥tāṁ mahātmanāṁ; kīrtyā yuktāṁ śokanirṇāśanārtham ॥

न ते मोघं विप्रलप्तं महर्षे; दृष्ट्वैव त्वां नारदाहं विशोकः । शुश्रूषे ते वचनं ब्रह्मवादि;न्न ते तृप्याम्यमृतस्येव पानात् ॥

na te moghaṁ vipralaptaṁ maharṣe; dr̥ṣṭvaiva tvāṁ nāradāhaṁ viśokaḥ । śuśrūṣe te vacanaṁ brahmavādin; na te tr̥pyāmy amr̥tasyeva pānāt ॥

अमोघदर्शिन्मम चेत्प्रसादं; सुताघदग्धस्य विभो प्रकुर्याः । मृतस्य संजीवनमद्य मे स्या;त्तव प्रसादात्सुतसंगमश्च ॥

amoghadarśin mama cet prasādaṁ; sutāghadagdhasya vibho prakuryāḥ । mr̥tasya saṁjīvanam adya me syāt; tava prasādāt sutasaṁgamaś ca ॥

नारद उवाच । यस्ते पुत्रो दयितोऽयं वियातः; स्वर्णष्ठीवी यमदात्पर्वतस्ते । पुनस्ते तं पुत्रमहं ददामि; हिरण्यनाभं वर्षसहस्रिणं च ॥

nārada uvāca । yas te putro dayito ’yaṁ viyātaḥ; svarṇaṣṭhīvī yam adāt parvatas te । punas te taṁ putram ahaṁ dadāmi; hiraṇyanābhaṁ varṣasahasriṇaṁ ca ॥