Adhyāya 2

वैशंपायन उवाच । स एवमुक्तस्तु मुनिर्नारदो वदतां वरः । कथयामास तत्सर्वं यथा शप्तः स सूतजः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sa evam uktas tu munir nārado vadatāṁ varaḥ । kathayām āsa tat sarvaṁ yathā śaptaḥ sa sūtajaḥ ॥

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत । न कर्णार्जुनयोः किंचिदविषह्यं भवेद्रणे ॥

evam etan mahābāho yathā vadasi bhārata । na karṇārjunayoḥ kiṁ cid aviṣahyaṁ bhaved raṇe ॥

गुह्यमेतत्तु देवानां कथयिष्यामि ते नृप । तन्निबोध महाराज यथा वृत्तमिदं पुरा ॥

guhyam etat tu devānāṁ kathayiṣyāmi te nr̥pa । tan nibodha mahārāja yathā vr̥ttam idaṁ purā ॥

क्षत्रं स्वर्गं कथं गच्छेच्छस्त्रपूतमिति प्रभो । संघर्षजननस्तस्मात्कन्यागर्भो विनिर्मितः ॥

kṣatraṁ svargaṁ kathaṁ gacchec chastrapūtam iti prabho । saṁgharṣajananas tasmāt kanyāgarbho vinirmitaḥ ॥

स बालस्तेजसा युक्तः सूतपुत्रत्वमागतः । चकाराङ्गिरसां श्रेष्ठे धनुर्वेदं गुरौ तव ॥

sa bālas tejasā yuktaḥ sūtaputratvam āgataḥ । cakārāṅgirasāṁ śreṣṭhe dhanurvedaṁ gurau tava ॥

स बलं भीमसेनस्य फल्गुनस्य च लाघवम् । बुद्धिं च तव राजेन्द्र यमयोर्विनयं तथा ॥

sa balaṁ bhīmasenasya phalgunasya ca lāghavam । buddhiṁ ca tava rājendra yamayor vinayaṁ tathā ॥

सख्यं च वासुदेवेन बाल्ये गाण्डीवधन्वनः । प्रजानामनुरागं च चिन्तयानो व्यदह्यत ॥

sakhyaṁ ca vāsudevena bālye gāṇḍīvadhanvanaḥ । prajānām anurāgaṁ ca cintayāno vyadahyata ॥

स सख्यमगमद्बाल्ये राज्ञा दुर्योधनेन वै । युष्माभिर्नित्यसंद्विष्टो दैवाच्चापि स्वभावतः ॥

sa sakhyam agamad bālye rājñā duryodhanena vai । yuṣmābhir nityasaṁdviṣṭo daivāc cāpi svabhāvataḥ ॥

विद्याधिकमथालक्ष्य धनुर्वेदे धनंजयम् । द्रोणं रहस्युपागम्य कर्णो वचनमब्रवीत् ॥

vidyādhikam athālakṣya dhanurvede dhanaṁjayam । droṇaṁ rahasy upāgamya karṇo vacanam abravīt ॥

ब्रह्मास्त्रं वेत्तुमिच्छामि सरहस्यनिवर्तनम् । अर्जुनेन समो युद्धे भवेयमिति मे मतिः ॥

brahmāstraṁ vettum icchāmi sarahasyanivartanam । arjunena samo yuddhe bhaveyam iti me matiḥ ॥

समः पुत्रेषु च स्नेहः शिष्येषु च तव ध्रुवम् । त्वत्प्रसादान्न मां ब्रूयुरकृतास्त्रं विचक्षणाः ॥

samaḥ putreṣu ca snehaḥ śiṣyeṣu ca tava dhruvam । tvatprasādān na māṁ brūyur akr̥tāstraṁ vicakṣaṇāḥ ॥

द्रोणस्तथोक्तः कर्णेन सापेक्षः फल्गुनं प्रति । दौरात्म्यं चापि कर्णस्य विदित्वा तमुवाच ह ॥

droṇas tathoktaḥ karṇena sāpekṣaḥ phalgunaṁ prati । daurātmyaṁ cāpi karṇasya viditvā tam uvāca ha ॥

ब्रह्मास्त्रं ब्राह्मणो विद्याद्यथावच्चरितव्रतः । क्षत्रियो वा तपस्वी यो नान्यो विद्यात्कथंचन ॥

brahmāstraṁ brāhmaṇo vidyād yathāvac caritavrataḥ । kṣatriyo vā tapasvī yo nānyo vidyāt kathaṁ cana ॥

इत्युक्तोऽङ्गिरसां श्रेष्ठमामन्त्र्य प्रतिपूज्य च । जगाम सहसा रामं महेन्द्रं पर्वतं प्रति ॥

ity ukto ’ṅgirasāṁ śreṣṭham āmantrya pratipūjya ca । jagāma sahasā rāmaṁ mahendraṁ parvataṁ prati ॥

स तु राममुपागम्य शिरसाभिप्रणम्य च । ब्राह्मणो भार्गवोऽस्मीति गौरवेणाभ्यगच्छत ॥

sa tu rāmam upāgamya śirasābhipraṇamya ca । brāhmaṇo bhārgavo ’smīti gauraveṇābhyagacchata ॥

रामस्तं प्रतिजग्राह पृष्ट्वा गोत्रादि सर्वशः । उष्यतां स्वागतं चेति प्रीतिमांश्चाभवद्भृशम् ॥

rāmas taṁ pratijagrāha pr̥ṣṭvā gotrādi sarvaśaḥ । uṣyatāṁ svāgataṁ ceti prītimāṁś cābhavad bhr̥śam ॥

तत्र कर्णस्य वसतो महेन्द्रे पर्वतोत्तमे । गन्धर्वै राक्षसैर्यक्षैर्देवैश्चासीत्समागमः ॥

tatra karṇasya vasato mahendre parvatottame । gandharvai rākṣasair yakṣair devaiś cāsīt samāgamaḥ ॥

स तत्रेष्वस्त्रमकरोद्भृगुश्रेष्ठाद्यथाविधि । प्रियश्चाभवदत्यर्थं देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥

sa tatreṣv astram akarod bhr̥guśreṣṭhād yathāvidhi । priyaś cābhavad atyarthaṁ devagandharvarakṣasām ॥

स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्नाश्रमान्तिके । एकः खड्गधनुष्पाणिः परिचक्राम सूतजः ॥

sa kadā cit samudrānte vicarann āśramāntike । ekaḥ khaḍgadhanuṣpāṇiḥ paricakrāma sūtajaḥ ॥

सोऽग्निहोत्रप्रसक्तस्य कस्यचिद्ब्रह्मवादिनः । जघानाज्ञानतः पार्थ होमधेनुं यदृच्छया ॥

so ’gnihotraprasaktasya kasya cid brahmavādinaḥ । jaghānājñānataḥ pārtha homadhenuṁ yadr̥cchayā ॥

तदज्ञानकृतं मत्वा ब्राह्मणाय न्यवेदयत् । कर्णः प्रसादयंश्चैनमिदमित्यब्रवीद्वचः ॥

tad ajñānakr̥taṁ matvā brāhmaṇāya nyavedayat । karṇaḥ prasādayaṁś cainam idam ity abravīd vacaḥ ॥

अबुद्धिपूर्वं भगवन्धेनुरेषा हता तव । मया तत्र प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनः ॥

abuddhipūrvaṁ bhagavan dhenur eṣā hatā tava । mayā tatra prasādaṁ me kuruṣveti punaḥ punaḥ ॥

तं स विप्रोऽब्रवीत्क्रुद्धो वाचा निर्भर्त्सयन्निव । दुराचार वधार्हस्त्वं फलं प्राप्नुहि दुर्मते ॥

taṁ sa vipro ’bravīt kruddho vācā nirbhartsayann iva । durācāra vadhārhas tvaṁ phalaṁ prāpnuhi durmate ॥

येन विस्पर्धसे नित्यं यदर्थं घटसेऽनिशम् । युध्यतस्तेन ते पाप भूमिश्चक्रं ग्रसिष्यति ॥

yena vispardhase nityaṁ yadarthaṁ ghaṭase ’niśam । yudhyatas tena te pāpa bhūmiś cakraṁ grasiṣyati ॥

ततश्चक्रे महीग्रस्ते मूर्धानं ते विचेतसः । पातयिष्यति विक्रम्य शत्रुर्गच्छ नराधम ॥

tataś cakre mahīgraste mūrdhānaṁ te vicetasaḥ । pātayiṣyati vikramya śatrur gaccha narādhama ॥

यथेयं गौर्हता मूढ प्रमत्तेन त्वया मम । प्रमत्तस्यैवमेवान्यः शिरस्ते पातयिष्यति ॥

yatheyaṁ gaur hatā mūḍha pramattena tvayā mama । pramattasyaivam evānyaḥ śiras te pātayiṣyati ॥

ततः प्रसादयामास पुनस्तं द्विजसत्तमम् । गोभिर्धनैश्च रत्नैश्च स चैनं पुनरब्रवीत् ॥

tataḥ prasādayām āsa punas taṁ dvijasattamam । gobhir dhanaiś ca ratnaiś ca sa cainaṁ punar abravīt ॥

नेदं मद्व्याहृतं कुर्यात्सर्वलोकोऽपि वै मृषा । गच्छ वा तिष्ठ वा यद्वा कार्यं ते तत्समाचर ॥

nedaṁ madvyāhr̥taṁ kuryāt sarvaloko ’pi vai mr̥ṣā । gaccha vā tiṣṭha vā yad vā kāryaṁ te tat samācara ॥

इत्युक्तो ब्राह्मणेनाथ कर्णो दैन्यादधोमुखः । राममभ्यागमद्भीतस्तदेव मनसा स्मरन् ॥

ity ukto brāhmaṇenātha karṇo dainyād adhomukhaḥ । rāmam abhyāgamad bhītas tad eva manasā smaran ॥