Adhyāya 44

शकुनिरुवाच । दुर्योधन न तेऽमर्षः कार्यः प्रति युधिष्ठिरम् । भागधेयानि हि स्वानि पाण्डवा भुञ्जते सदा ॥

śakunir uvāca । duryodhana na te ’marṣaḥ kāryaḥ prati yudhiṣṭhiram । bhāgadheyāni hi svāni pāṇḍavā bhuñjate sadā ॥

अनेकैरभ्युपायैश्च त्वयारब्धाः पुरासकृत् । विमुक्ताश्च नरव्याघ्रा भागधेयपुरस्कृताः ॥

anekair abhyupāyaiś ca tvayārabdhāḥ purāsakr̥t । vimuktāś ca naravyāghrā bhāgadheyapuraskr̥tāḥ ॥

तैर्लब्धा द्रौपदी भार्या द्रुपदश्च सुतैः सह । सहायः पृथिवीलाभे वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥

tair labdhā draupadī bhāryā drupadaś ca sutaiḥ saha । sahāyaḥ pr̥thivīlābhe vāsudevaś ca vīryavān ॥

लब्धश्च नाभिभूतोऽर्थः पित्र्योंऽशः पृथिवीपते । विवृद्धस्तेजसा तेषां तत्र का परिदेवना ॥

labdhaś ca nābhibhūto ’rthaḥ pitryo ’ṁśaḥ pr̥thivīpate । vivr̥ddhas tejasā teṣāṁ tatra kā paridevanā ॥

धनंजयेन गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी । लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तर्पयित्वा हुताशनम् ॥

dhanaṁjayena gāṇḍīvam akṣayyau ca maheṣudhī । labdhāny astrāṇi divyāni tarpayitvā hutāśanam ॥

तेन कार्मुकमुख्येन बाहुवीर्येण चात्मनः । कृता वशे महीपालास्तत्र का परिदेवना ॥

tena kārmukamukhyena bāhuvīryeṇa cātmanaḥ । kr̥tā vaśe mahīpālās tatra kā paridevanā ॥

अग्निदाहान्मयं चापि मोक्षयित्वा स दानवम् । सभां तां कारयामास सव्यसाची परंतपः ॥

agnidāhān mayaṁ cāpi mokṣayitvā sa dānavam । sabhāṁ tāṁ kārayām āsa savyasācī paraṁtapaḥ ॥

तेन चैव मयेनोक्ताः किंकरा नाम राक्षसाः । वहन्ति तां सभां भीमास्तत्र का परिदेवना ॥

tena caiva mayenoktāḥ kiṁkarā nāma rākṣasāḥ । vahanti tāṁ sabhāṁ bhīmās tatra kā paridevanā ॥

यच्चासहायतां राजन्नुक्तवानसि भारत । तन्मिथ्या भ्रातरो हीमे सहायास्ते महारथाः ॥

yac cāsahāyatāṁ rājann uktavān asi bhārata । tan mithyā bhrātaro hīme sahāyās te mahārathāḥ ॥

द्रोणस्तव महेष्वासः सह पुत्रेण धीमता । सूतपुत्रश्च राधेयो गौतमश्च महारथः ॥

droṇas tava maheṣvāsaḥ saha putreṇa dhīmatā । sūtaputraś ca rādheyo gautamaś ca mahārathaḥ ॥

अहं च सह सोदर्यैः सौमदत्तिश्च वीर्यवान् । एतैस्त्वं सहितः सर्वैर्जय कृत्स्नां वसुंधराम् ॥

ahaṁ ca saha sodaryaiḥ saumadattiś ca vīryavān । etais tvaṁ sahitaḥ sarvair jaya kr̥tsnāṁ vasuṁdharām ॥

दुर्योधन उवाच । त्वया च सहितो राजन्नेतैश्चान्यैर्महारथैः । एतानेव विजेष्यामि यदि त्वमनुमन्यसे ॥

duryodhana uvāca । tvayā ca sahito rājann etaiś cānyair mahārathaiḥ । etān eva vijeṣyāmi yadi tvam anumanyase ॥

एतेषु विजितेष्वद्य भविष्यति मही मम । सर्वे च पृथिवीपालाः सभा सा च महाधना ॥

eteṣu vijiteṣv adya bhaviṣyati mahī mama । sarve ca pr̥thivīpālāḥ sabhā sā ca mahādhanā ॥

शकुनिरुवाच । धनंजयो वासुदेवो भीमसेनो युधिष्ठिरः । नकुलः सहदेवश्च द्रुपदश्च सहात्मजैः ॥

śakunir uvāca । dhanaṁjayo vāsudevo bhīmaseno yudhiṣṭhiraḥ । nakulaḥ sahadevaś ca drupadaś ca sahātmajaiḥ ॥

नैते युधि बलाज्जेतुं शक्याः सुरगणैरपि । महारथा महेष्वासाः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ॥

naite yudhi balāj jetuṁ śakyāḥ suragaṇair api । mahārathā maheṣvāsāḥ kr̥tāstrā yuddhadurmadāḥ ॥

अहं तु तद्विजानामि विजेतुं येन शक्यते । युधिष्ठिरं स्वयं राजंस्तन्निबोध जुषस्व च ॥

ahaṁ tu tad vijānāmi vijetuṁ yena śakyate । yudhiṣṭhiraṁ svayaṁ rājaṁs tan nibodha juṣasva ca ॥

दुर्योधन उवाच । अप्रमादेन सुहृदामन्येषां च महात्मनाम् । यदि शक्या विजेतुं ते तन्ममाचक्ष्व मातुल ॥

duryodhana uvāca । apramādena suhr̥dām anyeṣāṁ ca mahātmanām । yadi śakyā vijetuṁ te tan mamācakṣva mātula ॥

शकुनिरुवाच । द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम् । समाहूतश्च राजेन्द्रो न शक्ष्यति निवर्तितुम् ॥

śakunir uvāca । dyūtapriyaś ca kaunteyo na ca jānāti devitum । samāhūtaś ca rājendro na śakṣyati nivartitum ॥

देवने कुशलश्चाहं न मेऽस्ति सदृशो भुवि । त्रिषु लोकेषु कौन्तेयं तं त्वं द्यूते समाह्वय ॥

devane kuśalaś cāhaṁ na me ’sti sadr̥śo bhuvi । triṣu lokeṣu kaunteyaṁ taṁ tvaṁ dyūte samāhvaya ॥

तस्याक्षकुशलो राजन्नादास्येऽहमसंशयम् । राज्यं श्रियं च तां दीप्तां त्वदर्थं पुरुषर्षभ ॥

tasyākṣakuśalo rājann ādāsye ’ham asaṁśayam । rājyaṁ śriyaṁ ca tāṁ dīptāṁ tvadarthaṁ puruṣarṣabha ॥

इदं तु सर्वं त्वं राज्ञे दुर्योधन निवेदय । अनुज्ञातस्तु ते पित्रा विजेष्ये तं न संशयः ॥

idaṁ tu sarvaṁ tvaṁ rājñe duryodhana nivedaya । anujñātas tu te pitrā vijeṣye taṁ na saṁśayaḥ ॥

दुर्योधन उवाच । त्वमेव कुरुमुख्याय धृतराष्ट्राय सौबल । निवेदय यथान्यायं नाहं शक्ष्ये निशंसितुम् ॥

duryodhana uvāca । tvam eva kurumukhyāya dhr̥tarāṣṭrāya saubala । nivedaya yathānyāyaṁ nāhaṁ śakṣye niśaṁsitum ॥