Adhyāya 7

संजय उवाच । तथा द्रोणमभिघ्नन्तं साश्वसूतरथद्विपान् । व्यथिताः पाण्डवा दृष्ट्वा न चैनं पर्यवारयन् ॥

saṁjaya uvāca । tathā droṇam abhighnantaṁ sāśvasūtarathadvipān । vyathitāḥ pāṇḍavā dr̥ṣṭvā na cainaṁ paryavārayan ॥

ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नधनंजयौ । अब्रवीत्सर्वतो यत्तैः कुम्भयोनिर्निवार्यताम् ॥

tato yudhiṣṭhiro rājā dhr̥ṣṭadyumnadhanaṁjayau । abravīt sarvato yattaiḥ kumbhayonir nivāryatām ॥

तत्रैनमर्जुनश्चैव पार्षतश्च सहानुगः । पर्यगृह्णंस्ततः सर्वे समायान्तं महारथाः ॥

tatrainam arjunaś caiva pārṣataś ca sahānugaḥ । paryagr̥hṇaṁs tataḥ sarve samāyāntaṁ mahārathāḥ ॥

केकया भीमसेनश्च सौभद्रोऽथ घटोत्कचः । युधिष्ठिरो यमौ मत्स्या द्रुपदस्यात्मजास्तथा ॥

kekayā bhīmasenaś ca saubhadro ’tha ghaṭotkacaḥ । yudhiṣṭhiro yamau matsyā drupadasyātmajās tathā ॥

द्रौपदेयाश्च संहृष्टा धृष्टकेतुः ससात्यकिः । चेकितानश्च संक्रुद्धो युयुत्सुश्च महारथः ॥

draupadeyāś ca saṁhr̥ṣṭā dhr̥ṣṭaketuḥ sasātyakiḥ । cekitānaś ca saṁkruddho yuyutsuś ca mahārathaḥ ॥

ये चान्ये पार्थिवा राजन्पाण्डवस्यानुयायिनः । कुलवीर्यानुरूपाणि चक्रुः कर्माण्यनेकशः ॥

ye cānye pārthivā rājan pāṇḍavasyānuyāyinaḥ । kulavīryānurūpāṇi cakruḥ karmāṇy anekaśaḥ ॥

संगृह्यमाणां तां दृष्ट्वा पाण्डवैर्वाहिनीं रणे । व्यावृत्य चक्षुषी कोपाद्भारद्वाजोऽन्ववैक्षत ॥

saṁgr̥hyamāṇāṁ tāṁ dr̥ṣṭvā pāṇḍavair vāhinīṁ raṇe । vyāvr̥tya cakṣuṣī kopād bhāradvājo ’nvavaikṣata ॥

स तीव्रं कोपमास्थाय रथे समरदुर्मदः । व्यधमत्पाण्डवानीकमभ्राणीव सदागतिः ॥

sa tīvraṁ kopam āsthāya rathe samaradurmadaḥ । vyadhamat pāṇḍavānīkam abhrāṇīva sadāgatiḥ ॥

रथानश्वान्नरान्नागानभिधावंस्ततस्ततः । चचारोन्मत्तवद्द्रोणो वृद्धोऽपि तरुणो यथा ॥

rathān aśvān narān nāgān abhidhāvaṁs tatas tataḥ । cacāronmattavad droṇo vr̥ddho ’pi taruṇo yathā ॥

तस्य शोणितदिग्धाङ्गाः शोणास्ते वातरंहसः । आजानेया हया राजन्नविभ्रान्ताः श्रियं दधुः ॥

tasya śoṇitadigdhāṅgāḥ śoṇās te vātaraṁhasaḥ । ājāneyā hayā rājann avibhrāntāḥ śriyaṁ dadhuḥ ॥

तमन्तकमिव क्रुद्धमापतन्तं यतव्रतम् । दृष्ट्वा संप्राद्रवन्योधाः पाण्डवस्य ततस्ततः ॥

tam antakam iva kruddham āpatantaṁ yatavratam । dr̥ṣṭvā saṁprādravan yodhāḥ pāṇḍavasya tatas tataḥ ॥

तेषां प्रद्रवतां भीमः पुनरावर्ततामपि । वीक्षतां तिष्ठतां चासीच्छब्दः परमदारुणः ॥

teṣāṁ pradravatāṁ bhīmaḥ punar āvartatām api । vīkṣatāṁ tiṣṭhatāṁ cāsīc chabdaḥ paramadāruṇaḥ ॥

शूराणां हर्षजननो भीरूणां भयवर्धनः । द्यावापृथिव्योर्विवरं पूरयामास सर्वतः ॥

śūrāṇāṁ harṣajanano bhīrūṇāṁ bhayavardhanaḥ । dyāvāpr̥thivyor vivaraṁ pūrayām āsa sarvataḥ ॥

ततः पुनरपि द्रोणो नाम विश्रावयन्युधि । अकरोद्रौद्रमात्मानं किरञ्शरशतैः परान् ॥

tataḥ punar api droṇo nāma viśrāvayan yudhi । akarod raudram ātmānaṁ kirañ śaraśataiḥ parān ॥

स तथा तान्यनीकानि पाण्डवेयस्य धीमतः । कालवन्न्यवधीद्द्रोणो युवेव स्थविरो बली ॥

sa tathā tāny anīkāni pāṇḍaveyasya dhīmataḥ । kālavan nyavadhīd droṇo yuveva sthaviro balī ॥

उत्कृत्य च शिरांस्युग्रो बाहूनपि सभूषणान् । कृत्वा शून्यान्रथोपस्थानुदक्रोशन्महारथः ॥

utkr̥tya ca śirāṁsy ugro bāhūn api sabhūṣaṇān । kr̥tvā śūnyān rathopasthān udakrośan mahārathaḥ ॥

तस्य हर्षप्रणादेन बाणवेगेन चाभिभो । प्राकम्पन्त रणे योधा गावः शीतार्दिता इव ॥

tasya harṣapraṇādena bāṇavegena cābhibho । prākampanta raṇe yodhā gāvaḥ śītārditā iva ॥

द्रोणस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन च । धनुःशब्देन चाकाशे शब्दः समभवन्महान् ॥

droṇasya rathaghoṣeṇa maurvīniṣpeṣaṇena ca । dhanuḥśabdena cākāśe śabdaḥ samabhavan mahān ॥

अथास्य बहुशो बाणा निश्चरन्तः सहस्रशः । व्याप्य सर्वा दिशः पेतुर्गजाश्वरथपत्तिषु ॥

athāsya bahuśo bāṇā niścarantaḥ sahasraśaḥ । vyāpya sarvā diśaḥ petur gajāśvarathapattiṣu ॥

तं कार्मुकमहावेगमस्त्रज्वलितपावकम् । द्रोणमासादयां चक्रुः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥

taṁ kārmukamahāvegam astrajvalitapāvakam । droṇam āsādayāṁ cakruḥ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha ॥

तान्वै सरथहस्त्यश्वान्प्राहिणोद्यमसादनम् । द्रोणोऽचिरेणाकरोच्च महीं शोणितकर्दमाम् ॥

tān vai sarathahastyaśvān prāhiṇod yamasādanam । droṇo ’cireṇākaroc ca mahīṁ śoṇitakardamām ॥

तन्वता परमास्त्राणि शरान्सततमस्यता । द्रोणेन विहितं दिक्षु बाणजालमदृश्यत ॥

tanvatā paramāstrāṇi śarān satatam asyatā । droṇena vihitaṁ dikṣu bāṇajālam adr̥śyata ॥

पदातिषु रथाश्वेषु वारणेषु च सर्वशः । तस्य विद्युदिवाभ्रेषु चरन्केतुरदृश्यत ॥

padātiṣu rathāśveṣu vāraṇeṣu ca sarvaśaḥ । tasya vidyud ivābhreṣu caran ketur adr̥śyata ॥

स केकयानां प्रवरांश्च पञ्च; पाञ्चालराजं च शरैः प्रमृद्य । युधिष्ठिरानीकमदीनयोधी; द्रोणोऽभ्ययात्कार्मुकबाणपाणिः ॥

sa kekayānāṁ pravarāṁś ca pañca; pāñcālarājaṁ ca śaraiḥ pramr̥dya । yudhiṣṭhirānīkam adīnayodhī; droṇo ’bhyayāt kārmukabāṇapāṇiḥ ॥

तं भीमसेनश्च धनंजयश्च; शिनेश्च नप्ता द्रुपदात्मजश्च । शैब्यात्मजः काशिपतिः शिबिश्च; हृष्टा नदन्तो व्यकिरञ्शरौघैः ॥

taṁ bhīmasenaś ca dhanaṁjayaś ca; śineś ca naptā drupadātmajaś ca । śaibyātmajaḥ kāśipatiḥ śibiś ca; hr̥ṣṭā nadanto vyakirañ śaraughaiḥ ॥

तेषामथो द्रोणधनुर्विमुक्ताः; पतत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खाः । भित्त्वा शरीराणि गजाश्वयूनां; जग्मुर्महीं शोणितदिग्धवाजाः ॥

teṣām atho droṇadhanurvimuktāḥ; patatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhāḥ । bhittvā śarīrāṇi gajāśvayūnāṁ; jagmur mahīṁ śoṇitadigdhavājāḥ ॥

सा योधसंघैश्च रथैश्च भूमिः; शरैर्विभिन्नैर्गजवाजिभिश्च । प्रच्छाद्यमाना पतितैर्बभूव; समन्ततो द्यौरिव कालमेघैः ॥

sā yodhasaṁghaiś ca rathaiś ca bhūmiḥ; śarair vibhinnair gajavājibhiś ca । pracchādyamānā patitair babhūva; samantato dyaur iva kālameghaiḥ ॥

शैनेयभीमार्जुनवाहिनीपा;ञ्शैब्याभिमन्यू सह काशिराज्ञा । अन्यांश्च वीरान्समरे प्रमृद्ना;द्द्रोणः सुतानां तव भूतिकामः ॥

śaineyabhīmārjunavāhinīpāñ; śaibyābhimanyū saha kāśirājñā । anyāṁś ca vīrān samare pramr̥dnād; droṇaḥ sutānāṁ tava bhūtikāmaḥ ॥

एतानि चान्यानि च कौरवेन्द्र; कर्माणि कृत्वा समरे महात्मा । प्रताप्य लोकानिव कालसूर्यो; द्रोणो गतः स्वर्गमितो हि राजन् ॥

etāni cānyāni ca kauravendra; karmāṇi kr̥tvā samare mahātmā । pratāpya lokān iva kālasūryo; droṇo gataḥ svargam ito hi rājan ॥

एवं रुक्मरथः शूरो हत्वा शतसहस्रशः । पाण्डवानां रणे योधान्पार्षतेन निपातितः ॥

evaṁ rukmarathaḥ śūro hatvā śatasahasraśaḥ । pāṇḍavānāṁ raṇe yodhān pārṣatena nipātitaḥ ॥

अक्षौहिणीमभ्यधिकां शूराणामनिवर्तिनाम् । निहत्य पश्चाद्धृतिमानगच्छत्परमां गतिम् ॥

akṣauhiṇīm abhyadhikāṁ śūrāṇām anivartinām । nihatya paścād dhr̥timān agacchat paramāṁ gatim ॥

पाण्डवैः सह पाञ्चालैरशिवैः क्रूरकर्मभिः । हतो रुक्मरथो राजन्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

pāṇḍavaiḥ saha pāñcālair aśivaiḥ krūrakarmabhiḥ । hato rukmaratho rājan kr̥tvā karma suduṣkaram ॥

ततो निनादो भूतानामाकाशे समजायत । सैन्यानां च ततो राजन्नाचार्ये निहते युधि ॥

tato ninādo bhūtānām ākāśe samajāyata । sainyānāṁ ca tato rājann ācārye nihate yudhi ॥

द्यां धरां खं दिशो वारि प्रदिशश्चानुनादयन् । अहो धिगिति भूतानां शब्दः समभवन्महान् ॥

dyāṁ dharāṁ khaṁ diśo vāri pradiśaś cānunādayan । aho dhig iti bhūtānāṁ śabdaḥ samabhavan mahān ॥

देवताः पितरश्चैव पूर्वे ये चास्य बान्धवाः । ददृशुर्निहतं तत्र भारद्वाजं महारथम् ॥

devatāḥ pitaraś caiva pūrve ye cāsya bāndhavāḥ । dadr̥śur nihataṁ tatra bhāradvājaṁ mahāratham ॥

पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा सिंहनादान्प्रचक्रिरे । तेन नादेन महता समकम्पत मेदिनी ॥

pāṇḍavās tu jayaṁ labdhvā siṁhanādān pracakrire । tena nādena mahatā samakampata medinī ॥